Cần nhìn thấy thứ không có, nhưng có thể có, nếu như có một cái gì đó cũng không có.
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

NHỮNG NGƯỜI MÙ DẮT NHAU ĐI ĐÂU?

Đối với những ai quan tâm đến hội họa thời Phục Hưng, hẳn sẽ biết tới bức tranh nổi tiếng của Bruegel the Elder với cái tên «De parabel der blinden" (tiếng Đức). Tên tác phẩm được dịch ra tiếng Việt với một vài phương án khác nhau: «Những kẻ mù», «Thằng mù lại dắt thằng mù»... Nhưng chúng ta sẽ coi tên của nó như sau: «Những người mù dắt nhau đi đâu?». Tại sao? Hãy cùng nhìn nhận xem Bruegel nói gì, và chúng ta sẽ hiểu theo nghĩa thiện hay nghĩa ác. Ngoài ra, nếu đến tận bảo tàng nghệ thuật, bạn có thể chiêm ngưỡng thêm những chi tiết thú vị về bức tranh như cây đàn, người chăn bò, dây vòng thánh giá, v.v... Nhưng ở phạm vi bài này, chúng ta chỉ xem xét những yếu tố chính có thể áp dụng được cho nhiếp ảnh.


Không có lẽ họa sỹ chỉ muốn diễn tả sự sa ngã? Quá đơn giản đối với một danh họa như Pieter Bruegel the Elder.

Chúng ta hãy đi từ trang cuối đến trang đầu — bắt đầu bằng việc diễn giải tuyệt họa này cũng như ý tưởng của nó. Tất cả các nghiên cứu đều quy về một điểm: bức tranh của Bruegel dựa trên dụ ngôn của Kinh Thánh về người mù. «Người mù có thể dẫn người mù được chăng? Cả hai lại không sa xuống hố ư?». Và cũng chính điều này chúng ta nhìn thấy trong bức tranh. Người ta cho rằng, «The blind leading the blind» (một trong những sản phẩm cuối cùng của họa sỹ), — đó là di chúc của Bruegel, là lời cảnh báo của ông để lại cho nhân loại.

Điều này là nhân quả chăng: con người mắc tội lỗi, và bởi vậy, họ bị đẩy tới đầm lầy? Thường gặp nhất là một diễn giải như vậy. Nhưng chả nhẽ những người mắc tội to nhất — lại chính là những người mù? Hay sự mù lòa — đó luôn luôn là sự đền tội, chứ không phải là căn bệnh (các bác sỹ nhãn khoa, chẳng hạn, sẽ xác định được chính xác, căn bệnh cụ thể của mỗi một nhân vật trong tranh)?

Một phương án giải thích khác: người nào không đi đúng theo sự hướng dẫn, người đó là người mù. Và bởi vậy, thay vì một lòng một dạ đi về hướng nhà thờ theo con đường màu gạch (đó là đường chéo thịnh vượng trong bức tranh), họ lang thang về đầm lầy của mình theo một đường chéo khác, đường chéo suy đồi. Cách đọc tranh đó có vẻ giống suy diễn hơn cả, nhưng nó lại được cài đặt sẵn trong tác phẩm.

Nếu trên thế gian này có một người chưa bao giờ nhìn thấy bức tranh của Bruegel, có thể kể lại kịch bản cho anh ta biết, chẳng hạn, qua tin nhắn Facebook messenger. Và khi đó anh ta hẳn sẽ nhắc lại từng từ một về Ngày Tận Thế và cái chết của loài người. Và thêm vào đó là khoảng ba thế chiến nữa, vũ khí hạt nhân, HIV và các vấn đề về hít bóng bay của giới trẻ.


Nhưng Bruegel không phải là người đăng đàn, ông ta vẽ một bức tranh, chứ không phải viết một bài báo. Thông điệp của ông được gói ghém, không phải trong ngôn từ hay ý tưởng, mà trong chính bức tranh, trong hình thức của nó, bố cục của nó (hình trên).

Nếu nhìn bố cục của bức tranh một cách chăm chú, chúng ta buộc phải trả lời hàng loạt câu hỏi, «được đặt ra» bởi họa sỹ, bởi họa nghệ của ông.

  1. Tại sao trong bức tranh không phải là một dãy đồng đều về sắc độ, như thế có phải là dễ hơn không, để dẫn dắt thị giác từ trái qua phải và từng bước thể hiện quá trình ngã? (đây là phương án câu hỏi của R. Arnheim.)
  2. Tại sao họa sỹ lại đưa mắt của người xem về ngay phần bên phải của hình ảnh — đến hình người mặc đồ trắng ở giữa, và sau đó đến hai người đang ngã?
  3. Tại sao khi đó, hình người ở trung tâm (thứ tư, nếu tính từ trái qua phải) lại liên quan bằng màu sắc và độ sáng với người thứ hai và đồng thời với người đứng cuối cùng bằng sự dẫn hướng?
  4. Tại sao cái gậy nối người thứ tư và người thứ năm lại liên quan tới cái gậy nối người thứ nhất và người thứ hai (song song với nó)?
  5. Tại sao ba cái chân trắng của người thứ năm và người thứ sáu (hai người mà có ba chân?) lại chuyển chúng ta tới cái tay có màu sắc y như thế của người thứ ba, và sau đó tới cái chân của người thứ hai?
  6. Cái chân còn lại, cũng như cái mũ trắng của người thứ năm hướng chúng ta lên trên theo đường thẳng đứng, đến cái cây tối, và nó lại hướng nhãn một lần nữa tới nhà thờ trên ngọn đồi. Tại sao họa sỹ lại coi trọng cái mũ đến thế, nó được cố tình làm nổi bật bằng mảng đen dưới cây và được lặp lại trong không gian âm giữa các cành cây?


Như vậy, không nghi ngờ gì nữa, mâu thuẫn giữa nhà thờ và đầm lầy đã được thể hiện thông qua thiên tài họa sỹ trong bố cục.

Sự rạn nứt lớn nhất của nhịp điệu, nằm giữa người thứ tư và thứ năm — nó cũng dẫn hướng đến nhà thờ. Và đó cũng là sự rạn nứt với nhóm bốn người mù đầu tiên, họ còn chưa biết phía trước là đầm lầy, cũng như, giữa người thứ năm và thứ sáu, đang ngã và đã ngã, cũng là có quy luật. Cũng chính vì thế, bóng hình người thứ tư, áo choàng trắng và cái gậy trong tay anh ta được kích hoạt mạnh.

Dựa vào đây, có thể đề xuất một sự giải thích cho bức tranh nổi tiếng. Họa sỹ không phải tự nhiên lại sắp đặt liên hệ giữa người đang ngã và người đang đứng xếp hàng sau cùng (còn chưa biết gì về một sự sa ngã đang đe dọa).

Bruegel dường như đang liên hệ vị khán giả với điều đang xảy ra. Bởi vì khi gặp vị khán giả này — người sáng mắt duy nhất, tác phẩm lập tức tiến đến kết luận. Anh ta là người đầu tiên nhận ra điều mà những người mù không biết. Và khi đó, vị khán giả này (là tất cả hi vọng của chúng ta!) có thể sẽ hét lên để còn có thể cứu được ai đó: «Hãy dừng lại! Kẻ mà các người cả tin, chính hắn là kẻ mù! Các ngươi cần phải lên đồi, lên đồi mau!». Và rất có thể, họ sẽ nghe thấy, bởi vì họ đâu có điếc!

Trong «Những người mù» của P. Bruegel đong đầy lòng từ bi cứu rỗi cho người lạc lối, tích cực hơn rất nhiều so với những gì người ta vẫn lầm tưởng. Bức tranh của ông — đó không chỉ là minh họa cho Kinh Thánh. Và, hơn nữa, không chỉ là tuyên bố về sự kết thúc không thể tránh khỏi của thế giới. Họa sỹ để lại cho chúng ta một hy vọng. Ông nói với mỗi người trong chúng ta: «Còn chưa muộn đâu! Tất cả phụ thuộc vào bạn!». Và ở đây chính là nội dung đích thực trong một thông điệp để lại cho nhân loại.

13 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!