Cái đẹp không nằm trước ý thức, cũng không nằm sau vô thức. Nó nằm giữa hai khái niệm này.
MiukaFoto 
(born in 1972)

CÙNG XEM MỘT BỨC ẢNH «XẤU»

Một trong những nét đẹp không thể đỡ nổi của nhiếp ảnh, nằm ở chỗ — nó luôn luôn diễn tả một thứ đã đi qua. Nếu như khi thưởng thức một tác phẩm âm nhạc, dòng âm thanh luôn cuốn thính giác chúng ta về phía tương lai bằng thứ tự của những khuông nhạc, thì khi chiêm ngưỡng một bức ảnh nghệ thuật, mọi thứ đã được gói ghém vào gọn ghẽ vào một khung hình.

Nhưng dù khuông nhạc hay khung hình hướng đến quá khứ hay tương lai, thì cái đẹp — luôn luôn — thường là buồn.

Mỹ nhân, từ cái nhìn đầu tiên, thường gây cho chúng ta sự ngạc nhiên bằng màu son rực đỏ của sắc hoa thuốc phiện, hay bởi đôi mắt nửa trầm nửa bổng, đối xứng qua sống mũi mơn man. Còn ảnh đẹp, luôn luôn khiến chúng ta khép hờ lại ánh sáng để soi lại những ảnh tử trong các vùng tối.

Không phải tự nhiên mà một ý nhạc thường có hai câu (tiện cho so sánh) và một bản nhạc thường có ba đoạn (dễ cho liên kết, thuận cho tỷ lệ vàng). Một bức tranh thu nhỏ của đời người, nếu có nội dung, nếu có thông điệp, — thường là xấu. Cái đẹp của tiếng cười hỉ hả thường là thoáng qua, còn nét đẹp của một bức ảnh «xấu» lại rất dài lâu.

Chúng ta không thể để dành một nửa bản giao hưởng để nghe sau. Nhưng giữa một vở vũ kịch, kể cả «Hồ Thiên Nga», «Giselle» hay «Kẹp hạt dẻ» — giờ giải lao đôi khi là cần thiết. Dấu lặng — không nhất thiết phải phá hỏng sự thống nhất và toàn vẹn.


Nếu trong cuộc đời cầm máy (máy phim, máy số hay máy nhớ), chẳng may bạn chụp phải một bức ảnh xấu, thì nó phải xấu theo cách của sắc đẹp.

Và đây là một ví dụ. Có cái gì đó sai sai, đơn giản là một bố cục rất ất ơ. Vậy thì đành phải có một cuộc trao đổi chớp nhoáng với tác giả A. Lapin. Đoạn phỏng vấn sau đây được MiukaFoto dịch từ cuốn «Фотография как...» của ông.


PV: Thưa thầy, bức ảnh này là về cái gì, và thầy muốn nói điều gì?

TG: Về cuộc sống, giống như mọi bức ảnh phóng sự khác. Bất kỳ bức ảnh nào cũng đều là chứng minh cho điều đã xảy ra trong cuộc đời, ấn tượng hóa vẻ đẹp tiềm ẩn và ý tưởng xuất hiện. Trong lúc chụp, tôi bị lôi cuốn vào cái áo sơ mi trắng, tất cả những thứ còn lại chỉ là ngẫu nhiên. Và chỉ sau đó tôi mới hiểu và cho phép mình tin, rằng bức ảnh này là ổn. Và sau đó nữa, tôi nhận trách nhiệm về nó, và đưa nó vào bộ sưu tập, như một trong những bức ảnh quan trọng nhất của mình.

PV: Vâng, vậy nó quan trọng như thế nào, thưa thầy?

TG: Quy luật của tôi — tìm tòi những điều không bình thường và biểu cảm từ những thứ bình thường nhất, xuất hiện hàng ngày trong cuộc sống.

PV: Nhưng có gì đẹp hoặc biểu cảm ở đây ạ, chẳng nhẽ có thể xây dựng khung hình như thế, và tại sao anh ta lại quay lưng lại, chẳng phải nhìn thấy mặt của người đàn ông đó sẽ là thú vị hơn sao?

TG: Nếu vậy thì đã là một bức ảnh khác, tôi hoàn toàn hài lòng với bức ảnh này, nó có một cái gì đó phải đoán, chưa nói hết.

PV: Vâng, thôi được rồi, cứ cho là bức ảnh của thầy đẹp. Nhưng ý nghĩa của nó nằm ở đâu?

TG: Sắc đẹp, nếu nó là có thật, — thì đó chính là ý nghĩa. Và nó không cần bất kỳ một nội dung nào khác. Hơn nữa, chắc bạn sẽ hiểu nội dung là một câu chuyện, có nghĩa, bạn muốn thể hiện «nội dung» này thành lời, để giải thích cho chính bản thân điều bạn không thấy. Đó là con đường quá đơn giản. Chứng mình bức ảnh này đẹp, tôi, tất nhiên, không thể. Dù vậy, thực ra mà nói, có thể giải thích bất cứ một điều gì. Có thể chứng minh, rằng bức ảnh này thông thái, hoặc thậm chí, ngược lại, nó không thể dùng được vào việc gì. Để thấu hiểu, để cảm giác được sắc đẹp của hình ảnh, sẽ là bất khả thi, nếu chỉ sử dụng sự trợ giúp của hướng dẫn trong ngôn từ phát sóng từ các bình luận viên hay các nhà nghiên cứu. Để hiểu cái đẹp, phải theo trực giác, nhạy cảm, đó là sự dằn vặt của hình ảnh, chứ không phải là bản dịch thành lời. Dù vậy, một nhà nghiên cứu nghệ thuật tài giỏi, theo cách của mình, có thể đưa ra những ngôn từ rất đẹp đẽ và có cánh.

PV: Thầy thấy, nghĩa là thầy cảm nhận được sắc đẹp này, còn em thì không. Vậy em phải làm sao bây giờ? Em phải tin ai? Thầy nói rằng bức ảnh này ổn, nhưng đối với ai đó nó lại là có phần nghiệt ngã hoặc ám màu ảm đạm?

TG: Chúng ta sẽ hy vọng, cùng với thời gian bạn sẽ thấy nét đẹp của nó. Rất có thể, bạn sẽ mơ thấy bức ảnh này sau một tháng hoặc sau một năm (điều đó vẫn thường xảy ra).

Nhưng nhiệm vụ chính của tôi, như một nhiếp ảnh gia, không phải là giải thích ảnh, mà là cho mọi người xem. Ở đây, tất nhiên, tôi nhận một trách nhiệm rất lớn về phía mình. Đó là một quyết định khó khăn và một quá trình bền bỉ.

«Cả tin» vào lời nói thoáng qua của ai đó là điều cấm kị, kể cả tác giả của quyển sách này (mặc dù ông ta đang cố gắng hết sức để chỉ nói về những điều khách quan). Vậy nên, lời nói của người đời, thậm chí của những uy tín viên, nhất định phải cho xuyên qua từ tai này sang tai kia (nguyên bản: cho xuyên qua mình), chỉ trong trường hợp này chúng mới trở thành, không phải ngôn từ, mà là giá trị đích thực.

Bởi vậy, lối thoát duy nhất — phát triển khẩu vị và hiểu biết về nhiếp ảnh đến mức, một lúc nào đó, không cần dựa dẫm vào phát biểu của người khác nữa. Dù vậy, sự chỉ trích luôn luôn là tích cực: nó ép ta một lần thừa thãi nữa, kiểm tra lại chính kiến của mình.

Trong cuộc đời sáng tạo của một nhiếp ảnh gia có thể sẽ đến một thời điểm, khi anh ta không còn bị phụ thuộc vào sự đánh giá của đồng nghiệp, thậm chí của cả các chuyên gia. Tôi chúc bạn sống và đợi được quãng đời hạnh phúc đó. Cố gắng để được tất cả thiên hạ thích — đó là nhiệm vụ sai lầm và dễ đạt. Hoạ sỹ không cần phải làm cho tất cả mọi người thích.

«Nếu bạn muốn làm cho người khác thỏa mãn, điều đầu tiên cần làm, đó là thoả mãn chính bạn», — H. Cartier-Bresson nói như thế (50). Nhưng mà điều này vô cùng khó khăn — thích thực sự một bức ảnh của mình, trong lúc đang có thái độ nghiêm túc với các bức ảnh, trong lúc thường xuyên so sánh chúng với sự giàu có khổng lồ đã được tích lũy trong nghệ thuật nhiếp ảnh.


13 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!