«Sự phân tách chất liệu ra thành chất ảnh dẫn đến sự thống nhất của mỗi chất ảnh, đến một sự o bế trong quan hệ của tất cả các sự vật hoặc các phần tử của một sự vật bên trong chất ảnh. Trong kết quả của sự thống nhất nội vi này, các quan hệ giữa các sự vật hay trong chính sự vật — giữa các phần tử — được sắp xếp lại. Các sự vật có khả năng biến dạng.»
Yury Tynyanov 
(1894 - 1943)

SỰ THẬT CÓ CẦN THIẾT CHO BỆNH NHÂN?

Nhiếp ảnh — đó là một căn bệnh. Bản thân các bệnh nhân, tất nhiên, sẽ không muốn khỏi bệnh. Đã có thời số người nhiễm bệnh chỉ đếm được trên đầu ngón tay, họ ẩn dật sống trong những căn phòng tối của mình suốt nhiều năm dài đằng đẵng và cho hiện hình hoặc in ấn một thứ gì đó để đạt được chất lượng cần thiết đối với họ.

Ngày nay, chẳng còn cần thiết học gì nữa, khi bản thân chiếc máy ảnh thông minh đã làm được tất cả, và những cỗ máy thông minh cũng tự hiện và tự in, thì căn bệnh với tên gọi «nhiếp ảnh» đang đe doạ gây ra một thứ không phải là dịch bệnh, mà là đại dịch. Đó là một dịch bệnh lan rộng, lây nhiễm cho hàng triệu ngườì.

Một người hâm mộ ảnh (đôi khi người ta còn gọi là «người tiêu dùng máy ảnh», nhưng như thế là quá lạm dụng), khi vừa mới bước ra khỏi cửa hàng với một chiếc máy ảnh, đã ngay lập tức chụp, có nghĩa bấm vào nút. Thậm chí các ảnh chụp mà người ta in cho anh ta tại lab, về chất lượng không hề thua kém gì sản phẩm của những đơn vị ảnh gia từ thời quá khứ xa xôi.

Anh ta đã bị nhiễm trùng. Nhưng đó mới chỉ là loại bệnh nhẹ nhất, an toàn nhất, và thậm chí là hình thức nhiễm bệnh gây khoái cảm. Anh ta không để máy ảnh rời ra khỏi tay, đầu tiên sẽ chụp con chó hoặc con mèo của mình, chụp vợ, chụp con và chụp họ hàng. Có biết bao sự thoả mãn, và anh ta có vẻ như, thích thú với mọi thứ, thậm chí có thể bắt được một khoảnh khắc ngộ nghĩnh.

Sau đó đến lượt thiên nhiên vào cuộc, đó là những cảnh bình minh, hoàng hôn và những sắc đẹp không gì là không thể khác. Sau đó người yêu ảnh của chúng ta bắt đầu ra phố và thử chụp con người. Tuy nhiên sau một thời gian nào đó anh ta phát hiện ra, rằng không phải mọi thứ đều dễ dàng nằm trong quyền kiểm soát của năng lực, có gì đó không đạt, ít nhất, giống như người ta. Anh ta săn lùng mua mới các ống kính, đèn nháy, chân máy và cứ thế. Nhưng các ảnh chụp vẫn không khá lên được. Có những thứ đơn giản mà sao chụp khó thế, ví dụ, một bức chân dung ngược sáng. Kết quả vẫn sao sao. Tất nhiên có thể chụp quầng tóc mà không có khuôn mặt. Nhưng trong trường hợp này kết quả nhìn cứ như là không biết cách sử dụng ánh sáng làm đầy (ảnh 1). Suy ra, máy móc cũng phải đi học, máy ảnh chưa đủ thông minh.

Ảnh 1: Chân dung Nina. Tác giả: Andrey Peshkov, Novosibirsk.

Nếu như người hâm mộ ảnh không tự giới hạn mình trong khuôn khổ ảnh gia đình, thì giai đoạn hai của căn bệnh sẽ đến: thường xuyên không hài lòng với ảnh chụp của chính mình. Cái này sẽ rất kéo dài và rất căng. Buộc phải đọc sách, tìm tòi trên mạng, làm quen với các bạn ảnh có kinh nghiệm hơn và vân vân.

Trải qua vài năm, người hùng của chúng ta sẽ học được cách làm «giống như người ta», và, có thể, sẽ hoàn toàn khỏi bệnh sau thành công thứ nhất: xuất bản ảnh hoặc triển lãm ảnh. Hoặc là, ngược lại, hoàn toàn mắc bệnh, bây giờ đã là bệnh kinh niên.

Đối với nhiều người, bệnh ảnh là không thể chữa khỏi. Vâng, họ không muốn chữa. Đối với một số rất ít trong số nhiều người, căn bệnh giống như ung nhọt gặm nhấm tất cả: gia đình, công việc có thu nhập, sự thăng tiến và vân vân. Nhưng chỉ có điều họ không tìm ra một thời điểm thích hợp để cảm thấy mình là kẻ thất bại. Chính điều đó quả thật là đáng sợ, bỗng nhiên nhận ra rằng, họ chưa từng có khả năng, và đến bây giờ vẫn thế.

Hoá ra, có lẽ có một từ rất chính xác — nghiệp dư (mặc dù có một ý nghĩa tiêu cực nhất định trong đó, một cái gì đó thứ yếu). Bởi vì quả thực khía cạnh kỹ thuật của bất kỳ hoạt động sáng tạo nào cũng có thể đem lại sự thoả mãn vô cùng mạnh: theo dõi các con chữ kí tự phủ đầy trang giấy trắng, nhúng bút lông vào sơn màu và đẩy đưa lên vải vẽ, gõ phím đàn dương cầm và bỗng nhiên phát hiện ra âm thanh «loong coong», sờ vào túi rút ra một chiếc máy ảnh đẹp đẽ và đáng tin cậy, sau đó ấn nút.

Tuy nhiên, nghe có vẻ khó chịu, tất cả những điều này đều là những niềm vui điển hình của một nhà văn tồi. Bất chợt gặp một thứ gì đó có vẻ thú vị hoặc đẹp đẽ, anh ta hướng ống kính tới, bấm vào nút chụt, chiếm hữu nó, bổ sung vào bộ sưu tập của mình và hài lòng, và cứ thế lặp đi lặp lại. Đây là tính nghiệp dư.

Có lẽ, cần phân biệt người yêu chụp ảnh và người yêu ảnh, đó hoàn toàn là hai khái niệm khác nhau. Nói riêng, người yêu ảnh có thể không tự chụp ảnh. Hoặc không bao giờ cho người khác xem những bức ảnh của mình chụp lưu niệm, nhưng trong khi đó thực lòng yêu mến nhiếp ảnh và nhận được niềm vui thích khó tả từ đó. Rất tiếc, một người như thế không có tên gọi cụ thể trong ngôn ngữ của chúng ta. Và còn có một điểm khác biệt quan trọng — người yêu ảnh không có ý định kiếm tiền nhờ ảnh.

Bây giờ chúng ta sẽ quay trở lại xem người chơi ảnh nghiệp dư chụp ảnh ra sao. Trước tiên, đó là ảnh phong cảnh. Đó là nơi có nhiều vấn đề nhất. Có những thứ tuyệt đẹp trong thiên nhiên, nhưng khi in dấu lên ảnh lại nhìn hoàn toàn không thuyết phục, nếu như không muốn nói là tồi tệ. Nguyên nhân là ở chỗ, sao chép vẻ đẹp của thiên nhiên là việc vô nghĩa. Tuy nhiên có thể tái tạo nó trên ảnh từ một vài yếu tố chủ chốt, nếu biết cách sắp xếp chúng trong khuôn hình đúng bài (chúng ta sẽ còn bàn về điều này).

Ảnh 2: Vitaly Podgurchenko. Ukraine.

Chụp người trên đường phố rất khó. Thứ nhất, cần hiểu, cái nào trong số những khoảnh khắc mà cuộc sống ban tặng cho chúng ta thực sự là thú vị và có ý nghĩa, còn cái nào chỉ đơn thuần là một câu chuyện phiếm (Ảnh 2) hoặc một thứ gì đó что-то, như thời nay người ta hay nói, hay ho (Ảnh 3). Mặc dù kể cả một câu chuyện phiếm cũng có thể có ý nghĩa sâu sắc, còn cô dâu hay ho không chỉ nhờ những gì có ở dưới chân váy.

Ảnh 3: Anatoly Shemyakin. Sverdlovsk.

Bởi vậy tôi cho rằng, thành tố đầu tiên và quan trọng bậc nhất trong thuật ngữ cổ điển «biết cách nhìn» — đó là biết cách tìm ra chính điều «thú vị». Điều đó phụ thuộc, trước tiên, vào văn hoá của người chụp ảnh và trải nghiệm cuộc đời của họ.

Ảnh 4: Viktor Mikhailov.

Chụp ảnh là việc khó. Cần không chỉ để ý đến hình, mà còn phông nền. Cần chờ đợi một khoảnh khắc đặc sắc, khi trong khuôn hình diễn ra một cái gì đó vô thường hoặc quan trọng, có ý nghĩa (hoặc ẩn ý) đủ tầm để làm nội dung cho bức ảnh đó. Nếu như mục đích của nhiếp ảnh — đó là công trình nghiên cứu về cuộc sống, thì chỉ vào đúng khoảnh khắc đó nó mới thể lộ diện. Ngược lại, trước mắt chúng ta chỉ đơn thuần là sự cố định thực tế, chứ không thể nào là tư duy của nhiếp ảnh gia về ý nghĩa cuộc sống làm cho chúng ta thấy thú vị (Ảnh 4, 5).

Ảnh 5: Những người Di-gan. Viktor Mikhailov.

Thành tố thứ hai và cũng không kém phần quan trọng so với biết cách nhìn — đó là biết cách xây dựng khuôn hình (cái thứ ba mới là — biết chờ đợi khoảnh khắc cần thiết). Điều gì đó xuất hiện trong tự nhiên một cách ngẫu nhiên, hoặc, sự kết hợp của các ảnh tử trong khuôn hình thông qua tổ chức có chủ ý của nhiếp ảnh gia có thể sở hữu một sự biểu cảm rất đặc biệt. Điều này liên quan đến kết hợp của các hình thù hình học, cũng như tương quan sắc độ trong ảnh đen trắng hoặc của các màu sắc, tương ứng, trong ảnh màu. Và một bức ảnh như thế — cũng là công trình nghiên cứu thực tại, nhưng hơi khác một chút. Trong bức ảnh, có thể, không có gì thú vị được thể hiện, nhưng nó vẫn có gì đó gây xúc động và in sâu vào tâm trí (không ngoại trừ, tất nhiên, trường hợp may mắn, khi CÁI GÌ và NHƯ THẾ NÀO cùng quan trọng trong một cấp độ tương bằng).

Và đây là ví dụ tiếp theo (Ảnh 6). Hình thù màu đen của nhân vật gắn kết vào vách ngăn màu trắng có kết cấu của bức tường, các khung cửa phía trái và phải được đưa ra đối xứng, cạnh tròn của chiếc xe phía tiền cảnh chốt chặt bố cục, cũng như sự nháy lại của bóng đổ dạng cánh cung. Tất cả đều ổn, cái mũ đen và chòm râu trắng, và chúng được kích hoạt. Đáng nhẽ ra đã có một ê tuýt tuyệt vời. Nhưng điều làm hỏng bức ảnh là khung hình bị nghiêng ngả, mà khó giải thích được bằng bất kể lý do gì. Có lẽ nào nhiếp ảnh gia bị vấp chân, và trong khi ngã xuống đã mạo hiểm với tính mạng của mình để bóp cò? Nhưng anh ta đã mạo hiểm vô ích.

Ảnh 6: Konstantin Smolyaninov. Lviv, Ukraine.

Nhìn nhận kho tác phẩm của một số nhiếp ảnh gia, tôi thấy không có nét đẹp của thiên nhiên nào, cũng như không có thực tại cuộc sống nào gây thú vị. Điều đó giống như một nhà hát đặc biệt, khi trong vở kịch có sự tham gia của nhiếp ảnh gia kiêm đạo diễn cùng với một hoặc nhiều hình nhân sống đang diễn trò kỳ quặc trước ống kính (thường là trò gợi tình) hoặc đơn giản là uốn éo.

Một bức ảnh như thế chỉ đơn giản là định hình những tưởng tượng của tác giả, nó tự thân không có giá trị. Ở đó không có sự bất ngờ của tình huống, sự ngẫu nhiên của khoảnh khắc như thức ăn của ảnh chụp. Có nghĩa, không có bản chất của nhiếp ảnh. Cứ cho đó được gọi là sự sáng tạo, thậm chí được coi là nghệ thuật (tôi tạm thời kiềm chế), thì dù sao đi chăng nữa, nó có rất ít liên hệ tới nhiếp ảnh. Bởi vì điều then chốt — đó là tư duy. Tất nhiên, muốn mạn phép hỏi nhiếp ảnh gia đó, rằng anh ta có biết chụp hay không, cụ thể, bằng phương pháp truyền thống hơn, nhưng chúng ta sẽ không cùng tự hạ thấp mình.

Ảnh 7: Kazimeras Linkyavichyus. Litva. Từ bộ ảnh «52 ngày — 52 chân dung»

Nhiếp ảnh gia Kazimeras Linkyavichyus gửi đến từ Litva một loạt ảnh với tựa đề «52 chân dung tự chụp» (Ảnh 7). Trong một tấm ảnh, anh ta đứng cùng một chiếc găng tay chuyên để săn chim ưng, còn trong găng tay là con gà trống cao su. Trong một bức ảnh khác anh ta nắm một con dao lớn màu lam ở trong tay. Trong ảnh thứ ba anh ấy lại làm ra vẻ đang nuốt một con cá khá to, đuôi cá thì thò ra khỏi miệng. Còn một bức tự sướng khác cho thấy xẻng hót rác nằm thế chỗ cho khuôn mặt. Và vân vân. Khó nói được làm như thế để làm gì. Nếu nói về sự kỳ lạ của cuộc sống, thì ngoài đời còn lạ lùng và khủng khiếp hơn tất cả những câu chuyện kinh dị này. Mà tôi không hiểu tại sao một người đàn ông trưởng thành lại giống một người phụ nữ phù phiếm suốt ngày đứng trước gương và tự ngắm mình, thử những bộ váy và mũ khác nhau.

Ảnh 8: Anhdrey Peshkov. Novosibirsk. «Thế giới bóng đổ»

Nhiều người tìm và tìm ra triết lý ở nơi mà nó không có (Ảnh 8). Nhưng có gì ở đây là điểm chung giữa hình thù người phụ nữ và công tắc, ai đó có thể giải thích không?

Ảnh 9: Sergei Gritsko. Vô đề.

Nhiều, rất nhiều người, với tất cả niềm đam mê, đã cống hiến hết mình cho chủ đề khỏa thân (Ảnh 9). Đẹp, có đúng không? Và còn một ví dụ nữa (Ảnh 10). Và một lần nữa chúng ta lại được giới thiệu một thứ gì đó rất «triết học». Để bình luận, có thể nói phỏng theo một thành ngữ «lực bất tòng tâm». Cần nhấn mạnh rằng, một người đàn ông từng trải có thể nhìn ra ngay thân thể của «cô ấy» (Ảnh 11). Nhưng dù cô ấy có đẹp đến đâu, thì nếu ở địa vị của nhân vật, tôi cũng không bao giờ để mình bị chụp loã lồ.

Ảnh 10: Mikhail Palinchak. Uzhgorod, Ukraine.

Ảnh 11: Sergei Gritsko. «Cây thông».

Quay lại với chủ đề y học, có một căn bệnh dễ lây lan đáng sợ, đơn giản là không tương thích với sự sống (của nhiếp ảnh) — Photoshop. Khả năng của Photoshop là không có hạn chế, đó, thực ra, là công cụ tuyệt vời và trong nhiều trường hợp là không thể thiếu. Lợi thế chính của nó — sự đơn giản của các thủ thuật này nọ. Nhưng đó lại trở thành sự cám dỗ lớn, và bởi vậy — cũng là nhược điểm chính của nó. Học cách sử dụng Photoshop là việc dễ. Hiểu được điều gì cần xử lý với bức ảnh, và điều gì là tốn thời gian vô ích — còn khó hơn gấp nhiều lần (Ảnh 12). Một ví dụ khác (Ảnh 13). Trời ơi, anh ta làm thế để làm gì, biến cô ấy thành kẻ bất hạnh, xỏ lỗ cho mắt, thậm chí nhìn thôi đã thấy đau đớn.

Ảnh 12: Kazimeras Linkyavichyus. «Thợ lau ống kính».

Ảnh 13: Vitaly Golubev. «Ao».

Và, cuối cùng, có một bức ảnh, mà tôi thực sự thích, và đặc biệt là nó khác hẳn với những ảnh khác (Ảnh 14). Cú chụp của Aleksei Ivanov gây dễ chịu khi xem, nó — đẹp, đó là điều chủ chốt. Xử lý sắc độ tinh tế, tinh thần ảnh đặc biệt, khoảnh khắc chính xác. Ở đây không có kỳ vọng vào sự độc đáo (Những người Di-gan của Viktor Mikhailov) hay tiết lộ chủ đề (Bà lão, ảnh cũng của anh). Không có triết lý nào được chỉ trỏ.

Ảnh 14: Aleksey Ivanov. Moscow.

Một bố cục đã định hình, nó có giá trị. Không có chi tiết thừa. Quả thật, tôi đã tự cho phép mình chỉnh sửa phiên bản của tác giả một chút (Ảnh 15). Ánh kim loại quá rực ở bên phải, cũng như cánh tay đeo vòng ở cửa bên phải. Bây giờ ánh kim và cánh tay đã tối chìm đi một chút. Hi vọng tác giả sẽ đồng ý với phương án của tôi.

Ảnh 15

Chính một bức ảnh khiêm nhường, không kỳ vọng khái quát hoá như thế, tôi cho rằng, là một nhiếp tác đích thực. Tất nhiên, nó không liên quan tới giới báo chí, không đặt ra và không giải quyết các vấn đề của xã hội. Nhiếp ảnh gia đi tìm ý nghĩa và vẻ đẹp tromg những bộc lộ giản dị nhất của cuộc sống và, bằng cách đó, nghiền ngẫm nó.

Và tại sao lại đích thực? — bởi vì nó tác động tới khán giả mạnh mẽ gấp bội: không phải bởi kịch bản (không chỉ bởi kịch bản), không phải bởi, CÁI GÌ được chụp, mà bởi, nó được chụp NHƯ THẾ NÀO.

Và, hơn nữa, trong những tác phẩm như vậy, chúng ta không bị cảm thấy, rằng nhiếp ảnh gia muốn chơi trội hoặc, đánh ngay tại trận. Ngược lại, tác giả dường như muốn nói: đó không phải điều tôi tự nghĩ ra, đó là chính cuộc sống — đang tạo ra những khoảnh khắc hiếm hoi như thế, và tôi chỉ ấn nút chụp.

Để kết bài, tôi muốn nói vài lời để thanh minh. Đọc xong bài này chắc sẽ bị hơi buồn. Nhưng tôi không có lỗi trong điều đó. Chúng ta cần trò chuyện nghiêm túc về sự phức tạp của sáng tạo nhiếp ảnh và các vấn đề của nó, chúng ta sẽ nói chuyện nghiêm túc. Nếu cần vỗ vai xu nịnh — thì đừng tìm đến tôi.

Làm ra một bức ảnh đẹp, thông minh và đích thực là việc rất và rất khó. Cần học tập lâu và kiên trì. Và tôi cần phải nói về điều đó. Đồng thời, tôi không hứa tặng cho các bạn chiếc chìa khoá nào có thể mở toang cách cửa thành công, chiếc chìa khoá đó không tồn tại. Nhiếp ảnh hiện đại đang bị bệnh. Và tôi đau đáu về căn bệnh đó. Không có giáo dục, không có văn hoá, tự sướng ngự trị ở khắp nơi. Tôi cho rằng gọi sự vật theo đúng tên gọi là việc quan trọng: thông minh — xứng đáng được gọi là thông minh, ngu ngốc — cần được gọi là ngu ngốc. Nói một cách khác, để giúp bệnh nhân, kiểu gì cũng cần nói cho họ biết sự thật. Hi vọng, tôi không làm ai tự ái. Còn nếu tôi cho phép nói đùa một chút, thì bạn ơi: xin đừng bảo thủ nữa.

Aleksandr Lapin. Từ loạt bài của tác giả đăng trên trang http://www.foto-video.ru/. Người dịch: MiukaFoto.

23 Nov 2020


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Lapin
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!