Cái đẹp không nằm trước ý thức, cũng không nằm sau vô thức. Nó nằm giữa hai khái niệm này.
MiukaFoto 
(born in 1972)

CÂN BẰNG ĐỂ LÀM GÌ?

Tại sao hình ảnh trong tranh cần có sự cân bằng? Cần nhớ rằng, trong tư duy thị giác, cũng như trong tư duy vật lý, cân bằng — đó là sự sắp xếp của các nguyên tố trong tác phẩm, sao cho mỗi một đồ vật đều nằm ở vị trí ổn định, chẳng hạn như các quả bi-a đã rơi vào lỗ. Các yếu tố, như hình dạng, hướng, vị trí, trong một bố cục đã được làm cân bằng sẽ ước lệ lẫn nhau. Trong trường hợp này dường như không thể có một thay đổi nào nữa, và nhìn chung bố cục đó có vẻ «đòi hỏi» sự có mặt của tất cả các cấu phần. Một bố cục chưa cân bằng sẽ là ngẫu nhiên, tạm bợ và, suy ra, không thuyết phục. Các phần tử của nó cố gắng thay đổi vị trí và hình dạng của mình để chiếm vị thế thoả mãn cho kết cấu chung. Trong tình huống như thế, ý nghĩ của hoạ sỹ sẽ trở thành khó hiểu. Mô hình của anh ta thành ra bất định, và không thể giải mã nó trong gán ghép với bất cứ một đường nét nào. Có một ấn tượng xấu sẽ phát sinh, quá trình sáng tạo như bị giữa đường gẫy cánh. Một thay đổi sẽ được đòi hỏi, tính ì của tác phẩm sẽ biến thành nhiễu loạn ngăn cản nhận thức. Sự bất định tạm thời đưa ra lý do cho một cảm giác bệnh hoạn của thời gian chết.

Albert Einstein (1879-1955). Ảnh: Commons.wikimedia.org

Hiện tượng này có quan hệ với khảng định tôi đã nói trước đây: mỗi một hành động của nhận thức chính là một phán xét tâm tưởng. Không thể xác định được tầm thước và tốc độ chuyển động của một người đang bơi trong vũ trụ rỗng, và nhìn chung rất khó để nói, anh ta có chuyển động hay không và nếu chuyển động thì về hướng nào. Một tính chất nhận thức thị giác bất kỳ cần được xác định bằng thời gian và môi trường không gian xung quanh. Cũng chính điều đó có liên quan tới mô hình thăng bằng.

El Greco - The Annunciation. Nguồn ảnh: Google Art

Hiển nhiên, hoạ sỹ cũng luôn muốn thể hiện cả một khoảnh khắc nào đó không nằm ì một chỗ và không xác định. Chẳng hạn, trong một bức tranh của El Greco về chủ đề Lễ Truyền Tin, thiên thần được vẽ lớn hơn rất nhiều so với Nữ Đồng Trinh Maria. Nhưng sự phá phách tượng trưng về tỷ lệ này đập ngay vào mắt chúng ta là bởi vì, bố cục đó là điểm cô đọng của tất cả các yếu tố đã được làm cân bằng, nếu không, việc hai nhân vật có kích thước khác nhau có lẽ đã là thói vô lối và, suy ra, vô nghĩa. Mỹ thuật đã khảng định rằng, sự mất cân bằng chỉ có thể thấy được trong cân bằng, hay, âm nhạc đã quả quyết, nghịch âm chỉ có thể được nghe thấy trong hài âm, hay, nghệ thuật đã phán, chi tiết chỉ có thể tồn tại trong tổng thể. Sự «cưỡng bức đó» — nếu là nghịch lý — thì chỉ là nghịch lý thoáng qua trong cái nhìn đầu tiên.


Các minh hoạ tiếp theo được trích từ bài test của Maitland Graves, người đã dùng chúng để nghiên cứu năng khiếu thẩm mỹ của các người chơi. Hãy so sánh hai hình ảnh ở minh hoạ số 7. Hình ảnh bên trái đã được làm cân bằng. Khi kết hợp, các hình vuông và hình chữ nhật với các kích thước và tỷ lệ khác nhau đều có một cuộc sống riêng tư thực thụ, nhưng chúng được sắp đặt sao cho mỗi một cá thể đứng yên tại chỗ của mình: không thể thay đổi hoặc thêm thắt. Hãy so sánh kỹ đường giữa thẳng đứng và bền vững của hình 7a với bản nhái bồn chồn tội nghiệp của nó ở hình 7b. Các tỷ lệ ở hình 7b được tạo trên những khác biệt không lớn, nhưng lại khiến mắt lưỡng lự ở thế thiếu quyết đoán: chúng có vẻ như chia tỷ lệ vừa đều vừa không đều; vừa giống hình vuông, vừa chẳng giống. Không thể xác định chính xác, mô hình này nói với chúng ta về điều gì.


Có một cái gì đó phức tạp hơn, nhưng ít gây khó chịu hơn khi bàn về tính bất nhất của nó trong minh hoạ 8a. Các tỷ lệ giữa các đường ở đây không tạo ra một hình chữ nhật rõ ràng, cũng không tạo ra những độ cong mạch lạc. Tất cả bốn đường hầu như không khác nhau về chiều dài. Nhưng dù sao đi nữa, những sự khác nhau này không có đủ khả năng thuyết phục mắt của chúng ta tin vào sự rạch ròi của kích thước. Mô hình tăng động vô lối trong không gian, một mặt, giống như một hình thể được chia cắt đối xứng với định hướng ngang dọc, mặt khác, giống như cái diều giấy với các trục đối xứng theo đường chéo. Tuy nhiên cả diễn giải này lẫn diễn giải kia đều là thiếu thuyết phục như nhau. Chúng thiếu một sự rành rọt để có thể quả quyết tính cách như hình 8b.


Sự bất cân bằng không phải lúc nào cũng truyền tải thời điểm lưu loát vốn có của cấu hình tổng thể. Trong minh hoạ số 9, sự đối xứng của thập tự giá công giáo được thể hiện áp chế đến nỗi, đường cong được nhận thức chỉ đơn giản như một sự biến dạng nào đó của hình thù trong tổng thể. Ở đây, suy ra, sự cân bằng của mô hình được cảm nhận mạnh mẽ đến mức cho phép lờ đi tất cả những thứ còn lại như một yếu tố không liên quan. Trong những điều kiện như thế, sự bất cân bằng sẽ kích thích sự xuất hiện của nhiễu loạn cục bộ trong nhận thức tính toàn vẹn của tổng thể.

Thuyết tổng quát về sự tương đối của Albert Einstein dựa trên một khảng định không được phép chối cãi của chính ông: Không có gì nhanh hơn tốc độ của ánh sáng. Ảnh: FujiC200. HN 4.2018.

RUDOLF ARNHEIM. «Nghệ thuật và nhận thức thị giác», 1974. Lược dịch và biên tập: MiukaFoto.

30 Apr 2018


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!