Một nghệ phẩm là một mô hình dừng lại của một thế giới bất tận.
Yury Tynyanov 
(1894 - 1943)

CÁC LỰC TRI GIÁC LÀ GÌ?

Bạn đọc có thể đã rụt rè lưu ý tới việc sử dụng thuật ngữ «lực». Những lực này chỉ đơn thuần là hình ảnh của lời nói, hay chúng có thật? Và nếu chúng có thật, chúng tồn tại ở đâu?


Vivian Maier/ Maloof Collection, Howard Greenberg Gallery

Chúng được giả định là có thật trong cả hai cảnh giới— có nghĩa, trong cả ý nghĩa tâm lý và vật lý. Về mặt tâm lý, các lực kéo từ đĩa đang hiện hữu theo kinh nghiệm của bất kỳ người nào nhìn vào nó. Vì những kéo này có một điểm tác động, hướng và cường độ, chúng đáp ứng các điều kiện được thiết lập bởi các nhà vật lý học cho lực vật lý. Vì lý do này, các nhà tâm lý học nói về các lực tâm lý logic, mặc dù cho đến nay không nhiều trong số họ đang ứng dụng thuật ngữ này, như tôi làm ở đây, để nhận thức.

Theo nghĩa nào thì có thể nói rằng những lực này không chỉ tồn tại trong kinh nghiệm, mà còn tồn tại trong thế giới vật lý? Xem ra chúng không được chứa trong những vật thể mà chúng ta đang nhìn thấy, chẳng hạn như tờ giấy trắng có vẽ hình vuông hoặc đĩa các tông tối màu. Tất nhiên, các lực hấp dẫn và phân tử đang hoạt động trong những vật thể này đang giữ các vi hạt của chúng lại với nhau và ngăn chúng bay đi. Nhưng không có lực vật lý nào được biết đến có xu hướng đẩy một mảng mực máy in được đặt lệch tâm theo hướng của tâm hình vuông. Các đường vẽ bằng mực cũng không gây ra bất kỳ lực từ trường nào trên bề mặt giấy xung quanh. Vậy thì, những lực này ở đâu?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta phải nhớ lại cách một người quan sát thu thập kiến thức về hình vuông và đĩa. Các tia sáng, phát ra từ mặt trời hoặc một số nguồn sáng khác, va vào vật thể, một phần bị hấp thụ và một phần được phản xạ bởi nó. Một số tia phản xạ đến được thấu kính của mắt và được chiếu hình trên khu vực nhạy cảm của nó, võng mạc. Nhiều cơ quan thụ thể nhỏ nằm trong võng mạc kết hợp thành từng nhóm các tế bào hạch. Thông qua các nhóm này, tổ chức căn bản đầu tiên của hình dạng trực quan được thu thập lại rất gần với mức kích thích võng mạc. Như các thông điệp điện hóa chu du đến điểm đến cuối cùng của chúng trong não, chúng phải làm sao đó để tạo hình thêm theo cách khác ở các trạm trung chuyển cho đến khi hoàn thành mẫu hình ở các cấp độ khác nhau của vỏ não thị giác.

Đối tác sinh lý của các lực tri giác bắt nguồn ở giai đoạn nào trong quá trình phức tạp này, và do những cơ chế cụ thể nào mà nó hình thành, đó là điều nằm ngoài tầm hiểu biết của chúng ta. Tuy nhiên, nếu đưa ra giả định hợp lý rằng mọi khía cạnh của trải nghiệm thị giác đều có đối tác sinh lý của nó trong hệ thần kinh, chúng ta có thể dự đoán, nói chung, bản chất của các quá trình não não bộ đó. Ví dụ, có thể khẳng định rằng chúng phải là các quá trình có hiện trường. Ý đó có nghĩa là, bất cứ điều gì xảy ra tại bất kỳ địa điểm nào cũng đều được xác định bởi sự tương tác giữa các phần nhỏ và tổng thể. Nếu luận điểm đó sai, thì các chỉ dẫn, điểm thu hút và lực đẩy khác nhau không thể nảy sinh trong lĩnh vực trải nghiệm hình ảnh.

Người quan sát coi sự kéo đẩy trong các mẫu hình ảnh là các thuộc tính thực sự của bản thân các đối tượng nhận thức. Chỉ bằng cách thanh tra đơn thuần, họ không thể tiếp tục phân biệt được gì hơn nữa về sự bồn chồn của chiếc đĩa lệch tâm với những gì đang xảy ra theo kiểu vật lý trên trang sách, cùng lắm là dừng lại ở thực tại của một giấc mơ, hoặc ảo giác từ thực tại của vật chất hiện hữu.

Dù chúng ta có chọn gọi những lực tri giác này là «ảo tưởng» hay không cũng không quan trọng, miễn là chúng ta thừa nhận chúng là các thành phần không thể tách rời của mọi thứ được nhìn thấy. Ví dụ, nghệ sĩ không cần phải lo lắng về việc là các lực này có được chứa hay không trong các chất màu trên vải vẽ. Những gì họ tạo ra bằng vật chất là các trải nghiệm. Một hình ảnh được cảm nhận, dù không phải là tranh sơn dầu, cũng là tác phẩm nghệ thuật. Nếu một bức tường trông thẳng đứng trong một bức tranh, thì nó sẽ đứng thẳng; và nếu một không gian đi bộ được nhìn thấy trong gương, thì không có lý do gì mà ngay ở trong đó lại không thể có hình ảnh của người đi kẻ lại, giống như đôi khi điện ảnh vẫn làm. Các lực kéo đĩa của chúng ta chỉ là «ảo tưởng» đối với những ai định sử dụng năng lượng của chúng để chạy một động cơ. Dù là cảm quan hay nghệ thuật, chúng vẫn là khá thực.

HAI ĐĨA TRÒN TRONG MỘT HÌNH VUÔNG

Để tiến gần hơn một chút đến sự phức tạp của một tác phẩm nghệ thuật, bây giờ chúng ta giới thả thêm một chiếc đĩa thứ hai vào hình vuông (hình 5). Kết quả là gì? Trước hết, một số mối quan hệ được quan sát trước đây giữa đĩa và hình vuông lại tái diễn. Khi hai đĩa nằm gần nhau, chúng hút nhau và có thể giống như một vật không thể tách rời. Ở một khoảng cách nhất định chúng đẩy nhau vì chúng quá gần nhau. Khoảng cách mà những hiệu ứng này xảy ra phụ thuộc vào kích thước của đĩa và hình vuông, cũng như vị trí của các đĩa trong hình vuông.

a

b

Hình 5

Vị trí của các đĩa có thể cân bằng lẫn nhau. Một trong hai vị trí trong hình 5a có thể tự nó trông không cân bằng, nhưng chúng cùng nhau tạo ra một cặp nằm đối xứng ở trạng thái nghỉ. Tuy nhiên, cùng một cặp như thế có thể xem ra xấu xí không cân bằng khi chuyển đến vị trí khác (hình 5b). Phân tích trước đây của chúng ta về bản đồ cấu trúc giúp giải thích tại sao lại thế. Hai đĩa tạo thành một cặp vì sự gần gũi và sự giống nhau về kích thước và hình dạng, và cũng bởi vì chúng là «nội dung» duy nhất của hình vuông. Là thành viên của một cặp, chúng có xu hướng được xem là đối xứng; điều đó có nghĩa là, chúng được cung cấp giá trị và chức năng như nhau trong tổng thể. Tuy nhiên, phán đoán tri giác này mâu thuẫn với đánh giá khác, xuất phát từ vị trí của cặp đôi. Đĩa dưới nằm ở vị trí nổi bật và ổn định của trung tâm. Cái phía trên nằm ở một vị trí kém ổn định hơn. Do đó, vị trí này tạo ra sự phân biệt giữa hai đĩa đang xung đột với sự đối xứng kết đôi của chúng. Tiến thoái lưỡng nan này không thể giải quyết được. Người xem thấy mình đang chuyển đổi giữa hai quan niệm không tương thích. Ví dụ cho thấy rằng ngay cả một mẫu hình ảnh rất đơn giản mà về cơ bản cũng bị ảnh hưởng bởi cấu trúc môi trường không gian xung quanh nó, và sự cân bằng đó có thể trở thành mơ hồ một cách đáng lo ngại khi hình dạng và vị trí không gian mâu thuẫn với nhau.


9 Mar 2021


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
AnVP
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!