Càng nhiều kinh nghiệm, chúng ta càng ít ngạc nhiên.
Rudolf Arnheim 
(1904 - 2007)

TẠM TẬN VÀ BẤT TẬN

Có một khái niệm bốn chữ: «nghệ thuật chụp ảnh», và có cả, một từ ngắn gọn hơn — «nghệ thuật». Nếu ý nghĩa của loại thứ nhất, (biết nói thể nào nhỉ?), khiến chúng ta liên tưởng tới nghệ thuật bổ củi hay nghệ thuật nấu ăn, có nghĩa, tới các hoạt động đòi hỏi một sự làm chủ, sự vững tay nghề nhất định, và đôi khi thậm chí cần một chút tâm trạng hoặc tinh mắt, thì loại thứ hai, — không biết so sánh với cái gì, nó là nghệ thuật, và thế là đã cạn lời. Trong tiếng Anh, một bức ảnh như thế có một định nghĩa hoàn toàn chính xác — «fine art», nhưng, rất tiếc, không thể dịch được ra tiếng Việt.

Theo nghĩa đen (bổ củi) của từ này, thao tác của nhiếp ảnh gia có thể là điệu nghệ, nhưng bản thân các bức ảnh — chỉ là các sản phẩm của «nghệ thuật chụp ảnh», chúng chưa chắc đã là các tác phẩm nghệ thuật. Thuộc tính của nghệ thuật được định nghĩa: không phải bằng kỹ nghệ thao tác, cũng chẳng phải bằng chất lượng của hợp đồng làm ăn. Vẫn hay gặp, một bức ảnh, thoạt tiên hoàn toàn không có dấu hiệu gì có vẻ là nghệ thuật, bị tráng rửa, scan hay in ấn cẩu thả, vẫn mang trong mình chất nghệ, — nó gây kinh ngạc không phải bằng sự tiên tiến của công nghệ hay bằng trò chơi của ánh sáng, mà bằng một thứ gì đó khác. Có nghĩa, bức ảnh đó có những ưu điểm quan trọng hơn. Hình ảnh này rất khó nhận ra trên cuộn phim đã tráng rửa, thế nhưng nó lại đắt giá hơn hàng trăm bức ảnh khác, từ cái nhìn đầu tiên có vẻ «lộng lẫy» hơn.

Cần phải đánh dấu rằng, sự thuần thục của ảnh nghiệp, sự chắc tay của nhiếp ảnh gia, thoạt tiên sẽ cho ra lò một phương tiện biểu cảm của ảnh tính: ánh sáng và bóng tối, độ nét, đường viền, facebook, flickr hay ấn phẩm.

Nếu như nói về nghệ thuật mà bỏ qua tính từ - «ảnh», thì vẫn chưa xong, còn phải tiếp tục nhìn ngắm nó, và giời ạ, đâu phải, với ai nó cũng mở lòng? Nhưng nếu nó đã mở lòng, thì giọng hát của nó, từ một tiếng thì thầm khe khẽ, sẽ dần dần trở thành âm vang và tuyệt đẹp.

Nhiếp ảnh cũng có nhiều loại, ôi, rất nhiều loại. Bởi vậy, những tuyệt tác hiếm hoi, thứ được sinh ra trong lòng nhiếp ảnh, đôi khi vượt ra ngoài giới hạn của nhiếp ảnh trên tư cách là phương tiện lưu niệm, truyền thông hoặc thậm chí là sáng tạo. Đó «đơn giản» là những tác phẩm nghệ thuật, không thua kém gì những tuyệt tác của hội họa hay âm nhạc. Chúng ta không có bất kỳ sự vinh danh nào khác dành cho những sáng thế của loài người và tạo hóa.

Ở cấp độ đó, sự tiên tiến của công nghệ nhiếp ảnh không có giá trị gì quá lớn. Không phải chất lượng ảnh phẩm, cũng không phải sự thể hiện của ảnh tính làm chúng ta bị đắm chìm vào các tác phẩm này, mà là sự chính xác của các mối quan hệ, sự hài hòa, nét đẹp của bố cục, những thứ được cảm giác trong mọi mức độ thần thánh mơ hồ nhất. Hình ảnh của thực tế có liên hệ rất ít với thực trạng về sự tồn tại của chúng ta, đó là một thế giới khác, được xây dựng theo các quy luật khác, đó là thế giới của nghệ thuật.

Và bởi vậy, cần đính chính lại thường xuyên, sự tranh luận có bị cuốn theo hướng rẽ của nghệ thuật chụp ảnh, với mức độ siêu phẩm của chất lượng hay không — chất lượng ảnh tính, hay chính là câu chuyện về nghệ thuật trong nghĩa sâu sắc của từ này. Nếu nhìn xa trông rộng, nghệ thuật là duy nhất và không có bất kỳ biên giới không thể vượt qua nào, nói giả dụ, giữa văn hoa và thơ phú hay giữa âm nhạc và hội họa. Nhưng cũng chính xác như vậy, có ảnh chất thơ và ảnh chất nhạc, ảnh chất triết hay những chất gì đó khác, trong số đó có cả nhiếp ảnh như tác phẩm của nghệ thuật thị giác.

Nếu chúng ta còn lăn tăn về các thuật ngữ, thì có lẽ nên chủ ý đề xuất một câu sau đây: ngón nghề chụp ảnh — đó cũng chính là ngón nghề vẽ tranh và ngón nghề làm thơ, có nghĩa, ở đó, tính thuần thục, sự lành nghề lớn hơn hai chữ nghệ thuật. Còn ảnh nghệ hay nghệ thuật nhiếp ảnh vẫn đứng ngạo nghễ ngang hàng với nghệ thuật hội họa, thơ ca hay âm nhạc.

Loại phim dùng để chụp ảnh bằng nhận thức, có ISO cực thấp. Kiểu dữ liệu thập phân trong tin học (decimal data type) cho phép thể hiện hàng chục số không sau dấu phẩy, nhưng vẫn không đủ nhỏ để ghi chép con số ISO này. Chiếc máy ảnh để lắp nó vào, cũng không có hộp đen hay ống kính. Nó không bao giờ hỏng, cũng không phải lo lắng các bánh răng bị khô dầu hay lớp tráng phủ bị mốc rễ tre. Có thể đặt chân chống và phơi sáng hàng trăm năm.

Cuộc đời của chúng ta cũng chính là một tác phẩm nghệ thuật. Có đầy đủ các mối cân bằng đối xứng nhịp điệu hài hòa trắc ẩn hỉ nộ ái ố ở trong bức ảnh đó. Cuối cùng, chúng ta vẫn không bao giờ có thể biết được, tại sao các bậc sinh thành ra chúng ta lại gặp nhau. Có lẽ, vào một thời điểm nào đó trong quá khứ, họ đã cùng nhau bấm nút chụp, và đã hi vọng, ở kết quả, sẽ là một sản phẩm nguyên sơ và thiện mỹ, thứ, suy cho cùng, cũng chỉ là một hình ảnh tạm tận của một thế giới bất tận.


10 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!