Không có tuyệt mỹ bên ngoài sự thống nhất; không có sự thống nhất bên ngoài sự đồng thuận (muốn có sự đồng thuận đôi khi phải áp bức).
Denis Diderot 
(1713 - 1784)

ĐƯỜNG NÉT CỦA SẮC ĐẸP

Những nét lượn nhẹ nhàng — thường được nhận thức là những đường đẹp nhất. Được cho rằng, chúng kích thích một cơ quan nào đó trong não bộ của chúng ta, gây ra cảm giác mơ hồ về các đường cong trên cơ thể người. Nhưng nếu cứ tiếp tục uốn về một hướng, thì ở kết quả, chúng ta sẽ nhận được một vòng tròn, nhiều khi là khép kín. Cái gì khép kín thì đều ít nhiều gây nên trạng thái tâm lý hình chữ O (bế). Nếu ý tưởng này được coi là đúng, vậy thì đường của cái đẹp phải uốn về hai phía hay sao? Đường cong hình chữ S, từ giữa thế kỷ thứ XVIII đã được ghi chép trong một cuốn sách — như một biểu tượng của sắc đẹp.


Thực ra, nếu trò chơi của ánh sáng tạo ra một đường gì đó rõ ràng, thì đó đã là một đường kích hoạt thị giác. Nếu như trong quá trình mon men nhìn theo quỹ đạo dấu vết bước chân của mỹ nữ, cái nhìn được vỗ về bởi các nhiễu ảnh có tính nhịp điệu gây cảm xúc đeo đuổi — thì đó đã là dấu hiệu của cái đẹp.

Thường thấy, những đường quá thẳng, chẳng hạn, — hình chữ I — gây cảm giác đơn điệu, hay những rích rắc hình chữ Z tạo phản ứng gai góc trong tâm tưởng, hay thậm chí, hai đường song song xui khiến khán giả liên tưởng tới sự vô vọng (chúng hình như không bao giờ gặp được nhau), — thì trong đường cong hình chữ S lại hội tụ ít nhất năm tiêu chí của bố cục: cân bằng, đối xứng, bất đối xứng, uyển chuyển và toàn vẹn.


Ba tiêu chí đầu, chúng ta có thể nhận ra ngay lập tức dưới góc độ hình học. Nửa trên và nửa dưới là bằng nhau, tuy không phải là đối xứng gương, nhưng cũng không sao, — đó là đối xứng xiên chéo. Nhưng, như một thói quen của thị giác, sự so le của chữ S tạo trạng thái bất đối xứng giữa bán cầu não trái và bán cầu não phải.

Bây giờ, để dễ hình dung sự uyển chuyển của chữ S, chúng ta buộc phải nghĩ tới sự rung động của sợi dây đàn. Khi dây đàn đang chuyển rung về phía dưới, nếu đúng lúc đó, ngón tay của người chơi đàn móc hoặc ép dây lên phía trên, phần dây gần với ngón tay đó sẽ chuyển động trước. Càng về nơi xa hơn, sợi dây càng có tính ì nhất định. Phần đó sẽ chuyển động hơi trễ so với phần sát ngón tay gẩy đàn, — nó không quá ngoan ngoãn như các nàng thắm hình chữ I, nhưng cũng không quá ương ngạnh hình chữ Z như các cô gái đỏng đảnh, — đến mức không biết nghe lời. Đó chính là tính uyển chuyển hình chữ S, — nếu hiểu sâu xa — vừa chống lại quy tắc, vừa tuân theo quy luật. Cuối cùng, chúng ta nghe được sự rung động của âm nhạc trong trái tim, có nghĩa, ta nhận được một cảm xúc nhất định nào đó, rất có thể, còn toàn vẹn và thống nhất. Nhiệm vụ của cái đẹp — không lẽ nằm ngoài mục đích đó hay sao?

Trong cuốn «Фотография как…», Lapin viết:


Nhà phê bình nghệ thuật L. Zhegin phát triển ý tưởng của Hogarth trong cuốn sách "Ngôn ngữ của một tác phẩm hội họa". Ông bắt đầu bằng lời tuyên bố "Hogarth đã đúng", và sau đó cố gắng nhiệt tình thể hiện điều này trên một số lượng lớn các ví dụ. Nhưng không thành sự. Sau đó, Zhegin xây dựng một thuyết học riêng của mình về các hệ thống bố cục trong hội họa, dựa trên hàng loạt các đường có hình chữ S. Ở đó, những đường này trông giống như đường tròn, nhiều khi còn giống cả hình Saltire.

Rất tiếc, thay vì cần làm rõ, rằng Hogarth đã đúng hay không đúng, tác giả tự kỷ của chúng ta lại vẽ ra các đường nét thần thánh có phần độc đoán của mình để nối những thứ không liên quan với nhau.

Và đây là ví dụ, bức tranh của S. Botticelli với tựa đề «Than thở bên xác Chúa» (hình 654). Trong bức tranh này có nhiều phần tử tác động đến thị giác, ở đây cũng có sự đối xứng và bất đối xứng, có cả cuộc đấu tranh giữa đường nằm ngang và đường chéo, ở đây có nhịp điệu của các hình thù sáng và tối, sự đồng thuận trong đường nét của chúng, một lượng lớn các nhiễu hình trong các nếp gấp của trang phục, động thái nhân vật, và cứ thế, và vân vân.


Nhưng Zhegin dường như không nhìn thấy tất cả những sự giàu có này, bằng những đường rất dị, ông ta nối sai các phần tử chính của bố cục, thứ mới thực sự là kết nối các trọng âm, đồng điệu và tương phản trong tác phẩm, và chỉ quan tâm đến những phần tử liên quan đến việc chứng minh ý tưởng của mình.


Chẳng hạn, đường quan trọng nhất trong bức tranh — đó là vòng cung được tạo thành bởi đường nét nhóm ba hình thù: Chúa và hai phụ nữ bên trái và bên phải, họ đang đỡ đầu và chân của Ngài. Đường cung này sau đó được lặp lại ở nhóm người đang đứng phía trên xác đấng Ki-tô. Và đường cung đó — Zhegin không hề nhận ra.


Lapin muốn nói: Đường nét của sắc đẹp, hay đường cong hình chữ S, chỉ là một trường hợp riêng của quy luật nhận thức về cái đẹp.


Vậy thì chúng ta phải đặt ngay một câu hỏi: Muôn đời sau, và muốn kiếp sau nữa, mảnh đất hình chữ S của chúng ta vẫn sẽ là một đất nước của sắc đẹp? Và có thể, đồng $ — kí hiệu về một loại tiền tệ, — được in ấn không rõ ở đâu, nhưng trên một mặt giấy luôn luôn có hàng chữ «IN GOD WE TRUST» — vẫn sẽ là giá trị trường tồn của một bố cục đã được lập trình trước. Điều đó, liệu có đúng không?

16 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!