Nghệ thuật cần rơi thẳng vào tâm hồn và trái tim, lờ đi quá cảnh vào lĩnh vực trí tuệ.
Ernst Ingmar Bergman 
(1918 - 2007)

CÂN BẰNG TÂM LÝ VÀ CÂN BẰNG VẬT LÝ

Đã đến lúc phải trình bày rõ ràng hơn ý của chúng ta về sự cân bằng hay thăng bằng. Nếu yêu cầu rằng trong một tác phẩm nghệ thuật, tất cả các yếu tố được phân bổ theo cách mà trạng thái cân bằng dẫn đến kết quả cuối cùng, chúng ta cần biết làm thế nào để đạt được nó. Hơn nữa, một số độc giả có thể tin rằng lời kêu gọi phải cân bằng chẳng là gì ngoài sở thích về phong cách, tâm lý hoặc xã hội cụ thể. Một số người thích trạng thái cân bằng, một số thì không. Vậy tại sao cân bằng lại là một chất lượng cần thiết của các mẫu hình ảnh?

Đối với nhà vật lý, cân bằng là trạng thái trong đó các lực tác động lên một cơ thể bù đắp cho nhau. Ở dạng đơn giản nhất, sự cân bằng đạt được bằng hai lực bằng nhau kéo theo các hướng ngược nhau. Định nghĩa này có thể áp dụng cho cân bằng thị giác. Giống như một cơ thể vật chất, mọi mẫu hình ảnh hữu hạn đều có một điểm tựa hoặc trọng tâm. Và cũng như điểm tựa vật lý của hầu hết các đối tượng phẳng có hình dạng bất thường đều có thể được xác định bằng cách tìm thấy tại điểm mà nó sẽ cân bằng trên đầu ngón tay, thì trung tâm của một mẫu hình ảnh có thể được xác định bằng phép thử và bắt lỗi. Theo Denman W. Ross, cách đơn giản nhất để làm điều này là di chuyển một khung ảnh xung quanh mẫu cho đến khi khung và mẫu cân bằng; khi đó tâm khung cần trùng với trọng tâm của mẫu.

Ngoại trừ những hình dạng thông thường nhất, không có bất kỳ phương pháp tính toán hợp lý nào có thể thay thế cảm giác cân bằng trực quan của mắt. Giả định trước đây của chúng ta dẫn tới rằng cảm giác thị giác sẽ cân bằng khi các lực sinh lý tương ứng trong hệ thần kinh được phân phối theo đúng cách sao cho chúng bù đắp lẫn nhau.

Tuy nhiên, nếu người ta treo một tấm vải vẽ trống trơn trên tường, thì trọng tâm thị giác của các mẫu chỉ trùng khớp với trung tâm vật lý được xác định bằng cách cân bằng tấm vải trên một ngón tay. Như chúng ta sẽ thấy, vị trí thẳng đứng của tấm vải trên tường ảnh hưởng đến sự phân bố trọng lượng thị giác. Màu sắc, hình dạng và không gian hình ảnh cũng có tác động như vậy khi trên vải có tranh. Tương tự, trung tâm thị giác của một tác phẩm điêu khắc không thể được xác định đơn giản bằng cách treo nó lên dây. Ở đây một lần nữa, định hướng thẳng đứng sẽ quan trọng. Nó cũng tạo ra sự khác biệt cho dù tác phẩm điêu khắc treo lơ lửng giữa không trung hay đặt trên đế, đứng trong không gian trống hay được đặt trong một ngách.

Có những khác biệt khác giữa trạng thái cân bằng vật lý và tri giác. Một mặt, bức ảnh chụp một vũ công có thể trông không cân đối mặc dù thậm chí cơ thể đang ở một vị trí thoải mái khi bức ảnh được chụp. Mặt khác, người mẫu có thể không có cách nào giữ được tư thế tạo dáng hoàn hảo giống như trong bức vẽ. Một tác phẩm điêu khắc có thể cần một phần khung lõi ứng dụng bên trong để giữ nó thẳng đứng mặc dù nó được cân bằng tốt về mặt trực quan. Một con vịt có thể ngủ yên khi đứng trên một chân xiên. Sự khác biệt này xảy ra do các yếu tố như kích thước, màu sắc hoặc hướng lực góp phần vào sự cân bằng thị giác theo những cách không nhất thiết phải song song với mặt vật lý. Trang phục của chú hề — màu đỏ ở bên trái, màu xanh ở bên phải — có thể không đối xứng với mắt như một bảng phối màu, mặc dù hai nửa của trang phục và của chính chú hề, có trọng lượng vật lý bằng nhau. Trong một bức tranh, một vật thể không liên quan về mặt vật lý, chẳng hạn như tấm màn ở hậu cảnh, có thể đối trọng với vị trí không đối xứng của hình người.


Hình 6: St. Michael Weighing Souls. Austrian, c. 1470. Allen Memorial Museum, Oberlin College.

Một ví dụ thú vị được tìm thấy trong một bức tranh thế kỷ 15 đại diện cho Thánh Michael đang cân các linh hồn (hình 6). Chỉ bằng sức mạnh của lời cầu nguyện, một mảnh khảnh nhỏ khỏa thân vượt trội hơn bốn ác quỷ lớn cộng với hai cối xay. Thật không may, lời cầu nguyện chỉ mang trọng lượng tâm linh và không có tác dụng trực quan. Để khắc phục hậu quả, họa sĩ đã sử dụng một mảng tối lớn trên áo choàng của thiên thần ngay dưới đĩa cân để giữ linh hồn thánh thiện. Bằng cách thu hút thị giác, không tồn tại trong đối tượng vật lý, miếng dán tạo ra sức nặng giúp điều chỉnh diện mạo của ngữ cảnh theo ý nghĩa của nó.

CÂN BẰNG ĐỂ LÀM GÌ?

Tại sao cân bằng hình ảnh là không thể thiếu? Cần phải nhớ rằng về mặt thị giác cũng như thể chất, sự cân bằng là trạng thái phân phối trong đó mọi hành động đi vào bế tắc. Nhà vật lý nói rằng năng lượng tiềm năng trong hệ thống đã đạt đến mức tối thiểu. Trong một bố cục cân bằng, tất cả các yếu tố như hình dạng, hướng và vị trí được xác định lẫn nhau theo cách mà dường như không thể thay đổi, và tổng thể sẽ giả định đặc tính «cần thiết» đó trong tất cả các phần của nó. Bố cục không cân bằng trông ngẫu nhiên, tạm bợ và do đó không hợp lệ. Các yếu tố của nó cho thấy xu hướng thay đổi vị trí hoặc hình dạng để đạt được trạng thái phù hợp hơn với cấu trúc tổng thể.

Trong những điều kiện mất cân bằng, tuyên bố nghệ thuật trở nên khó hiểu. Mô hình mơ hồ không cho phép đưa ra một quyết định nào mà các cấu hình khả hữu có thể thoát nghĩa dựa vào đó. Chúng ta có cảm giác rằng quá trình sáng tác đã vô tình bị đóng băng ở đâu đó trên đường đi. Kể từ khi cấu hình này yêu cầu phải thay đổi, sự im lặng của tác phẩm trở thành một khuyết tật. Cảm giác vượt thời gian phải nhường chỗ cho cảm giác bực bội về thời gian bị chặn lại. Trừ những trường hợp hiếm gặp mà trong đó nghệ sỹ cố tình tạo hiệu ứng có chủ định, họ sẽ cố gắng để cân bằng nhằm tránh những bất ổn như vậy.

Tất nhiên cân bằng không yêu cầu đối xứng. Phép đối xứng, trong đó, ví dụ, hai cánh của một bố cục bằng nhau, là cách thức căn bản nhất tạo ra trạng thái cân bằng. Thường thấy hơn, nghệ sĩ làm việc với một số loại bất bình đẳng. Trong một trong những bức tranh về Lễ Truyền Tin của El Greco, thiên thần lớn hơn nhiều so với Đức Trinh Nữ. Nhưng sự không cân xứng tượng trưng này vẫn thuyết phục, chỉ bởi vì nó được cố định bởi các yếu tố đối trọng; nếu không, kích thước cọc cạch của hai hình thù sẽ thiếu tính hoàn chỉnh và do đó, mất ý nghĩa. Có vẻ nghịch lý khi khẳng định rằng sự mất cân bằng chỉ có thể được thể hiện bằng trạng thái cân bằng, giống như sự rối loạn chỉ có thể được thể hiện bằng trật tự, hoặc, sự đứt đoạn bằng sự kết nối.

a

b

Hình 7

Ví dụ sau đây là trích dẫn từ một bài thử được thiết kế bởi Maitland Graves để ghi nhận cảm thụ nghệ thuật của các sinh viên. Hãy so sánh a và b trong hình 7. Hình thứ nhất được cân bằng ổn. Ở đó ta thấy đủ sức sống trong sự kết hợp của các hình vuông và hình chữ nhật với các kích cỡ, tỉ lệ và hướng khác nhau, nhưng chúng giữ nhau theo một cách mà mỗi một phần tử đều yên ổn tại vị trí riêng, mọi thứ đều là cần thiết, không có gì tìm kiếm sự thay đổi. Bây giờ hãy so sánh chiều dọc bên trong được thiết lập rõ ràng của a với phần đối xứng dao động thảm hại của nó trong b. Trong b, các tỉ lệ dựa vào những khác biệt nhỏ đến nỗi chúng để mặc con mắt lạc lõng cho dù đó là dự tính bình đẳng hay bất bình đẳng, đối xứng hay bất đối xứng, hình vuông hay hình chữ nhật. Chúng ta không thể biết mô hình đang cố gắng nói gì.

Hình 8

Phức tạp hơn một chút, nhưng không kém phần mơ hồ gây khó chịu, là hình 8 bên trái. Các mối quan hệ không rõ ràng, không hẳn vuông cũng không hẳn méo. Bốn đường có độ dài không đủ khác nhau để đảm bảo với mắt rằng chúng không bằng nhau. Mô hình, trôi đi trong không gian, một mặt tiếp cận sự đối xứng của một hình giống như hình chữ thập theo hướng dọc-ngang và mặt khác là hình dạng của một loại diều với trục đối xứng chéo xuôi xuống từ trái sang phải. Tuy nhiên, vừa không có sự giải thích nào đủ tầm kết luận; vừa không có sự thừa nhận yên tâm nào rõ ràng như được truyền đạt bởi hình 8 bên phải.

Hình 9

Không phải lúc nào trạng thái bất cân bằng cũng làm cho toàn bộ cấu hình trở nên lỏng lẻo. Trong hình 9 sự đối xứng của thập tự giá Latinh được thiết lập vững chắc khiến đường cong lệch có thể được coi là một khuyết điểm. Nhưng ở đây mẫu cân bằng được cài đặt mạnh mẽ đến mức nó cố gắng duy trì tính toàn vẹn của mình bằng cách tách biệt bất kỳ sự đào thải nào có tư cách là kẻ xâm nhập. Trong những điều kiện như vậy, sự mất cân bằng gây ra sự can thiệp cục bộ với sự thống nhất của toàn cục. Về mặt này, đáng để nghiên cứu về những sai lệch nhỏ so với đối xứng trong các bức chân dung hướng về phía trước hoặc trong các hình tượng trưng bày truyền thống về sự đóng đinh, trong đó độ nghiêng của đầu Chúa Kitô thường được cân bằng bằng cách điều chỉnh nhẹ phần thân trước.


13 Mar 2021


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
AnVP
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!