«Nhiếp ảnh — đó chính là sự hướng tới của: hội họa, bố cục, nhịp điệu uyển chuyển, hình học, — những thứ được sắp xếp trong một phần nhỏ của một giây»
Henri Cartier-Bresson 
(1908 - 2004)

SỰ CHIẾU SÁNG

Để tiếp cận với khái niệm «sự chiếu sáng» được sử dụng trong bài này, cần phải có thái độ rất thận trọng. Thoạt tiên có thể bị nhầm lẫn, rằng sự chiếu sáng tồn tại ở mọi lúc, khi chúng ta có khả năng nhìn thấy một cái gì đó, bởi vì các đồ vật sẽ là vô ảnh cho đến khi nào ánh sáng chiếu vào chúng. Tuy nhiên, chỉ có nhà vật lý mới diễn giải như thế. Nhà tâm lý và họa sỹ chỉ có thể nói về sự chiếu sáng khi nó liên quan trực tiếp đến nhận thức thị giác. Điều đó có đúng không, và nếu đúng, thì trong những điều kiện nào chúng ta có thể quan sát?

Với một vật được chiếu sáng đều đặn, không thể nào nhìn thấy, nó nhận được ánh sáng từ đâu. Sự được chiếu sáng của một vật, như đã bông đùa ở bài trước, dường như là một tính chất vốn có, chẳng hạn như, một căn phòng có ánh sáng đồng độ. Sân khấu nhà hát, thứ được nhìn tới từ phía tối của không gian khán giả, chưa chắc đã tạo ra ấn tượng về sự chiếu sáng. Khi ánh sáng được phân bổ đều đặn, sân khấu có thể hình dung thành một thế giới sáng trưng được chiếu bởi một chiếc đèn khổng lồ. Tuy nhiên, sự chiếu sáng không quy hợp vào hiện tượng này.

Tôi đang ngồi trong một quán café ẩm thấp của Hà Thành. Ở đây ánh sáng rất âm tính, phần tự nhiên của nó va đập loạn xạ giữa các bức tường xiêu vẹo của phố cổ, trước khi lọt đến chiếc bàn nhỏ của tôi. Những giọt dung dịch màu đen đang rơi lõm bõm xuống không gian chật hẹp, phía trên bề mặt của một loại đồ uống buồn thảm. Tôi nhìn cửa sổ đang mở ngỏ, và bỗng thấy vui hơn, nhờ có, một cái xe Piagio — đo đỏ xinh xinh. Thực ra là tôi đang quan tâm tới cái đít xe. Bề mặt hình vỏ ốc của nó có dải độ sáng biến thiên và một thang độ màu sắc đa dạng. Ngay ở cạnh bên trái, một màu đỏ tối, hầu như là đen, được nhìn thấy. Bò từ từ theo cái nhìn của mắt tôi trên bề mặt này, gam màu sáng dần lên và đạt được một sắc đỏ rõ ràng cho đến khi, nó nhạt dần, nhạt dần... — tiến đến một điểm cực đại của sự nhạt sắc, nơi màu đỏ hầu như không còn được thấy trong mắt tôi nữa. Băng qua điểm tiêu chí này, màu sắc — một lần nữa — lại trở thành đỏ.

Nhưng cách diễn đạt như thế giữ nguyên hiệu lực khi và chỉ khi, tôi xăm soi bề mặt cái đít xe từ xăng ti mét này đến xăng ti mét khác. Khi tôi đã mệt mỏi và đơn giản là ném vào cái đít đó một cái nhìn mù, hiệu ứng sẽ biến thành một kết quả hoàn toàn khác. Bây giờ toàn bộ cái đuôi xe sang chảnh kia chỉ còn là một màu đỏ đồng đều. Từ một hướng, bề mặt này bị bao phủ bởi bóng tối — suy yếu và tan biến, cùng lúc đó, bề mặt này hé lộ sự rực rỡ của mình bằng một lớp vật chất tăng sáng dần đều. Tôi phát hiện ra, trên phần lớn bề mặt của vỏ xe, tồn tại tính hai mặt trong tỷ lệ độ sáng và màu sắc, một trong hai cái đó thuộc về chính sự vật, còn cái kia, dường như là được hất lên. Thực ra chính là như vậy, mặc dù thị giác nhận thức chỉ một điều — sự kích thích thống nhất từ bất kỳ điểm nào của sự vật. Từ quan điểm tâm lý, sự thống nhất được kết dính lại từ hai lớp. Ở đây sinh ra một hiện tượng mới, đòi hỏi một định nghĩa cho nó. Lớp phía dưới, sau này sẽ được gọi là độ sáng vật thể (sắc độ vật chất của cái vỏ đít xe Piagio), còn lớp phía trên — sự chiếu sáng.

Như vậy, cách hiểu về sự chiếu sáng của nhà tâm lý học và của họa sỹ không chứa đựng dẫn hướng nào đến nguồn sáng thực sự. Có thể, nguồn sáng đúng là đang tồn tại về mặt vật lý, nhưng sự chiếu sáng không được nhận thức (như là nó không được nhận thức trên một bề mặt được chiếu sáng đều đặn) hoặc là, sự chiếu sáng có thể thấy rõ, nhưng không nhìn thấy nguồn sáng tương ứng, giống như, chẳng hạn, một bức ảnh hoặc một bức tranh tả thực về cái đít xe Piagio. Điều chủ yếu ở đây là, sự phân ly thị giác, được quan sát theo đúng kiểu tình yêu của mắt và não.

Lớp phía trên, thứ được gọi tên bằng sự chiếu sáng, dường như là một màng trong suốt. Màu sắc và độ sáng của đồ vật xuyên thủng lớp màng này. Một vài nhận xét về tính trong suốt sẽ giúp chúng ta thực hiện bước tiếp theo. Một lớp vải mỏng giúp làn da tỏa sáng. Lý do tâm lý nào cho hiện tượng này? Không nhất thiết hai sự vật phải nằm đè lên nhau, bởi vì họa sỹ có thể đạt được điều này bằng cách chỉ sử dụng một tông màu, pha màu da và màu phải chung vào với nhau. Trong bất kỳ trường hợp nào, mắt chỉ nhận được một tông màu và một độ sáng từ mỗi điểm. Nếu nhìn xuyên qua một lỗ nhỏ trên tờ giấy, chúng ta sẽ không thấy được sự trong suốt ở bất kỳ điểm nào, trước mắt chúng ta chỉ có một màu đã được pha trộn.


Sự trong suốt được mô tả ở hình 178. Chùm sáng màu trắng phủ lên các chữ số màu đen. Thực ra, bề mặt của không gian, thứ được tạo thành từ các chữ số và được chùm sáng kia bao phủ, được thị giác của chúng ta nhận thức như một màu xám đồng nhất. Nếu cái nhìn của chúng ta tập trung vào bề mặt này, thì trên thực tế, chúng ta sẽ nhìn thấy một màu xám không bị chia cắt. Nhưng khi bạn nhìn vào bức tranh như một tổng thể, thì chính bề mặt đó bị chia thành hai lớp: một lớp màu đen và một lớp màu trắng phủ bên trên. Nguyên nhân của hiện tượng này có thể dễ dàng diễn giải bằng một quy luật đơn giản. Sự phân chia mặt phẳng ảnh ra thành hai lớp màng không gian khác nhau cần được chờ đợi trong hiệu lực của một ý tưởng: sự chia cắt này sẽ tạo ra một kết cấu đơn giản hơn. Thay vì phải nhận thức độc lập các thứ đã định hình và riêng rẽ, — bốn đơn vị thị giác màu đen cộng với hai xám và bốn trắng, — thì, chúng ta nhìn thấy hai mô hình màu đen ước lệ khi quy chiếu tới một hình thức đơn giản và một tam giác cân màu trắng, có nghĩa, chúng ta nhìn thấy chúng trong một hình ảnh ba chiều. Để sự đơn giản hóa đó trở thành khả thi, những đơn vị thị giác màu xám cần được chia ra thành trắng và đen, trong đó tỷ lệ của hai phần tử này được xác định bởi tỷ lệ độ sáng thuộc tính đối với bề mặt mờ ảo bao quanh.


Từ đó suy ra, khi họa sỹ muốn đạt được sự trong suốt trong hình ảnh các vật thể, phải liên kết bộ xương và hệ mô của các đối tượng này, sao cho sự chia tỷ lệ màu sẽ góp sức cho một kết cấu hình thức đơn giản hơn.

Tổ chức kết cấu trong hình 178 có thể thay đổi theo hướng ngược lại. Trong hình 179 thấy rõ, dải đen mờ nằm trên bề mặt của một hình chữ nhật trắng. Hiệu ứng này tương tự như bóng của một cái thước trên tờ giấy. Bóng đổ — đó là một lớp (hoặc một dung tích) của bóng tối, được nhận thức như sau, nó dường như nằm trên hoặc nằm trước vật thể và có độ sáng cũng như màu sắc, khác với độ sáng và màu sắc của chính vật thể.

Cũng cần phải đánh dấu rằng, sự có mặt của các cấp độ tỏa sáng và màu sắc của chính vật thể là hiện tượng tâm lý thuần túy. Có vẻ như, tỷ lệ trung bình giữa ánh sáng và bóng đổ, hay mẫu số chung của các đại lượng độ sáng khác nhau có ở các vật thể, — chính chúng đang nhận vai trò tâm lý này. Ý tưởng đó đã được ánh xạ tới thực tế của hội họa và có thể được tìm thấy, chẳng hạn, trong các bức tranh sơn dầu của thời trung cổ. Nó dẫn dắt ta tới khái niệm sau: trong một môi trường đồng đều, vật thể nhận cung cấp từ màu sắc và độ sáng, từ một hướng là bóng tối bao phủ, còn từ một hướng khác — độ trắng của những mảng sáng rực rỡ. Chỉ có kỹ nghệ của các họa sỹ theo chủ nghĩa ấn tượng vào cuối thế kỷ XIX đã loại bỏ tận gốc sự khác biệt nhận thức giữa các tính chất chủ quan của vật thể và độ được chiếu sáng của nó. Họ thể hiện mọi bề mặt bằng cách đưa vào những sắc thái thay đổi đều đặn theo một thứ tự nhất định, tạo cho thị giác của khán giả khả năng tự biết phân biệt tính chất của vật thể với tính chất của sự chiếu sáng.


Các mô hình giống như mô phỏng trong minh họa 180, а, b, thể hiện hiệu ứng chiếu sáng yếu hoặc thậm chí như là không có sự chiếu sáng nào. Sự tách biệt chủ thể ra khỏi phông nền cũng chỉ được nhận thức như một phần của chủ thể. Sẽ là hoàn toàn khác nếu như sự chiếu sáng được thay đổi từ từ (hình 180, с, d). Ở đó, bóng tối và độ sáng, hoặc, đồng thời cả hai thứ đó, dường như một lớp màng phi vật chất, được dán lên bề mặt bền vững và đồng nhất của vật thể.

Mải nghĩ vẩn vơ theo dòng suy tư của một đứa trẻ, tôi bỗng giật mình vì một âm thanh thay đổi đột ngột. Một cô gái mặc chiếc váy rất mỏng (nhưng không trong suốt), đã rồ máy vọt đi. Chiếc Piagio màu đỏ không còn đỗ ở chỗ đó nữa. Trong ly, những giọt coffee cũng đã thôi ầm ào.

8 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Ánh sáng
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!