Nhiếp ảnh gia tự định hướng trong thời gian và không gian, ngầm hiểu đó là kịch bản và chính mình. Anh ta cần mờ dần đi, quên tất cả, trong lúc chỉ nghĩ làm sao để, thông qua một chi tiết giản dị, nhưng có giá trị, mở toang ra thực tại...
Henri Cartier-Bresson 
(1908 - 2004)

CHÚT CHÚT

Chúng ta đang cố gắng chứng minh, rằng hình ảnh (nhiếp ảnh) không giống như vật ảnh, nếu điều đó không đúng, chúng ta đã buộc phải đồng ý, rằng trong kết quả bẩm sinh của sự tự động hoá quá trình nhiếp ảnh, bản thân thực tại sẽ tự chảy vào chất liệu ảnh. Còn vai trò của nhiếp ảnh gia tất cả chỉ gói gọn trong việc khởi xướng quá trình, có nghĩa, chọn đối tượng, góc chụp và bấm nút.

Các phương tiện giao thông. Hà Nội, 2017.

Mỗi ngày có hàng triệu bức ảnh được chụp trên thế giới. Tất nhiên rồi, trên thực tế hầu như tất cả những bức ảnh này đều không có bất kỳ một dụng ý nghệ thuật nào hết. Nói riêng ở đây, kết quả phụ thuộc vào chương trình tự động của máy ảnh, chứ không phải vào yếu tố con người. Nhưng chẳng lẽ một đoạn chữ ngẫu nhiên lại có quan hệ tới văn học? Hay mỗi tấm vải vẽ được phủ sơn dầu — tới hội hoạ? Và dù gì đi nữa, văn học nghệ thuật, hội hoạ thứ thiệt hay hơn nữa thơ ca vẫn đang tồn tại.

Không có một sự rõ ràng đầy đủ nào để nói, nhiếp ảnh có thể trở thành một nghệ thuật xác thực hay không. Các tác phẩm nhiếp ảnh thì có đủ nhiều, còn sự tỏ tường thì không. Nghệ thuật, như đã rõ, được tạo ra bởi con người, đó là bào thai tư duy, suy tưởng, trực giác của họ, còn một bức ảnh — vẻn vẹn chỉ là kết quả của một quá trình lý-hoá.

Chia ảnh ra thành ảnh nghệ thuật và ảnh tư liệu - không hoàn toàn mỹ mãn. Cho đến tận bây giờ chưa có câu trả lời cho câu hỏi về biên giới giữa các thể loại của nó, người ta vẫn đang tranh cãi, ảnh tư liệu có thể đồng thời là ảnh nghệ thuật hay không? Chẳng hạn, trong điện ảnh, chia ra thành phim tư liệu và phim nghệ thuật (phim truyện) rõ ràng đã lỗi thời, và phim tư liệu đôi lúc rất gần với nghệ thuật, chẳng khác gì phim nghệ thuật.

Hoạ Mi — năm nào chẳng có? Hà Nội, 2017.

Vấn đề ở chỗ, có thể hay không, tính nghệ thuật và sáng tạo hình thức trong nhiếp ảnh? Hay ngược lại, chúng là bất hình dung một cách cứng nhắc, — và trong trường hợp đó, nếu sẽ có thể nói về sự tồn tại của môn nghệ thuật ảnh, nó như một thứ hạng hai mang những thiếu sót nào đó, người ta coi nó nặng về kỹ thuật, để không lẫn lộn vào nghệ thuật biểu hình và những nghệ thuật «thứ thiệt» khác.

Bản thân thuật ngữ «thuộc tính nghệ thuật» không chứa bất kỳ điều gì bí ẩn, thuật ngữ này không có quan hệ với chất lượng của bức ảnh, mức hoàn thiện kỹ thuật của nó hay độ can thiệp nhân tạo của nhiếp ảnh gia vào hình ảnh. Một sự kiểm tra nào đó trước khi in có thể có hơi hướng về thuộc tính nghệ thuật, nhưng một bức ảnh được in kỳ công trong một chiếc khung sang trọng — không có được chúng.

Quan trọng cần đánh dấu, bản thân sự hiện hữu của thuộc tính nghệ thuật chưa chắc đã là dấu hiệu của nghệ thuật, đúng hơn, đó là dấu hiệu cần, nhưng chưa phải là đủ. Một bức tranh hay một bức ảnh có thể được xây dựng theo tất cả các định luật của bố cục và được nhào nặn rất khéo léo, nhưng không thuộc về nghệ thuật. Và hơn nữa, trong một số trường hợp chúng ta sẵn sàng thừa nhận một bức ảnh không có thuộc tính nghệ thuật là một công trình nghệ thuật ảnh — bằng chứng của một sự kiện hay khoảnh khắc đặc sắc nào đó (hình 387. Tháng hai, năm 1941. Quân Pháp rời khỏi Marseille, nhường chỗ cho quân Đức).

387. Không rõ tác giả.

«Tôi sẵn sàng đồng ý với một điều, rằng phần lớn các bức ảnh chụp bị loại bỏ giá trị thuộc tính nghệ thuật, nhưng có thể nói chính điều đó về hàng ngàn mẫu vải vẽ được được phủ sơn hàng ngày. Hội hoạ và điêu khắc, cũng như những loại hình nghệ thuật khác, đang tạo ra hàng nghìn công trình gián tiếp để tìm ra một tuyệt tác; tuy nhiên chúng ta thán phục tất cả các nghệ thuật này, dù chúng đang chịu nhiều thất bại», — Helmut Génhtein (52 - 69).

Trong nghệ thuật thẩm mỹ, thuộc tính nghệ thuật có nghĩa là sự hiện hữu của hình thức nghệ thuật, và nó, trong phần việc của mình, có thể được xây dựng chỉ trong hình ảnh và thiếu vắng trong vật ảnh. Áp dụng vào nhiếp ảnh, điều quan trọng không phải là chính điều được thể hiện trong hình ảnh, ví dụ như một khoảnh khắc hiếm hay thậm chí một sự kiện đặc sắc, mà là điều đó được thể hiện như thế nào. Nói một cách khác, thuộc tính nghệ thuật có thể tìm thấy chỉ trong cấp độ hình ảnh, dù vật ảnh có đẹp đẽ hay có nội dung như thế nào. Vấn đề được giải quyết trong quá trình phân tích hình ảnh, bố cục của nó, kỷ luật của nó.

Tất nhiên, nhiếp ảnh — đó là nghiên cứu thực tế, nhưng phát minh xảy ra trong kết quả cuối cùng, không những trong ống ngắm, mà, chủ yếu trên giấy ảnh. Bản thân hình ảnh trên tờ giấy phẳng chứa hoặc không chứa một cái gì đó cho phép chúng ta nói về sự có mát hay vắng mặt của hình thức nghệ thuật. Vấn để ở chỗ, để học được cách nhìn thấy «cái gì đó», nhận ra nó từ đám đông các chi tiết trong bức ảnh, không phụ thuộc vào việc, tất cả các mảng tưởng tượng này, — hình tròn và tam giác — đóng vai trò gì, có nghĩa — vào lúc đó chúng thể hiện ai hay thể hiện cái gì. Và ngoài ra, cần học được cách nhìn thấy các nhiễu hình, mặc dù có thể nói tốt hơn — «cảm nhận», bởi vì trong phần lớn các trường hợp, nhiễu hình là những điều vô hình, và tất cả đều phụ thuộc vào chúng.

Đà Lạt, 2016.

Gần hơn nữa tới bản chất của nghệ thuật là một khái niệm «chút chút» nổi tiếng của Karl Bryullov. Lev Tolstoy đã viết về điều đó như sau: «Tôi đã trích dẫn ở đâu đó một câu nói sâu sắc của họa sĩ người Nga Bryullov về nghệ thuật, nhưng không thể không trích dẫn một lần nữa, bởi vì nó là điều tốt nhất để chỉ ra, cái gì là có thể và không thể dạy trong trường học. Bằng cách sửa lại bài tập cho học trò, Bryullov đã sửa lại đôi chút ở một vài chỗ, và một bài vẽ xấu như chết bỗng sống lại. "Đấy, can thiệp chút chút, và tất cả đã thay đổi", — một học trò nào đó đã thốt lên. "Nghệ thuật bắt đầu ở nơi bắt đầu của chút chút", — Bryullov nói, và bằng những lời đó đã thể hiện nét đặc trưng nhất của nghệ thuật». Và tiếp theo: «Điều đó cũng đúng với tất cả các loại hình nghệ thuật khác: sáng lên chút chút, tối đi chút chút, cao hơn chút chút, thấp hơn, dịch sang phải, xê sang trái — trong hội hoạ; ngữ điệu giảm đi hay mạnh lên chút chút — trong kịch nghệ, hoặc được làm ra sớm hơn hay muộn hơn chút chút; chút chút chưa kể hết, kể quá đi, phóng đại lên — trong thơ, nhưng đó không phải là dịch bệnh. Dịch bệnh khi đó chỉ đạt được trong mức độ, khi hoạ sỹ tìm thấy những khoảnh khắc bé vô tận, tạo ra tác phẩm nghệ thuật» (40- 127, 128).

Leo Tolstoy (1828-1910). Nguồn: wiki.

«Nghệ thuật bắt đầu ở nơi bắt đầu của chút chút, — Đằng nào cũng thế, chi bằng nói luôn, rằng nghệ thuật bắt đầu ở nơi, mà từ đó hình thức được khởi tạo», — Lev Vygotsky đã kết luận như thế khi bình luận phát ngôn của Lev Tolstoy (11 -37).

Và ngay cả Henri Cartier-Bresson cũng nói về điều đó:

«Sự khác nhau giữa một bức ảnh tốt và một bức ảnh làng nhàng — đó là vấn đề vài mi li mét, sự khác nhau rất nhỏ. Nhưng có giá trị. Tôi nghĩ rằng, giữa các nhiếp ảnh gia không có sự khác nhau lớn, bù lại, những sự khác nhau nhỏ lại rất quan trọng» (53).

-

Đồng Văn, 2017.

MiukaFoto - dịch từ Fotografiya Kak...

4 Dec 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!