Cấp độ bề mặt, thông tin, hay thuyết âm mưu của nhận thức đã có trong cả hội hoạ. Tiện thể nói ngay và luôn, nhiều khán giả khó có thể tiến xa hơn được điều đó. Nghịch lý nằm ở chỗ, người ta thường nói, tranh đẹp «như ảnh», còn ảnh đẹp — «như tranh».
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

NHỮNG DẠNG THỨC CƠ BẢN CỦA HỢP ÂM

Những gì có trong đầu óc của chúng ta về khái niệm hợp âm, có lẽ, đã thuộc về một thời đã qua — thời hoàng kim của âm nhạc cổ điển châu Âu. Hệ hợp âm của các thế kỷ đầu 2, có nghĩa XX, XXI... cần được xem xét trong một đề tài chuyên biệt, chẳng hạn, hãy đọc «Dẫn thuyết về hoà âm hiện đại» của N. S. Gulyanitskaya.


Hợp âm — sự đồng vang của những quãng ba — đó là khái niệm chiếm lĩnh toàn bộ hoà âm cổ điển.

Tuy nhiên, ngoài hợp âm quãng ba, đôi khi chúng ta vẫn gặp những loại không quãng ba, vì thế, phải quy nạp chúng vào một hệ ý thức chung, mặc dù chia hợp âm ra thành hai nhóm như thế có phần không công bằng. Điều này liên quan mật thiết tới hệ hợp âm hiện đại.

Các hợp âm quãng ba truyền thống — đó là hợp âm ba (triad), hợp âm bẩy (seventh chord) và hợp âm chín (ninth chord).

Các ký hiệu đề xuất của hợp âm và các tên gọi của những hợp âm bẩy, chín được dựa trên cơ sở logic, dễ hiểu, có tính thực tế cực đại và bởi vậy thuận tiện nhất trong sử dụng. Đặc biệt, thiếu thực tế nhất, có lẽ là tên gọi cồng kềnh và đồ sộ của hợp âm bẩy nhỏ — «bẩy thứ giảm năm» — dù sao cũng là ghi chép ưu thế, chứ không phải là thuật ngữ. Các dấu < và > chỉ ra sự tăng hoặc giảm âm tương ứng của hợp âm cao lên hoặc thấp xuống một bán cung. Đó là cách Kholopov dùng. Còn MiukaFoto đề xuất dùng các ký hiệu +,- hoặc #,b để thay cho việc này. Chẳng hạn, C⁺⁵ — đó là hợp âm ba C-trưởng với bậc 5 được tăng lên, (có nghĩa C, E, G#). Ngoài ra, sau này, các ký hiệu maj và min cũng được sử dụng để chỉ ra phần khung xương màu sắc trưởng hoặc thứ. Nếu maj và min không xuất hiện, mặc định phần gốc hợp âm ba sẽ là trưởng, còn quãng 7 tới âm thứ tư sẽ là quãng 7 thứ. Ví dụ:
C - hợp âm ba Đô trưởng: C-E-G
Cm - Hợp âm ba Đô thứ: C-Eᵇ-G
Cmaj⁷ - Hợp âm Đô trưởng bẩy: C-E-G-B
Cm7 - Hợp âm Đô thứ bẩy: C-Eᵇ-G-Bᵇ
Cm⁷ᵇ⁵ — Hợp âm Đô thứ bẩy giảm nửa: C-Eᵇ-G-Bᵇ
C⁷ - Hợp âm Đô bẩy át: C-E-G-Bᵇ
C⁷ᵇ⁵ - Hợp âm đô bẩy giảm 5


Sự nở rộng liền kề (bằng cách chồng thêm các quãng ba) tạo ra các hợp âm 11-13, thường gặp trong âm nhạc của thế kỷ ХХ và chỉ như một ngoại lệ trong âm nhạc của thế kỷ XIX (tham khảo thêm, ví dụ, đồng ca «Ossa arida» của Liszt Ferencz). Những dạng không đầy đủ của chúng (chẳng hạn, với sự bỏ qua quãng ba, xem thêm V 13 trước phần tái hiện trong bản nocturne của Edvard Grieg cung Đô trưởng) trùng với các đồng vang đa hoà thanh, và sẽ được bàn tới trong một khuôn khổ khác.

Edvard Grieg,
Nocturne opus 54 No 4 — Katin, thu âm năm 1989 (5.9Mb)


Những hợp âm không quãng ba hiếm gặp, chúng hoặc là liên quan tới việc đưa vào thuận âm quãng sáu tính từ âm chủ (thay thế quãng năm hay đi cùng với quãng năm), hoặc tương bằng trùng với các đồng vang quãng ba. Những hợp âm không quãng ba của hoà âm cổ điển lãng mạn xuất hiện trên cơ sở của các hợp âm quãng ba. Những âm thanh, được thêm vào phần chân móng quãng ba của hợp âm, thường được gọi là các nốt phụ. Xuất hiện đầu tiên như sự kết hợp với các âm thanh bất hợp âm, các hợp âm có các nốt phụ đạt được sự tự lập tương bằng với các hợp âm quãng ba, và vì thế biến thành các hợp âm tiêu chuẩn. Trong số các hợp âm có các nốt phụ thường thấy sự đồng hóa ở dạng trùng lặp về thành tố âm thanh. Từ đó mới có các mối quan hệ đảo ngược: quãng ba đảo, diatonic đảo, thuận âm đảo (ví dụ 12).


А — Một số hợp âm bất quãng ba với các nốt phụ:

Chopin



Rachmaninoff



Tchaikovsky — Romeo & Juliet


Б — Các hợp âm có quãng ba đảo

Pyotr Ilyich Tchaikovsky,
Bản giao hưởng số 6 phần IV (6.2Mb)


В — Các hợp âm thuận đảo

F⁶ — G⁶


Mikhail Glinka,
Điệu Hota vùng Aragon (bản overture Tây Ban Nha số 1, năm 1845) (22Mb)




Kholopov, dịch và biên soạn: MiukaFoto.

31 Mar 2019


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Kholopov
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!