Cấp độ bề mặt, thông tin, hay thuyết âm mưu của nhận thức đã có trong cả hội hoạ. Tiện thể nói ngay và luôn, nhiều khán giả khó có thể tiến xa hơn được điều đó. Nghịch lý nằm ở chỗ, người ta thường nói, tranh đẹp «như ảnh», còn ảnh đẹp — «như tranh».
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

TƯ THẾ NGHIÊNG

Sau khi trẻ nhỏ có đủ năng lực phát triển nghệ năng thị giác để thể hiện những sự phụ thuộc góc vuông đơn giản nhất, chúng sẽ có khả năng đương đầu với những vấn đề phức tạp hơn — đó là thể hiện những hướng nghiêng. Đầu tiên là việc thêm đường chéo vào đường thẳng đứng và đường nằm ngang. Sau đó một chút, trong bộ công cụ của chúng sẽ xuất hiện những quan hệ về góc tinh vi hơn. Giờ đây, góc vuông đã biến thành một trường hợp đặc thù, với một giá trị đặc thù. Việc xem xét sự phát triển của các mối quan hệ này có thể được sử dụng để bàn luận các vấn đề phổ quát hơn. Tại sao khả năng vẽ của trẻ em lại tiến bộ từ tiến trình này tới tiến trình khác?


Như đã được nhắc tới trước đây, Britsch, người đã khinh thường một khía cạnh tạo hình của nghệ thuật, hình như đã coi phép vi phân kết cấu chỉ là một quá trình tự kỷ ám thị ngẫu nhiên của một loài thực vật nào đó. Để đại diện cho một thái cực khác, có thể đưa ra một quan điểm, mà theo đó, các bức vẽ của trẻ em sẽ trở nên chân thực hơn cùng với sự phát triển kỹ năng vẽ và năng lực quan sát. Khái niệm thứ nhất có thể được gọi là thuyết «hướng nội», còn khái niệm thứ hai — «hướng ngoại». Với toàn bộ xác xuất, để tránh mô tả một chiều, hai thuyết này cần được thống nhất vào làm một. Bản thân hoạt động vẽ có thể hàm chứa một mô tuýp kích thích phép vi phân. Giả sử, một người chưa từng nhìn thấy điều gì trên thế gian, ngoài tờ giấy có bức vẽ của chính mình, thì dù sao, do được kích thích bởi những kết quả trải nghiệm chính thức của cá nhân, vẫn có thể vượt qua một chặng đường từ một tác phẩm đơn giản đến phức tạp hơn. Trẻ nhỏ sẽ không sa vào việc tái tạo hướng nghiêng, một khi còn chưa nắm bắt được tiến trình của quan hệ «thẳng đứng - nằm ngang», trừ khi sự phức tạp quá sớm bị áp đặt lên chúng bởi giáo viên hay các nhân vật có uy tín khác. Mặt khác, có thể dễ dàng quan sát thấy, trẻ em đang mò mẫm tới các giai đoạn cao cấp hơn của phép vi phân, là bởi vì, chúng không cảm thấy thỏa mãn trong sự gò bó của giai đoạn trước đó. Trong suốt một thời kỳ nhất định, chúng sẽ giữ nguyên một nhân hình trong khuôn khổ của sơ đồ ngang dọc, mà hoàn toàn không hề mảy may nghĩ được rằng, sơ đồ này không cho phép phân biệt một người đang chạy với một người đang ở trạng thái yên tĩnh. Muộn hơn một chút, sự vô định của một hình ảnh như thế không còn làm cho đứa trẻ thỏa mãn được nữa. Trong bức vẽ của mình, đứa trẻ muốn truyền tải một sự khác biệt có mặt trong các đối tượng mà chủ thể nhận thức thể hiện. Và bởi vì đối với các họa sỹ trẻ em, chuyển động, nói riêng, có một giá trị sống động quan trọng, nên chúng cảm thấy vô cùng thích thú khi ép buộc được các vật thể xê dịch. Bởi vậy, phép vi phân mạnh mẽ lên đáng kể nhờ có ham muốn của trẻ em vượt qua sự vô định của hình ảnh. Những sự vô định tương tự như thế lần lượt được gặp gỡ trong đường đời, song hành với sự phát triển khả năng hiểu biết thị giác của trẻ nhỏ. Và, chính hiện tượng này cũng từng được thấy trong lịch sử nghệ thuật.


Hướng nghiêng dần dần được áp dụng vào tất cả những gì trẻ nhỏ vẽ ra. Hướng này giúp chúng làm ra hình ảnh giàu có hơn, sống động hơn, chân thực hơn và đặc thù hơn. Điều đó có thể được quan sát thấy bằng cách so sánh hai hình vẽ 128 và 129. Chúng là hai tác phẩm của cùng một đứa trẻ. Một trong hai bức được vẽ sớm hơn bức kia khoảng một năm. Hình 128 biểu hiện hai chi tiết của tác phẩm trước đây, hình 129 là một phần của một tác phẩm sau này. Cái cây và bông hoa trong bức vẽ đầu tiên được thể hiện gò bó bằng các phương tiện hình ảnh ngang dọc — rõ ràng và lần lượt. Hình ảnh cái cây trong bức vẽ sau này lại giới thiệu được sự thú vị to lớn hơn hẳn để nhận thức: nó có vẻ giống cây thật hơn, và, việc dùng các góc nghiêng thường xuyên sẽ truyền tải một ấn tượng về một thực vật đang sống và phát triển. Hình ảnh con hươu cao cổ trong bức vẽ trước đây có nền tảng phụ thuộc giữa phần thân và phần cổ, vẫn còn tạo thành một góc vuông. Hơi hướng vẽ nghiêng có thể thoáng thấy ở phần chân của con vật. Tuy nhiên những cái chân này nhìn có vẻ như, chúng xuất hiện trong bức vẽ, nói nguyên văn, không phải theo nhận thức của đứa trẻ về con hươu, mà chẳng qua là do thiếu không gian. Điều này thường xuyên xảy ra, việc ước lượng không gian của đứa trẻ không được như ý, bởi vậy, khi bắt đầu vẽ đến phần chân, tác giả đã buộc phải uốn nghiêng các đường chân sang một hướng. Trong trường hợp trái lại, các chân của con hươu đã cắt sâu xuống đường mặt đất. Sau một năm, con thú này đã biết đi dạo chơi một cách thoải mái, sống động, và, tư thế của nó đã có một dạng hình hươu đặc thù. Phép vi phân không những có liên quan tới sự phụ thuộc về hướng giữa các phần riêng rẽ, mà còn có khả năng tái tạo một hình ảnh cầu kì hơn. Mặt đất hình sóng đã thế chỗ cho đường thẳng. So sánh với bức vẽ sau này, hình ảnh ban đầu của con hươu đúng là bị gò bó và máy móc. Tuy nhiên cần hiểu được rằng, nếu nhìn nhận tiến trình phát triển, không thể đánh giá bức vẽ đầu tiên như một sự thô cứng nào đó. Hơn nữa, không được quên rằng, không được phép nhảy cóc lên giai đoạn vẽ cao cấp hơn, nếu đứa trẻ còn chưa trải qua giai đoạn trước đó.

RUDOLF ARNHEIM, "Nghệ thuật và nhận thức thị giác", 1974. Lược dịch và biên tập: MiukaFoto.

6 Nov 2018


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Phát triển
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!