Ở nơi nào có sự ước lệ, ở đó tồn tại một không gian cho sáng tạo và nghệ thuật.
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

ĐỘ SÁNG TƯƠNG ĐỐI

Một sự bất đồng nữa, xảy ra giữa các hiện tượng vật lý và các dữ kiện nhận thức, bị phanh phui trong một câu hỏi: các hang động sáng đến cỡ nào? Thường có thể quan sát thấy, ở trong hang, chiếc khăn mũi nhìn như một đốm trắng, giống như ban ngày, mặc dù, có lẽ, nó gửi đến đôi mắt chúng ta một lượng ánh sáng ít hơn so với một cục than gắp ra từ mặt trời giữa trưa. Việc giải thích hiện tượng này, cho đến nay, chưa được làm sáng tỏ nếu dựa vào thói quen của các chuyên gia tâm lý học khi họ nói về «tính hằng số của độ sáng» hay khi họ phân bua rằng, thông thường các vật thể được nhận thức là «phát sáng như chính chúng trong thực tế». Thuật ngữ «tính hằng số» đang đơn giản hoá dữ kiện một cách thái quá, và thường rất khó hiểu, điều gì là ẩn ý trong cụm từ «độ sáng thực tế», khi cho rằng, kinh nghiệm của loài người đang chỉ nói về sự đa dạng của độ chiếu sáng, thứ không thể nào là tuyệt đối bất động.


Từ góc nhìn vật lý, độ sáng của một bề mặt được xác định theo năng lực phản xạ của nó, và, số lượng ánh sáng tụ hợp trên bề mặt này. Một mảnh vải nhung màu đen, thứ triệt tiêu phần lớn các tia sáng hướng tới, khi được chiếu sáng mạnh chỉ có thể phản xạ một lượng ánh sáng nhỏ, tương đương với hiệu xuất phản xạ của một mảnh lụa trắng tuy chỉ được chiếu sáng nhẹ, nhưng lại phản xạ một phần lớn năng lượng ánh sáng. Từ góc nhìn tâm lý, không tồn tại bất kỳ một phương pháp trực tiếp nào để phân biệt năng lực phản xạ với mức độ chiếu sáng, bởi vì mắt chỉ nhận được cường độ ánh sáng ở kết quả cuối cùng, chứ không phải thông tin về tỷ lệ giữa hai quá trình trước đó. Chúng ta hẳn đã từng nghe đến cụm từ quen thuộc «đôi mắt x/y/z rực sáng trong đêm tối» (bạn tự thay x/y/z bằng «anh yêu», «em yêu» hay gì đó tùy bạn), mặc dù thực ra, độ chiếu sáng của môi trường xung quanh, trong phút giây thiên thần, rất tranh mờ tranh tỏ. Độ sáng và độ chiếu sáng hóa ra là những tính chất của chính sự vật. Người quan sát không thể nhận ra sự khác nhau giữa độ sáng của vật thể và độ chiếu sáng có trên bề mặt của nó. Thực ra, anh ta không nhìn thấy bất kỳ một sự chiếu sáng nào, mặc dù có thể biết về sự tồn tại của một nguồn sáng hoặc thậm chí nhìn thấy nó. Nếu như trong đêm bỗng nhiên lóe chớp, thì đôi mắt x/y/z kia, tất nhiên, sẽ không còn «rực sáng» được nữa. Nói một cách khác, «độ sáng quan sát được của một sự vật sẽ phụ thuộc vào sự phân bố của cường độ ánh sángsuy độ bóng tối trên toàn bộ trường ảnh». Cái khăn có màu trắng hay không — không phụ thuộc tuyệt đối vào số lượng ánh sáng mà nó gửi tới mắt, mà vào tỷ lệ ánh sáng tại vùng không gian mà nó đang được treo trong tủ. Nếu như tất cả các tỷ lệ về độ sáng — nhất loạt tăng giảm với cùng một hệ số, thì dường như, mỗi một «độ sáng» nhận được sẽ là một hằng số. Nhưng nếu thay đổi sự phân bổ tỷ lệ độ sáng, thì mỗi một quan hệ sáng-tối sẽ thay đổi theo, và, ở đây sẽ không có chỗ đứng cho hằng số.


Độ sáng tương đối có thể mô phỏng bằng hiện tượng tỏa sáng. Sự tỏa sáng nằm đâu đó ở đoạn giữa của một dải sáng liên tục, bắt đầu từ những nguồn sáng rực rỡ nhất (mặt trời, ngọn lửa, bóng điện) và giảm dần cho đến sự tắt hẳn của ánh sáng chiếu vào đồ vật thường ngày. Một trong những điều kiện, nhưng không phải duy nhất, của nhận thức sự tỏa sáng là, đồ vật cần có tỷ lệ rực sáng cao hơn rất nhiều lần dải độ sáng của trường ảnh còn lại. Độ sáng tuyệt đối của nó có thể là khá thấp, như chúng ta nhìn thấy, chẳng hạn, từ những ánh vàng tỏa sáng trong những khung cảnh nổi tiếng của Rembrandt (xem tranh ở trên), thứ chưa bao giờ tắt trong suốt gần bốn thế kỷ. Trên một con đường tối, một mảnh báo cũng biết lấp lánh như ngọn lửa. Nếu như sự tỏa sáng không phải là một hiện tượng tương đối, hội họa tả thực đã không bao giờ có thể thuyết phục chúng ta khi cho chúng ta thấy thiên giới sáng lòa, ánh nến lung linh, đốm lửa leo lét và thậm chí tia sét rực quang, mặt trời chói chang và mặt trăng huyền ảo.

Ảnh chụp trong Nhà của Pao, Hà Giang, 2017
Fuji nội địa iso400, OM10, Zuiko50f1.8



Một lần ghé phòng trà Hi-Bar của anh Cầm trên đường Huỳnh Thúc Kháng, tôi cầm Canon 60D cùng một ống Kit gì đó, không nhớ nổi là ống gì. Tối hôm đó có live-music, nghe cũng vui. Ngồi trước mặt tôi là một cô gái, khá xinh xẻo. Cô không nghe nhạc, không uống mintatonic, mắt dán vào màn hình iPhone. Như trong ảnh, chúng ta thấy mặt cô cũng khá sáng sủa. Bỗng nhiên, vì một sự cố hi hữu, toà nhà bỗng nhiên mất điện. Lúc này, tất cả vụt tắt, và tiếng nhạc cũng dường như biến mất như chúng chưa từng bao giờ vang lên. Tất cả tan biến, bóng tối bao trùm, nhưng lúc đó, khuôn mặt cô gái lại bừng lên trong đêm tháng Sáu, mặc dù chỉ được nhìn thấy leo lét bởi ánh sáng toả ra từ màn hình điện thoại. Ví dụ này cho chúng ta hình dung, thế nào là độ sáng tương đối. Dễ hiểu thôi, phải không ạ?


Rất tiếc, sau khi mất điện, chiếc 60D của tôi không chụp được bất kỳ tấm ảnh nào nữa. Cuộc chơi máy số đôi khi phải biết dừng lại.

7 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Ánh sáng
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!