«Nhiếp ảnh — đó chính là sự hướng tới của: hội họa, bố cục, nhịp điệu uyển chuyển, hình học, — những thứ được sắp xếp trong một phần nhỏ của một giây»
Henri Cartier-Bresson 
(1908 - 2004)

PHÂN TÍCH ẢNH. BÀI MỘT.

Chúng ta cùng thảo luận những ví dụ điển hình về mổ xẻ ảnh, để nhất trí một điều: những nhận định và mô tả dài dòng, thường thấy nhất, — chỉ đánh lạc hướng vấn đề. Hầu như luôn luôn chỉ cần đúng vài từ là đủ, nếu gói gọn trong một bức ảnh cụ thể, chứ không lan man về đối tượng ảnh. Sau đó chúng ta sẽ cố gắng lập ra một quy luật phân tích chung, và dựa vào đó, nhìn nhận mọi bức ảnh đang ngập tràm trên Facebook. Có thể đúng, có thể chưa đúng lắm, nhưng khó chứng minh được ý tưởng này là sai.

Các ví dụ tào lao về mổ xẻ ảnh nhiều đến mức, từ chúng có thể chọn ra «những tuyệt tác» đích thực. Và sau đây là vài ý mổ xẻ bức ảnh của một cao thủ, chúng sẽ được trích dẫn trong một cuốn sách về lý thuyết nhiếp ảnh: «Tác phẩm của Vladimir Siomin "Những người phục chế" có vẻ như là minh hoạ cho câu hát mà Mỹ Tâm hay ngêu ngao: "Cuộc đời này thì ngắn, nỗi nhớ (nghệ thuật) quá dài". Trong bức ảnh, hai luồng thời gian đối lập nhau, tương phản trong ý nghĩa. Động thái tạm thời của người phụ nữ bên phải, chuyển động đi ngang qua của nhân vật bên trái, cũng như thế ngồi xổm của người phục chế ở giữa, không thể diễn ra lâu dài. Ở hướng ngược lại, vải vẽ mà họ đang xử lý, là sự chống đối lại tính ngắn hạn này (nếu chúng ta còn chưa hiểu, danh ngôn ca "Bao nhiêu năm rồi còn mãi ra đi, đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt" của Trịnh Công Sơn sẽ rất hữu ích). Bức tranh đã được tạo ra từ rất lâu, ở một thời đại khác, và bằng cách đó, được nhận thức như một sự giả lập của tính kéo dài, sự trường tồn. Cùng với nó là sự hài hoà trong nét lặng lẽ, sự tĩnh tâm của người phụ nữ được thể hiện trong tranh. Hai lớp thời gian đối lập, được nhiếp ảnh gia định nghĩa như hai thái cực của cuộc sống, và điều đó truyền tải vào thời gian của bức ảnh một tính "nổi khối", tính stereo» (hình 534).

534. Vladimir Siomin

Thật thế, trên quan điểm trường tồn, rất đúng. Người ngồi xổm, không thể ngồi lâu!

Tuy nhiên, chúng ta sẽ cố gắng hiểu ngọn ngành, điều gì được nói trong đoạn văn này. Bình luận gia bắt đầu luôn từ nốt nhạc cao nhất và tiếp tục nắm giữ nó: «cuộc đời là tạm tận, nghệ thuật là bất tận», «hai luồng chảy thời gian», «sự ngắn hạn của tồn tại thường nhật» và vân vân. Và điều đó là hiểu được, nhiếp ảnh là dành cho bình luận — đó chỉ là lý do để bàn tán.

Có ấn tượng như, anh ta (bình luận gia) không nhìn thấy chính bức ảnh, có nghĩa chỉ nhìn thấy thông tin bề mặt, cốt truyện. Vậy khi đó có thể chuyển cho anh ta thông tin này, chẳng hạn, qua điện thoại và không cho anh ta xem bản thân bức ảnh. Ở đây, gần như chắc chắn chính các ngôn từ kia được nói ra và trong cùng một thứ tự đó. Tư duy của anh ta là như sau: Khi trong hình ảnh xuất hiện một bức tranh cổ — đó chính là biểu tượng của trường tồn. Còn nếu như trong ảnh có cả con người đứng trước tranh, vậy tại sao không có quyền nhớ về một quy luật, rằng đời người là đoản khúc. Bằng cách lập ra hai khởi điểm này, khá dễ để lập lại dập khuôn từng từ một, tất cả điều mà bức ảnh muốn nói. Và quả thực, không hoàn toàn nhất thiết phải nhìn bức ảnh để phát biểu điều này.

Nhưng nếu bình luận gia không nói về ảnh thì nói về cái gì? Về thông dịch cá nhân của mình đối với điều anh ta kịp nhìn và hiểu trong ảnh, có nghĩa, trong ý nghĩa cuối cùng — về bản thân. Chúng ta có thú vị với phân tích ảnh của anh ta không? Tất nhiên, nếu bản thân anh ta thú vị như một cá tính. phân tích gia có quyền giải thích ý kiến cá nhân của mình xoay quanh bức ảnh? Không cần điều kiện, tất nhiên là có, nếu như điều đó làm cho độc giả thấy thú vị. Phân tích trích dẫn có liên quan gì đó tới bức ảnh đang được bàn đến hay không? Thực tế là không, phân tích gia đang nói không phải về ảnh, về việc nhiếp ảnh gia đã chụp được gì, mà về một tình huống tác nghiệp của nhiếp ảnh gia. Lẽ dĩ nhiên, các câu hỏi cụ thể ở đây — người phụ nữ trong tranh được thể hiện như thế nào, đang ngồi hay đang đứng, cao thấp ra sao, đang mặc gì, những người phục chế được sắp xếp thế nào, họ ăn mặc ra sao, chuyển động và đường nét của họ liên quan gì đến nhau, nhịp điệu và tính đối xứng có gắn kết họ lại với nhau hay không và vân vân — không quan trọng với chỉ trích gia. Nhưng bởi vì nhiếp ảnh luôn luôn là hết sức cụ thể, nên cả trong những điều cụ thể này là toàn bộ ý nghĩa của nó!

Và điều chủ yếu nhất: điều đó mang lại gì cho nhiếp ảnh gia? Anh ta chờ câu trả lời từ những câu hỏi do mình đặt ra: anh ta lựa chọn có đúng không, xây dựng hình ảnh, đã chọn vào khung hình những chi tiết cần thiết?

Trước chúng ta là một tình huống mà trong thực tế đã kéo dài đủ lâu, và nhiếp ảnh gia đã có cơ hội để chọn một khoảnh khắc duy nhất, được giới thiệu trong bức ảnh. Anh ta đã tìm được ý nghĩa ở chính khoảnh khắc đó và nhấn mạnh vào điều này. Có thể chọn ra cho mình hàng trăm khoảnh khắc khác trong suốt thời gian chụp: các phục chế viên sẽ đi đi lại lại, làm việc, ngồi xổm và đứng dậy, uống trà và nói chuyện, liên tục nằm trong tầm nhìn của bức ảnh trước một bức tranh tĩnh lặng. Bởi vậy, tất cả những lời mà bình luận gia đã nói không liên quan gì đến thời khắc mà nhiếp ảnh gia đã chọn, mà tới tình huống trong tổng thể. Nói một cách khác, tất cả việc này trong cấp độ ngang ngửa sẽ tương ứng với hàng trăm bức chụp giả định mà nhiếp ảnh gia đã có thể bấm máy, và có lẽ kiểu gì anh ta cũng đã làm như thế, nhưng chỉ chọn đúng bức ảnh này.

Bình luận gia xây dựng tư duy của mình dựa trên những liên hệ logic (chúng ta sẽ gọi chúng là bề ngoài), những giá trị của vật thể và hình thù có mặt trong ảnh. Bức tranh — biểu tượng của tính muôn thuở, còn đời người, ngược lại, ngắn ngủi, đúng là như thế, tất cả đã rõ ràng trong vật ảnh — trong đối tượng ảnh. Nhưng bức ảnh — đó là hình ảnh, bản thân tình huống và ý nghĩa của nó có thể được nhìn thấy theo cách hoàn toàn khác.

Nội dung luôn luôn liên hệ với hình thức một cách liên tục (không ngắt quãng), bởi vậy chỉ có thể giải mã nó trong hình ảnh, và thiếu phân tích bố cục sẽ không thể vượt được sang bờ bên kia của khoái cảm tư duy. Liên hệ tâm ý bề ngoài tốt nhất là nên gác qua một bên. Chúng tồn tại một cách khách quan trong nhận biết của chúng ta, nhưng, tuy nhiên, việc thông dịch chúng có thể rất chủ quan, cá nhân. Nói cách khác, đầu tiên cần nhìn sự tương tác của các hình tượng (quan hệ bên trong), sự biểu cảm của chúng, và chỉ sau đó mới chuyển qua ý nghĩa của các liên kết này.

Có thể là, việc phân tích bức ảnh «Những người phục chế» được tuần tự hoá như sau. Bức tranh nằm rất thấp, hầu như là trên sàn. Hình thù sáng sắc độ của người phụ nữ trong tranh tương tác với những chiếc áo choàng trắng của những người phục chế và tương tỷ với chúng. Đó là hình thức, còn nội dung được thể hiện như thế này: cảm giác không gian chung và thống nhất của cả bốn hình thù trong ảnh, cảm giác như chúng có sự cọ sát với nhau.

Các hình thù trong ảnh được sắp đặt theo cách hoàn toàn xác định (sự tìm tòi chủ yếu của nhiếp ảnh gia). Người phụ nữ đang ngồi và hai người phía trước được kết nối bằng một tập hợp các liên hệ tương đồng, đường viền của họ hoà quyện vào làm một, họ cũng được nối lại với nhau bằng nhịp điệu của các đường tròn mềm mại (ba cái tay, đường nét bờ vai, sự tương đồng của người phụ nữ đang ngồi trong bức chân dung và hình thù đang cúi trước cô ta — liên kết mạnh nhất trong hình ảnh). Anh chàng bên trái có vẻ như không nhất thiết trong bố cục. Tuy nhiên và cả anh ta cũng đóng vai trong vở kịch này, liên quan đến người phụ nữ ở bên phải (hai đường thẳng đứng), họ cùng nhau tạo ra bố cục Cái cân, kéo theo sự tăng cường liên kết giữa hai hình thù ở trung tâm (điều này được hỗ trợ bởi độ loá sáng của bức tranh, nó dẫn dắt bức tranh lọt vào một không gian như thật). Những chiếc áo choàng trắng gọi ra hiệu ứng phối cảnh ngược: về mặt thị giác, hai người phục chế như bay xuyên vào không gian của bức tranh. Bằng cách đó, người phụ nữ trong tranh và những người xung quanh đang tồn tại như là trong cùng một không gian vào cùng một thời điểm. Và đó cũng là hình thức.

Bây giờ tiến tới nội dung: liên hợp của các hình thù, sự thống nhất của chúng, sự toàn vẹn của liên hợp này (kết nối) hài hoà và mạnh mẽ đến mức, bức ảnh đang biến thành một bức tranh theo cách kỳ diệu, nhưng giờ đây đã cùng với bốn nhân vật của một thế kỷ nào đó đã đi qua. Khung hình của bức tranh sơn dầu dường như nở ra và đón nhận tất cả những gì được thể hiện trong bức ảnh của Vladimir Siomin.

Thế, có lẽ, là toàn bộ phân tích. Tất cả những thứ còn lại, như chúng ta đã nói, đó là những liên tưởng chuyên biệt, chúng luôn luôn có tính cá nhân, để nhìn nhận theo cách trầm trọng. Chúng ta chỉ nghiên cứu cơ cấu tương tác của bức ảnh tới khán giả, những nguyên nhân thị giác khách quan, những thứ nhất định sẽ gọi ra (chính xác hơn — có thể sẽ gọi ra) chính những liên tưởng này.

Đánh dấu rằng, máy tính có thể tạo ra mô hình của một cái nhìn tổng thể. Điều này, tất nhiên, có thể trợ giúp chúng ta khi phân tích ảnh.

Những công cụ hữu ích nhất cho phân tích — đó là các bộ lọc Gaussian BlurMedian của «Photoshop».

Việc áp dụng các bộ lọc hình ảnh cho ta hiệu ứng, giống như đeo kính của người khác, chỉ khác nhau ở chỗ, cấp độ làm nhòe này có thể điều chỉnh.

Những hô biến kiểu Tia-X như thế của các bức ảnh hoặc tranh (hình 535, hay đọc lại bài này) là vô cùng có lợi. Chúng ta thấy trong chúng nền móng, bộ xương của bố cục.

535.

Những chi tiết nhỏ nhặt và những thông tin vụn vặt — làm phiền cái nhìn tổng quát — sẽ biến mất, còn những hình thù quan trọng cho nhận thức, loại bỏ tính lông tơ hóa, sẽ ở lại như những mảng sắc độ. Chúng kết hợp với nhau và tạo nên bố cục của bức ảnh.

MiukaFoto - dịch từ Fotografiya Kak...

30 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!


Các bài liên quan:


Hashtags:
Phân tích ảnh
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!