Nghệ thuật cần rơi thẳng vào tâm hồn và trái tim, lờ đi quá cảnh vào lĩnh vực trí tuệ.
Ernst Ingmar Bergman 
(1918 - 2007)

Andre Kertesz

Andre Kertesz là người Do Thái - theo huyết thống, người Hung – theo nơi sinh, người Pháp – theo tâm hồn, người Mỹ – theo phong cách sống. Ông là NHIẾP ẢNH GIA với tên tuổi lừng lẫy địa cầu, và thậm chí còn hơn thế. Sự nổi tiếng của ông đã vượt ra ngoài giới hạn của hành tinh và chinh phục Vũ Trụ. Miệng núi lửa trên sao Thủy Ngân được gọi theo tên ông. Andre Kertesz — kinh điển của kinh điển, xứng đáng như người sáng lập ra chủ nghĩa siêu thực trong nhiếp ảnh. Ông là người đầu tiên trong lịch sử nghệ thuật được quyền mở triển lãm cá nhân ở Paris. Nhiếp ảnh gia sống lưu vong trên đất Mỹ đã buộc nước sở tại phải tin rằng, nhiếp ảnh – đó không phải là một nghề, cũng không phải mưu đồ bắt chước hội họa, mà là nghệ thuật. Nước Mỹ đã tin vào điều này, và sau đó thuyết phục cả thế giới. Kertesz — một nhiếp ảnh gia thực sự xuất sắc, với ngôn ngữ hình ảnh riêng của mình, nguyên tắc thẩm mỹ và bí mật vốn có của tất cả các bậc thầy vĩ đại. Những bức tranh đường phố Paris sau chiến tranh, những thân hình méo mó một cách siêu thực của các người mẫu, cái dĩa nổi tiếng gác trên đĩa ăn, cái kính của Mondrian – quá quen thuộc đối với hàng nghìn người yêu nhiếp ảnh và các chuyên gia chụp ảnh (theo https://phototour.pro).

Bức ảnh Andre Kertesz chụp cô vũ công ba-lê Vanessa Harwood — thoạt tiên nhìn không có gì đặc biệt. Nếu chỉ để ý tới vật ảnh, bạn sẽ chỉ thấy sàn gỗ đánh véc-ni, bóng nhòe của các ô cửa sổ và một vũ công đang khởi động trong buổi tập.


Và tôi cũng vậy. Khi mới nhìn, tôi để ý ngay đến những đốt xương sống của Vanessa đang hằn lên tạo thành một nhịp điệu bắt mắt trong một sắc độ mạnh tương phản với ánh sáng ngược. Thực ra nói như thế cũng chưa hẳn đúng. Lapin đã từng nói, thứ tự nhìn của mắt không phải lúc nào cũng bắt đầu từ trái qua phải, từ trên xuống dưới. Chính xác hơn, nó sẽ bắt đầu từ vùng có tương phản sắc độ mạnh nhất trong bức tranh, có hình thù to nhất, có vị trí hình học gần trung tâm nhất. Và tôi lục lọi những quy luật đó để ngắm ảnh.

Trong thế kỷ XXI, ngoài google, facebook và hàng loạt trái bom công nghệ làm thay đổi toàn bộ xã hội, còn có các thiết bị di động với màn hình cảm ứng. Người ta bắt đầu ít có cơ hội tiếp xúc hơn với tranh ảnh treo tường hay được nâng niu trên giá đỡ. Với quán tính bắt đầu xem ảnh từ hai cú gõ rất nhanh bằng ngón tay cái, thói quen đang giúp họ tìm được điểm ảnh yêu thích. Người tay xấu thích xem tay, người không có ngực thích xem ngực, người đang bực thích xem kẽ môi thứ chín.

Với phong cách thưởng thức ảnh như thế, một khán giả nào đó sẽ thất vọng về bức ảnh này: «André Kertész mà chỉ có thế thôi sao?». Anh ta thốt lên, trong đầu nghĩ thầm về các quy tắc tương bằng, tương xứng, tương đồng, tương phản, tương tỷ, nhịp điệu, đường dẫn...

Vấn đề là ở chỗ, bạn không được để trí tuệ ngự trị hoàn toàn nhận thức khi thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật, nhất là khi, muốn tìm cơ hội để làm ra nó. Có một hoặc vài trong nhiều kênh cảm giác, nhận biết, ý thức hay nhận thức — phải tạm thời tắt đi.

Cần nhìn thấy thứ không có, nhưng có thể có, nếu như có một cái gì đó cũng không có. (A. Lapin)

Vậy, chúng ta thử áp dụng điều đã nói ở trên vào việc nhìn bức ảnh, bằng những phản biện trí tuệ sau đây:

Thời gian: Bức ảnh được chụp ban ngày. Tại sao chúng ta không thử nghĩ, nó được chụp vào ban đêm? Tất cả chúng ta đều biết rõ, vào ban ngày thì ánh sáng tràn từ bên ngoài vào trong nhà qua các cửa sổ, còn ban đêm — ngược lại.

Không gian: Bức ảnh chụp trong nhà, tại sao chúng ta không thử nghĩ, nó chụp ở ngoài sân? Đứa trẻ lên ba đã bắt đầu nhận thức được rằng, vùng sáng hơn trên một mặt phẳng, vừa có thể là kết quả của sự chiếu sáng (bóng nắng), nhưng cũng có thể là yếu tố không thể tách rời của sự tỏa sáng (cửa sổ trong đêm).

Kịch bản: Đây là một vấn đề quá khó, thứ, chỉ hay có ở những người thích chụp khẩu từ f8 trở lên. Khi bạn chụp mờ nhẹ phía đằng sau đối tượng, hiệu ứng kịch bản còn có thể quan sát được trong kết quả cuối cùng, còn, nếu xóa phông mịt mù, kịch bản cũng mù mịt theo. Đó là lý do giải thích tại sao, khi quãng đường đã đi qua trong cuộc đời nhiếp ảnh gia càng dài, tiêu cự ống kính của anh ta càng ngắn lại, nhưng, bù trừ cho điều đó, vùng rõ nét trong trường ảnh lại tăng lên. Khi anh ta đủ lớn, đủ trải nghiệm, đủ không thờ ơ trước những gì tai nghe mắt thấy, kịch bản sẽ luôn luôn thường trực trong đầu. Khi André Kertész chụp bức ảnh này, ông đã độ tuổi 87. Thật kì diệu, đối với nghệ sỹ, tuổi càng già, tâm hồn của họ lại càng trẻ, — giống như trẻ con. Cũng cần phải nói rằng, điều đó không có nghĩa là chụp khẩu mở rộng đồng nghĩa với không biểu cảm, vì vẫn có những bức ảnh chân dung, macro hay cỏ cây hoa lá xóa phông đẹp. Nhưng, xóa phông mạnh tương tự như tự tước bỏ ưu điểm của nhiếp ảnh, đó là khi mọi độ sâu của trường ảnh đều nét như nhau. Hơn nữa, những cái gọi là thần thái tại một vùng DOF mỏng chỉ giống như một cảnh nhỏ của một vở kịch — thường chỉ được dùng lướt qua trong điện ảnh.

Chính mình: Bức ảnh này có là sao chép (ăn cắp) ý tưởng của người khác không? Không. Nhưng tác giả có dùng các phương tiện của hình ảnh không? Hoàn toàn. Vậy, suy ra, để có ý tưởng chúng ta nên nắm vững các phương tiện của nghệ thuật hình ảnh nói chung và của nhiếp ảnh nói riêng. Nếu được thưởng nhãn những kiệt tác, việc tìm ra cái hay cái đẹp trong ý đồ của tác giả, hiểu được nguyên tắc ngẫu nhiên, bố cục và khoảnh khắc... sẽ hữu ích hơn là bê nguyên kịch bản đó vào những bức ảnh của mình. Nếu bạn chụp một cô vũ công ba lê, y hệt như ảnh này, điều đó không khó, nhưng tác giả ảnh vẫn là André Kertész mà thôi, chứ không phải bạn!

Chi tiết giản dị: Những chi tiết đáng được chú ý trong một bức ảnh, nếu không tuân theo quy tắc 7 cộng/trừ 2, sẽ làm khán giả chán mắt. Họ sẽ lướt qua khá nhanh, nhất là khi điều đó lại quá dễ dàng trong thời đại màn hình cảm ứng — một cái gạt tay là xong. Chi tiết giản dị không chỉ có một nghĩa là một chi tiết cụ thể, mà là một tập hợp nào đó của các chi tiết đang được chú ý. Chúng, khi tương tác cùng với nhau, có thể tạo ra cảm giác cân bằng hoặc mất cân bằng, đối xứng hoặc bất đối xứng. Nhiếp ảnh gia giỏi như André Kertész biết chọn những chi tiết có biểu tượng.

Ai cũng biết biểu tượng của mưa là buồn, của trái tim là tình yêu, của thập tự giá là ý trời, còn của chữ X — dừng lại! Vấn đề ở chỗ, sàn gỗ đánh véc-ni lại như mưa trên tường, không gian âm giữa hai cánh tay của cô vũ công lại như trái tim, còn hai bàn tay tạo thành chữ X lại như ngăn cản bước chân thấy rõ (trong bức ảnh, chân còn lại đã được giấu đi một cách khéo léo). Nếu cố tình muốn nói thêm, những ngón tay xòe ra của Vanessa cũng có nét tương đồng với tà váy đang bung ra như cánh bướm. Tất cả hình khối này tạo một hình tượng giống như một lẵng hoa tỏ lòng trân trọng.

Mở toang ra thực tại: Với tất cả những gì đã nói ở trên, tôi hi vọng bạn đã đồng cảm, và có lẽ, bạn sẽ đồng ý rằng: cô vũ công đang muốn lao ra ngoài cửa sổ để tự tử trong một đêm mưa gió. Nhưng tình yêu và lòng trân quý cuộc sống đã giữ cô ấy ở lại với thực tại.

Trong cuộc đời, dù sớm hay muộn, mỗi chúng ta đều sẽ phải trải qua những niềm vui và nỗi buồn, an vui hay bất hạnh. Nhiếp ảnh gia sống bằng cả hai thái cực này, và, anh ta sẽ chết nếu thiếu một trong hai vế.

Tôi cảm nhận ra sao, tôi sẽ chụp như thế. Mỗi khán giả đều có thể nhìn, nhưng không phải ai cũng nhìn ra. (André Kertész)

23 Mar 2018


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Phylosophy
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!