Cấp độ bề mặt, thông tin, hay thuyết âm mưu của nhận thức đã có trong cả hội hoạ. Tiện thể nói ngay và luôn, nhiều khán giả khó có thể tiến xa hơn được điều đó. Nghịch lý nằm ở chỗ, người ta thường nói, tranh đẹp «như ảnh», còn ảnh đẹp — «như tranh».
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

MÀU SẮC VỊ MÀU SẮC

Màu sắc. Màu sắc trong nhiếp ảnh. Một chủ đề không rõ ràng và gây tranh cãi. Bức chụp nào cần phải là ảnh màu và không thể nào là đen trắng? Và bức nào, ngược lại, chỉ có thể phát huy thế mạnh nếu là ảnh đơn sắc? Và bức nào — thế nào cũng được? Chúng ta tiếp tục giới thiệu các câu chuyện nhiếp ảnh của Aleksandr Lapin, dựa trên các bức ảnh được bạn đọc gửi đến toà soạn và chính tác giả. Chủ đề của bài thứ hai: Màu sắc trong nhiếp ảnh.

Người ta nói và viết những nhận định khác nhau về ảnh màu:

Ảnh màu — đó là tiến bộ. Nó quá đẹp!
Ảnh màu rõ ràng đẹp hơn ảnh đen trắng và trước sau cũng đánh bật nó!
Màu sắc sẽ giết chết nghệ thuật của đen và trắng, chỉ có nó mới là đích thực!
Màu sắc cho chúng ta những khả năng mới, cuối cùng thì nhiếp ảnh cũng sẽ trở thành môn nghệ thuật tạo hình đầy đủ giá trị!
Ảnh màu — đó là tranh gà lợn, là bản nhái của hội hoạ!
Ai cũng có ý đúng. Tất cả phụ thuộc vào việc, chúng ta đang nói về bức ảnh nào.
Bức ảnh màu trong album gia đình, trong tạp chí thời trang hay trong lĩnh vực quảng cáo, hoặc, tác phẩm ảnh màu trong triển lãm nghệ thuật — giải quyết các nhiệm vụ khác nhau.

Ảnh gia đình là thứ cần thiết và rất có ích, nó kết chặt gia đình và tăng tỷ lệ sinh đẻ. Bởi vì đó là những khoảnh khắc hạnh phúc trong cuộc đời của con người, là ký ức chung của họ. Cảm nhận những khoảnh khắc này sẽ dễ dàng hơn, khi chúng có màu. Màu sắc tăng cường đáng kể tính minh hoạ của hình ảnh, chúng ta thấy ở trong đó không phải là một mặt phẳng, mà là một không gian ba chiều tưởng tượng. Xuất hiện hiệu ứng của sự hiện diện. Thứ người ta cầm trên tay không phải là một mẩu giấy hay màn hình điện thoại, mà là một khung cửa sổ nhỏ, nhắn nhìn về quá khứ.

"Vô đề". Andrey Dontsov, Moscow.

Đối với ảnh nghệ thuật thì chắc hẳn không phải lúc nào cũng cần nhiều thông tin thị giác đến thế. Sự cô đọng, tính mơ hồ ở đó còn có giá trị hơn nhiều so với tinh minh hoạ, có nghĩa tính trong suốt của hình ảnh.

"Cánh bướm". Dmitriy Ananev, Moscow.

Và phía trên là hai bức ảnh màu, và hiển nhiên cả hai hoàn toàn không phải ảnh nghệ thuật (ảnh của Andrey Dontsov và Dmitriy Ananev). Tuy nhiên không hiểu vì sao khi nhìn một tấm thì thấy dễ chịu, trong khi màu xanh lục và vàng của bức thứ hai lại làm đau mắt?

Dễ chịu hay khó chịu, nhưng rồi thì sao? Chẳng lẽ điều đó lại quan trọng? Không lẽ lại thấy dễ chịu khi nhìn những bức ảnh trẻ em đói khát hay đang chết vì AIDS?

Rất quan trọng. Chọn được đối tượng đẹp, con bướm đỏ kia, cô gái trẻ nọ, những bông hoa lung linh hay bình minh rực rỡ - điều đó chưa có nghĩa là bức ảnh sẽ đẹp. Điều đó phụ thuộc không phải vào việc CÁI GÌ được chụp, mà là được chụp NHƯ THẾ NÀO, có nghĩa bố cục ảnh. Trong ảnh màu thì đó là, trước hết, tổ chức của các mảng màu và quan hệ màu sắc ở trong khung hình. Trong kết quả nhận được, một bức ảnh như thế sẽ tác động đến khán giả mạnh mẽ hơn nhiều, bất chấp điều gì đang được thể hiện, những trẻ em bất hạnh hay những người bệnh đang hấp hối. Tác động không những bằng thông tin được ấn tượng hoá, mà còn bằng cảm xúc, có lẽ cùng một lúc theo cả hai kênh nhận thức khác nhau.

Ngoài ra, cái được gọi là «nhìn dễ chịu» trong các trường hợp khác nhau có một biên độ ý nghĩa rất rộng: từ sự thuận tiện của mắt nhìn cho đến sự đầy đủ của các cảm giác khi nhận thức các siêu phẩm của nghệ thuật nhiếp ảnh hay nghệ thuật nào khác.

Ấn độ dương; Dubai; chụp từ trực thăng. Fail Absatarov, Ufa.

Và một ví dụ nữa, một bức ảnh rất đẹp, mặc dù nó thuần tuý là ảnh tư liệu nếu xét theo chức năng nhiếp ảnh (ảnh chụp của Fail Absatarov). Màu xanh làm nức lòng bằng sự sâu thẳm của mình, rất hợp với màu cát nóng ở phần trên của ảnh.

Chúng ta thấy, rằng ảnh màu còn ở cách xa mức độ hoàn thiện, nếu như sự hoàn thiện được hiểu là truyền tải chính xác các màu tự nhiên. Quy ước về truyền tải màu sắc không hề ít hơn so với trong ảnh đen trắng, ngoại trừ một điểm khác, đó là mắt sẵn sàng bị lừa. Thông thường, nếu như màu sắc chỉ cần hơi gợi nhớ đến màu thực sự: trời — lam, tuyết — trắng, cỏ — xanh, thế đã là đủ.

Màu sắc — đó là thông tin bổ trợ thuyết phục thêm với chúng ta, rằng đây là những sợi dây nhô lên từ đất, — thì đó chính là cỏ, còn kia là những nhúm bông trên nhà cửa — thì đó chính là mây trên bầu trời. Với điều đó thì màu sắc của cỏ hoặc trời có thể là rất và rất đại khái.

Con mắt của hoạ sỹ có thể phân biệt hàng ngàn sắc, chẳng hạn, của màu xanh lá cây. Còn cảm biến, phim và giấy, dĩ nhiên, không có khả năng đó.

Nhưng đó mới chỉ là một nửa tai nạn. Bởi vì vấn đề không ở chỗ, làm thế nào đạt được độ chính xác của một màu để nó giống như màu đó trong thiên nhiên. Nếu chúng ta vẫn muốn giải quyết một nhiệm vụ kỹ thuật như thế, điều đó không có cách nào dẫn chúng ta tới đích — nhận được một kết hợp màu trong bức ảnh, không những không làm đau mắt, mà, có thể, làm cho nó vui sướng.

Vấn đề nằm ở chỗ khác — đó là khả năng điều khiển màu sắc. Tất nhiên, để làm điều này đã có Photoshop. Quả thực, nó có hàng đống phản đối viên, những người nói «cấm kị!». Điều gì liên quan tới những ủng hộ viên, với quân số không thua kém, họ cần trước hết là nghiên cứu Photoshop bài bản, chứ không phải là làm qua loa. Còn đối với những ai đã thực sự đạt được đẳng cấp trong lĩnh vực này, họ sẽ phải đối mặt với một thử thách khó khăn nhất mà đối với nhiều người là không thể vượt qua. Vâng, họ có thể dễ dàng biến một chiếc áo khoác màu vàng biến thành màu lam, thậm chí có thể di dời đầu của một người cắm vào cổ của một người khác (mặc dù điều đó giống như tội ác). Sau khi chơi đủ trò với tất cả những điều kỳ diệu này, họ hoặc đi đến đồ họa máy tính xa xôi và biến mất ở đó trong những câu chuyện kinh dị và nhột nhạt khác nhau. Hoặc, khi tiếp cận tới ảnh thực, cùng với thời gian, họ (nếu đủ nghiêm khắc với bản thân) sẽ phát hiện ra, rằng họ đơn giản là không biết phải làm gì với kỹ năng máy tính của mình*.

Học cách sử dụng máy ảnh, trở thành nhiếp ảnh gia có thu nhập trung bình hoặc ổn định trong vòng một tháng hoặc một năm, thời nay đã không còn là vấn đề. Nhưng biết cách nhìn màu sắc, biết cách đánh giá đâu ra đấy kết hợp của màu sắc — đối với ai đó là năng khiếu bẩm sinh, còn đối với tất cả người khác lại là qua trình lao động khổng lồ.

Không hề đúng nếu nghĩ rằng tất cả các nhiếp ảnh gia nổi tiếng đều có tầm nhìn phát triển này, cảm giác về màu sắc. Bởi thế mới có nghệ sỹ màu và nghệ sỹ ảnh đen trắng. Và, và có cả nghệ sỹ ảnh ứng dụng nữa (thời trang, quảng cáo, thương mại). Dù điều chủ chốt đòi hỏi ở họ phải có, — tái tạo chính xác màu nguyên bản.

Chụp được một bức ảnh màu hoàn hảo là việc khó làm hiếm gặp, bởi vì trong phần lớn các trường hợp, khung hình không thể chỉ chứa các đối tượng hợp màu với nhau.

Chuyện dễ gặp, trong số 1000 thì có đến 999 trường hợp các màu sắc in vào cảm biến hoặc phim theo kiểu «vỡ trận». Còn chỉ trong một trường hợp diễn ra «phép màu», và sinh một thứ gọi là bức ảnh màu đích thực.

Tất nhiên, đối với người chụp giỏi thì tỷ lệ đó là con số khác, thứ giúp họ là trực giác được mài dũa và kinh nghiệm dày dạn. Và chính bởi vậy mà họ «gặp may» thường xuyên hơn.

Tuy nhiên thời điểm xuất hiện vấn đề chủ chốt không phải là khi chụp (may hay không may — vẫn phải chụp), mà vào lúc phân tích những gì đã chụp. Tất cả ở đây sẽ phụ thuộc vào khẩu vị và văn hoá của nhiếp ảnh gia.

Nếu như cho rằng nhiệm vụ của nhiếp ảnh gia — chọn ra một «đối tượng đẹp» và tái tạo chính xác nó trên giấy ảnh, thì nhiếp ảnh gia đó — đơn giản là một nhà văn xoàng. Hơn nữa, kiểu gì anh ta vẫn sẽ không bao giờ đạt được độ chính xác tuyệt đối. Hoặc một lập trường khác — Không có gì phụ thuộc vào đối tượng cả. Tất nhiên, sẽ là cực đoan (mặc dù không đến mức khó tin như thế), nhiều thứ phụ thuộc vào đối tượng, nhưng không phải là tất cả. Và trong cái được gọi là «không phải là tất cả» này — chính là không gian cho sự sáng tạo.

Thành thử, ảnh màu — đó không đơn thuần là ảnh đen trắng tô màu. Màu sắc cần có việc để làm. Và khi đó phương pháp đáng tin cậy nhất để kiểm chứng — Biến đổi ảnh màu thành ảnh đen trắng. Trong kết quả sẽ có ba trường hợp sau đây.

Trường hợp thứ nhất. Ảnh chụp hầu như không bị mất đi giá trị gì (dễ xảy ra nhất). Và có thể, thậm chí còn có lợi. Có nghĩa, màu sắc là không cần thiết. Mặc dù khi đó có một thứ gì đó, có lẽ, sẽ thay đổi. Ví dụ, nhân vật màu vàng hoặc màu đỏ đang là chủ chốt, thì trong ảnh đen trắng lại biến mất giữa đám đông. Một sự mất mát như thế có thể là hoàn toàn không đáng kể, hoặc, là yếu tố nhận thức cốt lõi (khi đó là trường hợp thứ hai).

«Độc thoại». Ramunas Danisevich, Vilnyus, Litva.

Bức chụp của Ramunas Danisevich khi chuyển thành đen trắng sẽ tốt lên ít nhiều. Chí ít thì, điều mà chúng ta chú ý tới không phải là mấy người ngồi trong ánh sáng đỏ, mà là nhân vật, đúng như ý định của nhiếp ảnh gia, — bà lão đang dựa nhẹ vào cây.

«Hồng hạc». Kazimeras Linkyavichyus, Litva.
Còn đây là bức ảnh có màu sắc gắt và không tương thích với nhau, nhìn như cứa vào mắt (bức chụp của Kazimeras Linkyavichyus). Phương án đen trắng không gây ra sự khó chịu đó**.

Trường hợp thứ hai. Bức ảnh màu ít nhiều mất đi sự hấp dẫn.

"Vô đề". Maria Andreeva, Moscow.

Chẳng hạn, mối liên hệ (vần thơ) giữa chiếc ô đỏ và chữ M đỏ sẽ bị mất (ảnh của Maria Andreeva). Không có một ý nghĩa nào, tất nhiên, trong phép so sánh này. Chúng ta sẽ gọi đây là khúc dạo (ê tuýt) dẫn dắt vào bố cục. Nhưng khi không màu thì khúc dạo đó cũng không có.

"Đồ thuỷ tinh". Yuriy Mikheev, Moscow.

Một bức ảnh khác (ảnh của Yuriy Mikheev). Tuyệt đẹp, nhiều người sẽ nói như thế. Đúng, ở ngoài đời thì đã từng đẹp. Nhưng, vai trò của nhiếp ảnh gia ở đâu, nếu như anh ta cần đưa vào khung hình chỉ những thứ cần thiết, sắp xếp nó để có một biểu trưng xác định? Không, một nửa ảnh ám xanh lá cây, nửa còn lại ám lam. Những màu sắc không tương thích (mỗi người có một cách nhìn khác nhau), sắp xếp lộn xộn chọc thẳng vào mắt. Bức ảnh bị vỡ tan ra làm hai phần. Bởi vậy đây, có lẽ, chỉ là một phép định hình, chứ không phải là việc có chất sáng tạo. Phương án đen trắng có thể là xoa dịu xung đột, nhưng không giới thiệu được điều gì thú vị. Đây là ví dụ về ảnh chụp, mà đối với tất cả sự hỗn tạp và không nhất quán của nó, chỉ có thể tồn tại dưới dạng ảnh màu (màu sắc, tất nhiên, không thể làm nó tốt hơn).

Và trường hợp thứ ba. Cùng với màu sắc bị loại bỏ sẽ là một thứ gì đó quan trọng đến nỗi bức ảnh đơn giản là sẽ chết. Khi chuyển đổi sang đen trắng chúng ta mất đi sự nhất quán của các ảnh tử, và có thể, cả ý nghĩa kết hợp của chúng. Suy ra, màu sắc — đó là cấu thành chủ chốt không thể thiếu của một bức ảnh như thế.

"Trên đỉnh Phú Sỹ". Aleksei Kudenko, Moscow.

Ví dụ cho loại ảnh như vậy — bức chụp của Aleksei Kudenko. Phương án đen trắng chưa đến nỗi «chết» hẳn, tuy nhiên nó đánh mất phần lớn sự biểu cảm màu sắc. Tất nhiên, ở đây bố cục cũng có giá trị không kém. Nhiếp ảnh gia đã tìm ra một sự kết hợp duy nhất trong khung hình của mặt đất, cánh cổng và đám mây, mà có thể nói: «chỉ có thế và không thể khác».

Đó, về bản chất, cũng là một ê tuýt bố cục. Nhưng ê tuýt có thể là một bài tập đơn giản, mà cũng có thể trở thành một tác phẩm đích thực.

Và rốt cuộc, điều gì khiến một bức ảnh màu trở nên thú vị một cách thực sự? Và vai trò của màu sắc ở đây là gì? Khi đánh giá một bức ảnh màu, chúng ta, dù muốn hay không, cũng là lấn sân chơi của người khác. Đó là lãnh địa của hội hoạ với văn hoá nhiều thế kỷ và các biểu trưng vĩ đại. Màu sắc trong hội hoạ — bài toán chủ chốt của hoạ sỹ, dù đối tượng thể hiện của họ trên tranh vẽ có là gì đi nữa. Khi ngắm nhìn một bức ảnh màu, chúng ta không thể loại bỏ kinh nghiệm nhận thức về hội họa. Mặc dù để so sánh một cách tương đối so với hội họa thì chỉ có một bức ảnh màu xuất sắc mới có đủ tầm để chịu trận. Nhưng đó là trường hợp cực kỳ hiếm hoi.

«Màu sắc vị màu sắc» hay «màu sắc vị biểu cảm» nhắc đến một công thức nổi tiếng «nghệ thuật vị nghệ thuật». Hoạ sỹ nói: «một bức tranh — đó là màu sơn và không có gì hơn». Tất nhiên, họ chưa nói hết. Trong một bức tranh còn có nhiều thứ khác. Đó là ý tưởng, tâm trạng, những cảm xúc của hoạ sỹ. Nhưng họ cần thể hiện những điều đó qua màu sơn (và bố cục). Việc còn lại là của chúng ta, khán giả, đó là «đọc thấu» điều đó.

Bài toán chủ chốt mà màu sắc giải quyết — đó là sự biểu cảm. Sự biểu cảm của màu chủ đạo, sự biểu cảm của vết màu cục bộ, sự biểu cảm của kết hợp ăn í giữa các màu sắc.

Sự biểu cảm — đó không phải bộ phát sóng cho ý tưởng hay tư duy của tác giả (mặc dù trong một số trường hợp riêng lẻ nó có thể tăng cường chúng). Một cái gì đó biểu cảm — có nghĩa là, nó được nhận thức trong cảm xúc, một trạng thái của khán giả. Một bức ảnh biểu cảm là thứ không thể «kể lại» qua điện thoại, nó là thứ nhất định phải được nhìn. Màu sắc biểu cảm là một khái niệm tự tại, trong một bức ảnh màu đẹp đúng nghĩa (mà đó là của cực và cực hiếm) — chính màu sắc sẽ trở thành nội dung của hình ảnh.

Tuy nhiên sự biểu cảm — đó không chỉ là vẻ đẹp hay sự hài hoà. Xung đột giữa các màu sắc, áp lực phát sinh cũng có thể trở thành biểu cảm. Nhưng những màu sắc xung khắc cũng cần phải được xoa dịu ngay từ đầu, bằng không sẽ chẳng có gì cứu vãn được chúng ở lại khung hình, và chúng sẽ tự dưng biến mất. Ở một mức độ nào đó, có một cách duy nhất để khiến các màu sắc bất tương thích nhượng bộ lẫn nhau — đó là các dùng các biện pháp tương đồng***.


Và thêm một ví dụ nữa — một bức ảnh đáng ngạc nhiên của Sergei Ponomarev. Phương án đen trắng tạm ổn, nhưng không mở ra được ý nghĩa của tình huống đáng sợ này: trẻ em bị thiêu sống được chôn cất ở Beslan. Bức ảnh màu — lại là việc hoàn toàn khác. Màu đỏ rực lửa của những chiếc áo mưa (có lẽ, người ta không tìm thấy màu khác ở nghĩa trang), — điều đó thật khó tưởng tượng. Nhưng rõ ràng sự thật đã là như vậy! Người ta mặc áo mưa, giống như những ngọn lửa, đang chôn cất những trẻ em chết cháy.

Nội dung mà chúng ta phát hiện ra trong bức ảnh này xuất hiện là nhờ có màu sắc và chỉ nhờ màu sắc. Tôi xin lưu ý, rằng màu đỏ ở đây, trước hết, là biểu tượng của lửa hoặc phép ẩn dụ. Và đây cũng là ví dụ, khi màu sắc không những trở nên biểu cảm, mà còn có hàm ý về nội dung.


* — Chúng ta sẽ không thảo luận ở đây vấn đề có thể dùng Photoshop để sửa ảnh hay không và sửa ở mức độ nào, đó là một chủ đề riêng để nói chuyện.

** — Và còn một lưu ý nữa. Chúng ta hãy ngắm: đường nét của hai con chim gợi nhớ đến bóng điện có hai cực, đỏ và trắng. Đó là trùng hợp ngẫu nhiên, là trò chơi của thiên nhiên, mà trong trường hợp này là hoàn toàn vô nghĩa. Thật thú vị, bản thân nhiếp ảnh gia thường không phát hiện ra những sự cố như thế, anh ta nhìn lên hình ảnh, nhưng không nhìn thấy nó, bởi anh ta biết, thực tế lúc chụp đã có những gì. Anh ta chụp con chim đỏ và chỉ nhìn ra con chim đỏ trong ảnh của mình.

*** — Tôi hiểu sự biểu cảm trong một nghĩa rộng, bao gồm cả sự biểu cảm của tác phẩm. Sắp xếp các mảng màu trong khung hình — chỉ có một cách duy nhất — tổ chức sự nhất quán của chúng — đó là công việc của bố cục.

Aleksandr Lapin. Từ loạt bài của tác giả đăng trên trang http://www.foto-video.ru/. Người dịch: MiukaFoto.

29 Nov 2020


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Color
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!