Nhiếp ảnh gia, như một cây xương rồng, lớn lên rất chậm. Không được quá tay tưới cho nó, nếu không nó sẽ chết héo.
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

ÁNH SÁNG TRONG NGHỆ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI

Kinh nghiệm nhận thức về sự chiếu sáng, được đề xuất, như tôi đã nói trước đây, là sự phân tách, mà thông qua đó dáng vẻ bề ngoài của sự vật được nhìn thấy như một hỗn hợp từ sự rực rỡ và sắc màu của chính sự vật, hoà trộn với độ rực rỡ và sắc màu nhận được từ nguồn sáng. Tôi cũng đã chỉ ra rằng, sự khác biệt này được thực thi thông qua con đường tâm lý, khi nó dẫn dắt tới một mẫu hình đơn giản hơn. Chất kích thích quang học mà võng mạc của mắt tiếp nhận được từ một điểm bất kỳ của tầm nhìn, bởi thế, không bị phân chia. Nó chỉ có một giá trị liên hợp của độ rực rỡ và màu sắc.

Có hai phương pháp cơ bản để thể hiện ánh sáng trong một bức tranh. Phương pháp đơn giản và cũ kỹ hơn phản ánh kính nghiệm phân chia nhận thức trong chính quá trình tạo ra bức tranh. Sự vật được tô bằng màu sắc môi trường đồng đều, và bằng độ rực rỡ, nơi ánh sáng và bóng được dán vào trong sự tách biệt. Trong dạng nguyên bản, những ví dụ như thế có thể được chúng ta tìm thấy trong hội họa thời trung cổ và hội họa thời Tiền Phục hưng, tuy nhiên phương pháp này vẫn sống sót cho đến tận ngày nay. Phương pháp thứ hai cho phép khả năng gửi tới mắt tín hiệu về sự kích thích hợp nhất, nhận được từ không gian vật lý. Nếu tại mỗi một chỗ của bức tranh được định hình tính cách bằng tỷ lệ tương ứng giữa độ rực rỡ và màu sắc, thì khán giả vẫn cảm nhận được sự chia tách và nhận thức ánh sáng của bức tranh cũng giống như khi anh ta cảm nhận được trong không gian vật lý. Bằng cách thứ hai này, các họa sỹ theo chủ nghĩa ấn tượng của thế kỷ XIX đã đưa ra những hình thức rõ ràng.

Trong nhiếp ảnh, một trong những cách loại bỏ tính nhất quán của ánh sáng là thú vui chụp chồng hình theo các hướng sáng khác nhau. LCA. Kharkiv 2011.

Không hề dễ dàng để có thể ra lệnh cho con mắt của người họa sỹ hoạt động tương tự như một tấm phim ảnh. Chỉ bằng cách luyện tập tích cực, anh ta mới có thể đạt được «tầm nhìn suy giảm», mà nhờ đó, đại lượng của mỗi điểm trên sự vật được xác định độc lập, giống như kiểu nó được nhận thức thông qua một lỗ đục không lớn trên màn hình. Quả thực, trong những bức tranh có tính cách nhất của các họa sỹ theo trường phái ấn tượng, hiệu ứng ánh sáng nhận được bằng cách đó, là yếu ớt. Giải nhiếp phổ trong những bức tranh như thế là hạn hẹp. Những bức tranh này được vẽ trong gam màu của những tông sáng hơn, và loại bỏ các tông màu tối, vì thế tương phản giữa ánh sáng và bóng tối không được cao. Hơn nữa, có một chuỗi thứ tự không cồng kềnh trong giới hạn của một sự vật. Mỗi một sự vật hiển thị một tập hợp các sắc màu khác nhau, tuy không được bảo toàn cho từng phần cụ thể của bức tranh, nhưng lại có được trong tổng thể. Vì thế, không có màu sắc cục bộ sắc xảo, cũng như không có những màu sắc đặc thù có liên quan đến ánh sáng và bóng tối. Khi vật thể quay về hướng nguồn sáng hay từ hướng nguồn sáng, nó sẽ nhận được những nhóm sắc màu khác nhau. Có một sự đa dạng của ánh sáng trong từng mảng của bức tranh và sự đa dạng rất không đáng kể trong toàn bộ bức tranh. Mô hình như thế không có khả năng phân tách nhận thức trong việc cảm nhận hiệu ứng ánh sáng.


Trong tác phẩm của các họa sỹ theo trường phái ấn tượng, thế giới như được chiếu sáng rực rỡ. Hiệu ứng này được cường kích là bởi vì không có biên giới rõ ràng giữa các vật ảnh, đường viền không đen đậm, và bề mặt không đươc xác lập bằng họa tiết. Các đồ vật không có nội dung cụ thể, bởi vì họa tiết có giá trị duy nhất là toàn bộ bức tranh, là những vết chổi sơn trên vải vẽ. Suy ra, vật chất không trong suốt và bị giới hạn trong không gian. Sự rực rỡ cố gắng thoát ra từ bên trong trong các vật thể bằng những chùm chuỗi tỏa về mọi hướng. Hiệu ứng này đặc biệt được thể hiện rõ ràng trong cách pha màu xen kẽ (pointillism), hình thức cực đại của chủ nghĩa ấn tượng cực đoan. Ở đó, mỗi đơn vị của hình ảnh không phải là đối tượng, mà là mỗi vết chổi sơn màu. Bức tranh được tạo thành từ những điểm độc lập, mỗi điểm từ số đó được tính cách hóa chỉ bằng một giá trị về độ sáng và màu sắc. Điều đó còn triệt tiêu hơn nữa khái niệm nguồn sáng ngoài. Thay vào đó, mỗi điểm sẽ là nguồn sáng cho riêng mình. Bức tranh dường như là một tấm phản gắn các bóng điện không phụ thuộc lẫn nhau và tỏa sáng như nhau. Sự cân bằng và hài hòa là những quy tắc duy nhị đưa ra khả năng bảo toàn liên hợp quá đỗi dân chủ này thành một thể thống nhất.

Hình 185. Henri Émile Benoît Matisse. «Portrait de la famille du peintre». 1911. Bảo tàng Ermitazh.

Hình 186. Amedeo Clemente Modigliani. Bên trái: khuôn mặt quay ngang của Jeanne Hébuterne. Bên phải: «Chân dung Jeanne Hébuterne». 1919.

Sau thời bảo thủ ấn tượng, lại bắt đầu giai đoạn của hội họa chủ đề, trong các bức tranh của một số họa sỹ cũng xuất hiện ánh sáng theo sơ đồ truyền thống. Tuy nhiên trong một số phong cách ấn tượng nhất của nghệ thuật đương đại, ánh sáng, hoặc là bị bỏ qua hoàn toàn, hoặc bị biến đổi sang một cách hoàn toàn khác. Nó hoàn toàn bị bỏ qua trong một số tác phẩm của Matisse (hình 185) và Modigliani (hình 186). Trong các tác phẩm của họ, tất cả vật thể được thể hiện bằng màu sắc cục bộ rực rỡ, bỏ qua chi tiết và không tỏa sáng. Sự tối dần được sử dụng để chuyển tải độ nổi khối, chứ không phải để diễn tả ánh sáng. Sự chiếu sáng từ từ hay sự tối dần của các bề mặt trong các tác phẩm của Cézanne và những người tiền nhiệm như một phương tiện để chia tách các vật thể che lấp nhau một phần, đã được sử dụng rộng rãi bởi các họa sỹ theo trường phái lập thể, để tổ chức không gian độc lập khỏi ánh sáng.

Hình 187.

Ý nghĩa của việc giải thích này, có thể quan sát tốt nhất trong các tác phẩm của Braque, được minh họa minh họa qua hình 187 và 188. Ở đây, phân bố của các tông màu sáng và tối, rõ ràng tái tạo các hiệu ứng quan sát thấy của ánh sáng và bóng tối, và chúng được nhìn nhận như vậy, nhưng rất khó có thể nói rằng có ánh sáng. Đối tượng được tạo thành từ hai hoặc nhiều vùng không gian không đồng nhất. Những vùng này khác nhau quá xa về ánh sáng và độ rực rỡ cũng như phân cách nhau bởi những đường vạch rõ ràng. Chúng thường phẳng bẹt và bị loại bỏ kết cấu, và hình dạng của chúng bị phá vỡ, chứ không tăng cường sự nổi khối. Ở đây không hệ có một sắc độ môi trường nào, bởi vì mỗi sắc độ đều có quyền đại diện cho chủ thể như vậy.

ĐA CHIỀU. Ảnh: Phạm Đức Tùng.


Dù có thế nào đi nữa, để ngăn cản chúng ta giải thích những gì chúng ta thấy, như hình ảnh của cái chai được tô một nửa là đen, một nửa là màu sáng, và được sản xuất bằng thủy tinh thổi lập dị, trong các bức tranh này được sử dụng hiệu ứng chiếu sáng đủ mạnh. Chiếc chai có màu sắc, nhưng nó không phải cái này, cũng không phải cái khác, những thứ mà họa sỹ thực sự sử dụng. Sự va chạm màu sắc này — hỗn hợp chưa hoàn thành thể. Nó tồn tại như nghịch lý chưa được giải quyết của các phản động.

Những hình người trong bức tranh của Braque «Họa sỹ và người mẫu» (hình 188) chỉ ra rằng, sự đối đầu muôn thuở giữa ánh sáng và bóng tối cũng không thể ngăn cản được sức hút vào thế giới của các sự vật và không thể sở hữu sức hút đó. Bây giờ, ánh sáng và bóng tối là các yếu tố mạnh mẽ của chính các hình thù này. Bản thân chúng tạo ra các hình thù, chứ không chỉ đơn giản là chiếu vào. Phần tối của hình người phụ nữ — mỏng hơn, nó được bao quanh bởi một đường vòng lồi lõm tạo ra khuôn mặt quay ngang và bàn tay đang đưa về phía trước. Phần sáng của hình người phụ nữ này — to hơn, được bao bọc bời một đường lồi lõm, được làm cân bằng trong một vị trí tĩnh hơn, nhưng bàn tay lại ẩn nấp. Trong hình người đàn ông, bóng tối chiếm ưu thế, trong khi phần ánh sáng không là gì khác hơn ngoài một tiếng vọng yếu ớt thứ cấp của đường viền phía sau lưng. Cả hai phần này đều căng thẳng — vừa trong bản lập, vừa trong tương quan với nhau,— truyền tải sự đối lập của lực lượng tương phản, ánh xạ sự hiểu biết hiện đại của xã hội loài người và ý thức của con người.

Hình 188. Georges Braque. «Họa sỹ và người mẫu».

RUDOLF ARNHEIM. «Nghệ thuật và nhận thức thị giác». 1974. Dịch và biên tập: MiukaFoto.

20 Mar 2018


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Ánh sáng
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!