Nghệ thuật cần rơi thẳng vào tâm hồn và trái tim, lờ đi quá cảnh vào lĩnh vực trí tuệ.
Ernst Ingmar Bergman 
(1918 - 2007)

NGUYÊN TẮC CHIA PHẦN TRONG NGHỆ THUẬT

Việc phân chia một mô hình nhận thức thị giác ra thành các đơn vị căn bản hơn là một trong những phương tiện cốt yếu của bố cục trong các hình thức nghệ thuật tạo hình và có mặt trên những mức độ khác nhau, tạo ra một hệ cấp bậc nhất định trong mỗi tác phẩm nghệ thuật. Sự phân chia khởi căn sẽ thiết lập những tính cách cơ bản của tác phẩm.

Hình 49: Edouard Manet. «The Guitarist», 1961, Metropolitan Museum of Art, New York.

Các phần to 📚 một lần nữa lại được chia thành các phần nhỏ hơn 📗📕📘. Và nhiệm vụ của hoạ sỹ 🎨 là làm thế nào để mức độ và dạng thức chia cắt của các phần là có một ý nghĩa nào đó mà anh ta muốn thể hiện trong tác phẩm. Trong bức tranh «The Guitarist» của Edouard Manet (hình 49), việc phân chia khởi đầu là để bóc tách 🍌 phần tiền cảnh chung ra khỏi phông nền trung lập. Hình ảnh ở mặt trước của người chơi đàn, ghế ngồi và một nhóm bình chum tĩnh vật nhỏ 🎳 có khả năng chia cắt thứ cấp. Hình ảnh người đàn ông tách khỏi ghế ngồi được bù trừ một phần bằng phép đối nhóm, liên kết ghế ngồi với chiếc quần đồng màu và làm nổi bật nhóm này khỏi phần trên của nhân hình tối sắc. Sự chia cắt nhân hình người đàn ông bằng phương tiện màu sắc và ánh sáng thành hai phần khác nhau nhấn mạnh ý nghĩa và độ quan trọng của cây đàn 🎸 nằm giữa phần thân trên và phần thân dưới.

Tuy nhiên, để tránh nguy cơ tan vỡ tính tổng thểtoàn vẹn của bố cục, hoạ sỹ đã sử dụng một phương tiện là tạo các đốm trắng ở khắp nơi, kết nối chung các chiếc giày, cổ tay áo, khăn quấn đầu và áo sơ mi, một miếng vải không lớn nhưng rất quan trọng thoắt ẩn thoát hiện phía dưới khuỷu tay trái. Mỗi một phần trong số các phần chính, đến lượt của mình, lại được chia thành các phần nhỏ hơn, và ở mỗi một cấp độ có một hoặc vài sự tập trung cục bộ cho một hình thức có tổ chức chặt chẽ hơn tại một vị trí tương đối trống trải.

Như vậy, hình thù có diện mạo nghiêm khắc ➡️🗿 đối kháng lại với phông nền trống rỗng 🔲. Tương tự với điều đó là khuôn mặt 👴🏾 và áo sơ mi 👔, tay ✋ và mặt đàn 🎸, cổ tay áo ☁️ và nhóm tĩnh vật 🎳 — tất cả là các «quần đảo» 🗾 có tính năng động tăng lên ở các nhánh chia thứ cấp. Những điểm nhấn đa dạng trong hình ảnh người chơi đàn được nhận thức kết hợp như bản chất của một chòm sao 🌌. Chúng là các vị trí có giá trị nhất, mang theo một áp lực ý nghĩa lớn. Các nguyên tắc tổ chức đặc thù sẽ được nghiên cứu sau một chút. Việc phân chia cung cấp một sự đơn giản nào đó của hình thức tại các phần cần phải được chia tách. Các bố cục được kết tinh ngẫu nhiên xung quanh các phần, những phần đó độc lậptự tại đến nỗi, chỉ tồn tại đúng một mối quan hệ giữa chúng và các phần xung quanh; chúng xác định tất cả những gì còn lại trong tác phẩm, mặc dù ở một mức độ nào đó chúng cũng chịu những ảnh hưởng nhất định từ phía xung quanh. (🕍 Hãy so sánh với sự lặp lại của mô-tip cửa sổ hoa hồng ở mặt tiền của Nhà thờ Đức Bà Paris).

Tuy nhiên nếu nhìn khái quát, để các phần khác nhau của hình ảnh tuân thủ theo một nội dung chung và, suy ra, nhận được từ tác phẩm một ấn tượng về một tổng thể trọn vẹn, sự đơn giản của bất kỳ một phần nào cũng cần được biến thể hoặc được làm yếu đi ở một mức độ cần thiết. Có lẽ dễ thấy nhất, tình trạng này là hoàn toàn đúng đối với các hình thức hữu cơ trong thiên nhiên. Nhà di truyền học Conrad Hal Waddington nói rằng, mặc dù nhìn chung bộ xương sở hữu «tính chất hoàn tác» chống lại những bản năng bổ sung hoặc, ngược lại, thiếu sót, tuy nhiên những chiếc xương riêng rẽ chỉ vốn có «một mức độ hoàn tác nhất định». Hình thức của những chiếc xương này mang theo một số dấu vết can hệ với các phần khác của khung xương mà chúng đang được gắn kết vào. Khi nằm trong trạng thái bị cô lập, chúng làm chúng ta liên tưởng đến «một giai điệu 🎶 bị thủng 👊 ở giữa».

«PHẦN» LÀ GÌ?

Cái gì là thứ chúng ta ngầm hiểu cho từ «phần»? Từ quan điểm số lượng thuần tuý một góc cắt bất kỳ của tổng thể đều có thể được gọi là phần. Câu văn này — định nghĩa duy nhất có thể có, khi chúng ta bàn về một thứ gì đó đồng nhất. Một phần bất kỳ của bầu trời xanh cũng tương đương với mọi phần khác. Nhưng các kết cấu đồng nhất là rất hiếm gặp. Phần lớn các kết cấu là không đồng nhất, có nghĩa chúng chứa những bước nhẩy khác nhau, chứa những vị trí tiếp xúc, các khoảng chung bao gồm các phần nhỏ được xác định bằng chính kết cấu. Thậm chí trong một cái xúc xích 🌭 hay một đoạn thẳng 🥢 bất kỳ có độ dài giới hạn, không phải tất cả các khu vực đều có một và chỉ một tính cách. Một miếng cắt ở giữa ✂️ sẽ tạo ra sự phân chia có thể phù hợp với hình thức của tổng thể độc lập. Suy ra, tồn tại một sự khác biệt nhất định giữa các khu vực và các phần. Để vận chuyển, một bức tượng có thể được chia ngẫu nhiên ra thành một số lượng bất kỳ của các khu vực, nhưng các phần của nó không là ngẫu nhiên. Chúng không thể gây ra bất kỳ ấn tượng thẩm mỹ nào, nếu chưa được hợp nhất vào bức tượng, mặc dù mỗi phần đều đóng góp tính cách cho kết cấu chung.

Khi các lối quặt hoặc điểm lồi lõm trong một đường nét được miêu tả đủ rõ ràng, thì các khu vực được tạo thành từ các góc hay các điểm quặt sẽ là các phần của nó, chẳng hạn các cạnh của một góc hay của một parabola. Suy ra, phần — đó là một khu vực của tổng thể, chỉ ra một mức độ nào đó trong những điều kiện đang có, bóc tách một khu vực ra khỏi môi trường xung quanh. Tính cách và không gian của vùng lân cận sẽ ước lệ, một khu vực xác định có diễn xuất như một phần hay không và, nếu có, ở mức độ nào. Cần phân biệt «các phần đích thực», có nghĩa các khu vực thể hiện những phần riêng biệt của tổng thể trong khuôn khổ ngữ cảnh chung, và «các phần không đích thực», có nghĩa các khu vực chỉ được bóc tách trong phạm vi ngữ cảnh cục bộ có giới hạn, chứ không phải trong ngữ cảnh của tất cả tổng thể.

Khi nói về tổng thể và các phần «của nó», thì chúng ta luôn luôn ngầm hiểu đó là «các phần đích thực, được xác nhận». Thành ngữ «tổng thể là lớn hơn, so với tổng cộng của các cấu phần của nó» dẫn dắt chúng ta tới mối quan hệ của chúng, tới tương tác giữa chúng. Sự thức thời của câu văn này được dựa trên một biểu ngữ tương đương, có nghĩa như sau: tổng thể được tạo thành từ các cấu phần, cộng thêm một chất lượng siêu nhiên nào đó (2️⃣=1️⃣➕1️⃣➕✝️). Biểu ngữ đó là hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, từ một mặt khác, khảng định «tổng thể khác với tổng cộng các cấu phần của nó» cũng không hoàn toàn làm chúng ta thoả mãn, bởi vì nó có thể chứa đựng một ý nghĩa, cho rằng tính cách của các phần, khi chúng được tổ chức thành một tổng thể nào đó, đơn giản là biến mất. Điều đó không đúng. Về bản chất, «một phần đích thực» sẽ sở hữu một mức độ độc lập nhất định. Mức độ độc lập của phần này càng lớn ⤴️, xác xuất đóng góp tính cách của nó vào ngữ cảnh của tổng thể chung lại càng cao ☝️. Mức độ mà các phần được thống nhất vào một tổng thể — biến tấu 🥁 rất linh hoạt — nếu thiếu sự đa dạng này thì mọi tổng thể có tổ chức 🎭, đặc biệt là các tác phẩm nghệ thuật 🎻, dường như sẽ là rất tẻ nhạt và nhàm chán. Sẽ là không đúng nếu tưởng tượng «Gestalt» như một thứ bột súp ăn sẵn 🥫, trộn tất cả các gia vị hoà tan lẫn vào nhau 🍯, giống y hệt như nếu ngầm hiểu, chẳng hạn, sự hài hoà sẽ xuất hiện khi pha lung tung các màu sắc 🎨 trong phòng ngủ của trẻ nhỏ, hay, trộn lẫn vô tội vạ các thể loại «nhạc giầu giai điệu 🎶» được chơi trong các quán karaoke 🎤😱.

PHẦN THỰC HÀNH

Nhiếp ảnh, khác với hội hoạ, không thể bịa ra bố cục, phần này hay phần khác. Tuy nhiên, ảnh chụp cũng là một mô hình thị giác, và chúng ta cố gắng tìm ra trong đó những tổ chức, kỷ luật. Bức ảnh ví dụ sau đây, dưới góc nhìn của tác giả, có thể chia làm ba phần, không phải theo tiền cảnh, nhân vật chính hay hậu cảnh, mà theo kết cấu tính cách.

Người (❎) đi qua hoàng hôn

Những đường cong của mặt trời, bánh xe đạp và sân gạch

Nhịp điệu của những ngôi nhà được lặp lại bằng hàng ghế

Tổng thể không phải lúc nào cũng bằng tổng cộng của các phần. Cần có thêm một cú hích của ước lệ, ký ức và tưởng tượng!

RUDOLF ARNHEIM. «Nghệ thuật và nhận thức thị giác», 1974. Lược dịch và biên tập: MiukaFoto.

10 Jun 2018


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Diện mạo
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!