Trong tin học, một biến số logic không thể nhận cả hai giá trị 0 và 1 vào cùng một thời điểm. Nhưng nếu như ma thuật có thể nắm giữ sự thật bằng tay trái và buông bỏ nó bằng tay phải, thì nghệ thuật phải biết nâng niu cả hai vế, chỉ có thế - chúng ta mới đạt được trạng thái uyển mỹ và trọn vẹn.
MiukaFoto 
(born in 1972)

THANG ÂM, QUÃNG TÁM VÀ GAM.

Thang âm, thực hiện trong một quãng tám, — được gọi là gam. Có thể chơi gam trong các quãng tám khác nhau, trên hoặc dưới, tâm trạng của chúng ta vẫn gần như không thay đổi. Gam sẽ vẫn là gam ở mọi quãng tám.


Nhưng nếu quyết định đổi chỗ các nốt của một thang âm, chúng ta sẽ nhận thấy biến đổi tâm trạng ngay lập tức. Chẳng hạn, chúng ta có ba âm «Đô», «Sol» và «Fa». Đầu tiên hãy nghe theo thứ tự sau đây: Đô-Sòl (xuống dưới), Đô-Fá (lên trên). Chúng ta nhận thức được màu sắc trưởng (major). Bây giờ, cũng chính ba âm đó, nhưng thử nghe theo một thứ tự khác: "Đô", "Sòl", "Fà". Chúng ta cảm thấy gì? Thang âm thay đổi. Chúng ta thấy màu sắc buồn của âm nhạc – thang âm thứ (minor). Đó mới chỉ là một, nhưng chưa phải là điều khác nhau chủ yếu giữa thang âm và gam. Vậy điều đó là gì? Thang âm không có bậc tám. Bậc tám là khái niệm thuộc về gam. Thang âm có thể tồn tại ngoài giới hạn của gam. Gam mới là thứ thể hiện một tâm trạng, không phụ thuộc vào thứ tự. Bởi vậy chỉ có gam, chứ không phải thang âm, mới có thể chia ra được thành các chuỗi tetrachord (τετράχορδον).

Natali Portman trong vai Matilda từ phim Leon Killer, tranh vẽ của Kira Shakhoval, nguồn: pinimg.com

Tetrachord — đó là một chuỗi giai điệu bao gồm bốn nốt nhạc, ở đó khoảng cách giữa nốt gốc và nốt ngọn đúng bằng một quãng bốn đúng. Từ kvarta trong tiếng Nga được xuất dịch từ tiếng latin «quarta», và, trong trường hợp này, không có quan hệ gì đến khoảng cách giữa các nốt sát nhau của tetrachord, cũng như đến số lượng của các tetrachord trong quãng tám, mà chỉ đánh dấu quãng giữa hai điểm gốc và điểm ngọn của tetrachord. Trong một gam của một quãng tám — có hai tetrachord — "gốc" và "ngọn". Trong tất cả các gam, các bậc I, II, III, IV được gọi là tetrachord gốc (trong vòng tròn — phần đầu của vòng kim đồng hồ), còn các bậc V, VI, VII, VIII — tetrachord ngọn (trong vòng tròn — phần sau của vòng quay kim đồng hồ). Trong một thang âm, có thể chẳng có tetrachord nào cả, hoặc chỉ có một. Thang âm trong một quãng bốn không chia được thành tetrachord. Một thang âm trung tính chứa hai quãng bốn đúng, nhưng một nốt của nó thuộc về cả hai quãng bốn đó, bởi vậy chỉ có một tetrachord.

Bây giờ, chúng ta hãy vẽ các tetrachord trong vòng tròn. Bằng cách đó, chúng ta sẽ hình dung rõ hơn, điều gì sẽ xảy ra với quãng tám, thang âm và gam vào thời điểm «chập mạch».

Như đã biết, khi có sự lặp lại của vòng âm, chúng ta sẽ có hai âm thanh cùng tên khác tần, trên phương diện nhạc lý — được gọi là một quãng tám, còn trong góc nhìn vật lý, — sự nhân đôi của tần số dao động âm thanh trong một giây. Trong không gian, chúng sẽ giao thoa bằng cách nào đó, còn trong thẩm âm của lỗ nhĩ, chúng vang lên dường như là «như nhau».

Trong nhiếp ảnh, chắc bạn đã biết sự tồn tại của đường xoắn ốc Fi (tỷ lệ vàng). Còn trong âm nhạc, chúng ta có đường xoắn quãng tám, nơi các nốt cách nhau một quãng tám dường như là điểm đầu và điểm cuối của một cung tròn 360 độ. Chúng là điểm thắt nút của vòng tròn này. Vòng tròn là không gian tưởng tượng để các nốt nhạc vui chơi nhảy múa hoặc ủ rũ buồn sầu. Nó giống như một cái bánh pizza đã bị ăn hết nhân chỉ còn trơ lại vòng bột mì ở thành ngoài. Vòng bánh này là nơi cư trú của bẩy nốt nhạc của thang âm, đồng thời là nơi tạm trú của các tetrachord.


Vào thời điểm chập lại của vòng âm, quãng tám được phân tách ra làm hai tetrachord, còn tham âm chuyển từ quãng tám này sang quãng tám khác, còn bẩy nốt nhạc của nó vẫn thất hành cùng nhau.

Trong hình dung của chúng ta xuất hiện một hình thù, được hiểu theo nghĩa đen là «sự luân hồi của tạo hóa»! Nó có «đời trước», giống như đời người. Đó là những gì còn lại (lưu lại, thừa kế, đồng gen...) của quãng tám trước, sinh ra bằng những tính cách của đời cha. Bởi vì con người luôn luôn phát triển và xoay vòng, «đời con» cũng có thang âm, gam và tetrachord của mình.

Các nốt nhạc chỉ có 7 nốt tự nhiên và 12 bán cung (cromatic), nhưng khi kết hợp với nhau theo một trình tự về thời gian và không gian nhất định, chúng có thể tạo ra muôn vàn kịch bản, nội dung và hình thức. Cần đánh dấu rằng, âm nhạc truyền thống phương tây không rung bần bật như dân ca phương đông, vì thế tính hòa âm của nó rất tầng lớp. Ngoài ra, nhờ có khái niệm về vòng quãng năm, các thang âm liên kết với nhau rất mềm dẻo. Ví dụ, đoạn Solo trong bài hát sau đây được thể hiện ở cung C#m, trong khi giai điệu chính được hát ở F#m. Ở đây, hai giọng song song tương ứng (E và A, chính là một quãng năm A-E đúng!).



Shape of my heart - Sting - Lion Killer soundtrack.

MiukaFoto dịch và tổng hợp.

11 Dec 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!