Hoạ sỹ nói thật, còn nhiếp ảnh gia nói dối, bởi vì trong thực tế, thời gian chưa bao giờ dừng lại.
François-Auguste-René Rodin 
(1840 - 1917)

Tai và mắt, chúng khác gì nhau?

Mắt thấy, tai nghe — nếu câu chuyện chỉ có thế, thì thật là nhạt nhẽo. Ba mươi ngàn một bát phở gà, nước dùng tái chế lần thứ n, trong giờ thứ n+1 của một ngày mưu sinh. Cô bán hàng thất thểu đứng trước mười con gà đã luộc sẵn chổng bụng lên trời. Chiểc bàn nhựa không còn gì ngoài ống đũa và lọ xì dầu đã cạn hơn nửa. Vị khách — kẻ đã được sinh ra và bắt buộc phải sống — vẫn thấy nhạt nhẽo.



Người ta thường lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia, có nghĩa, lấy thức ăn để gán cho những thứ có thể cảm nhận được, chẳng hạn, khi nói: món ăn tinh thần, hay, khẩu vị nghệ thuật. Điều đó quả không sai, giữa một bát phở nhạt và một bức ảnh hời hợt hay một bản nhạc dở, có một điểm chung rất dễ nhận ra: không gây cảm xúc. Nói rộng hơn, cảm xúc của vị giác, thị giác và thính giác, đều đưa chúng ta tới bản ngã, thói quen, hoài niệm, tương lai, hi vọng.

Vậy thì cần phải tự hỏi, ví dụ: thị giác và thính giác khác gì nhau, mắt và tai khác nhau ở chỗ nào? Câu hỏi càng đơn giản, phương án trả lời càng nhiều. Vì vậy, chỉ có thể đưa ra một vài nhận xét trong phạm trù nhận thức.

 VÀI ĐIỂM GIỐNG NHAU


Cả mắt và tai đều có một cặp. Điều này ánh xạ tương ứng đến hai bán cầu não bộ, vì thế chúng ta phân biệt được không gian ba chiều và âm thanh stereo.

Hai giác quan tiếp nhận thông tin chủ động và thụ động này đều nằm rất gần não và truyền thông tin tới não bằng một cách xác định. Có thể là, điều đó tiện cho sự điều hành của bộ máy trung ương, đồng thời để đảm bảo sự an toàn, khi cả quân và lính đều nằm sâu trong hộp sọ.

Thông tin mà mắt và tai thu nhận được đều có tính chất sóng, bởi vì, tương ứng, ánh sáng và âm thanh đều có tần số, bước sóng và biên độ.

Nhắc đến mắt và tai, chúng ta liên tưởng ngay đến hai môn nghệ thuật — nghệ thuật biểu hình và âm nhạc, — cả hai môn này, cũng như tất cả các loại hình nghệ thuật khác, đều đòi hỏi tính thẩm mỹ. Đó là tính cân bằng, đối xứng, hài hoà, uyển chuyển, thống nhất và toàn vẹn. Cả hai đều thể hiện những bức tranh xé lẻ của cuộc sống, và bởi vậy trong mỗi tác phẩm cần tìm ra sự đóng gói, có nghĩa, một kết cấu hoàn chỉnh và có biên giới rõ ràng. Trong ảnh — khung hình, trong nhạc — ô nhịp đầu và ô nhịp cuối.

Không phải tự nhiên mà người ta lại mang tính chất của môn này để gán cho môn kia, ví dụ, «nhịp điệu ảnh», «giai điệu tranh», hay ngược lại, «ý nhạc sáng tối», «sắc màu âm thanh».

Mặc dù nhiếp ảnh và âm nhạc có chất liệu và hình thức thể hiện khác nhau, nhưng để thưởng thức chúng cần có một thời lượng nhất định. Đặc biệt là âm nhạc, không thể nghe dở một giai điệu, không thể để dành một nửa bản giao hưởng. Bởi vì, suy cho cùng, trong quá trình đó, chi tiết này sẽ liên quan đến chi tiết kia, đoạn sau sẽ tương tác với đoạn trước, và ở kết quả, nếu nhiếp ảnh gia hoặc nhạc sỹ có tài, có thể họ sẽ đẩy khán thính giả rơi vào một trạng thái thần diệu của cao trào, cảm xúc, thôi miên.

Bởi vậy, nhiếp ảnh hay âm nhạc đều liên quan không những tới bản năng tạo hóa, mà còn tới giáo dục, thói quen, kinh nghiệm, liên tưởng tâm lý, và trong ý nghĩa của nghệ thuật, - có khả năng nấu một món ăn tinh thần.

 VÀ RẤT NHIỀU ĐIỂM KHÁC NHAU


Điểm khác nhau lớn nhất: Mắt nhìn là chủ động, còn tai nghe là thụ động. Nếu mắt thấy chối, nó có thể nhắm lại, nhìn đi chỗ khác hoặc lấy nét tưởng tượng vào một điểm nào đó xuyên qua đối tượng ảnh. Còn đôi tai tội nghiệp của chúng ta, luôn luôn ở trạng thái mở. Tiếng ồn ào của phố xá, tiếng cãi vã hay văng tục trong quán cafe, tiếng rao "Bánh khúc đây, tôi là bánh khúc đây", tiếng chó sủa, tiếng mèo kêu, vân vân... luôn luôn đập vào tai. Tất nhiên, không phải tự nhiên mà trong tiếng Việt có các thành ngữ "nước đổ đầu vịt", "xuyên từ tai nọ sang tai kia", hay "giả mù giả điếc". Tuy vậy, điều đó chỉ đúng đối với những người có khả năng phân tâm tốt (nói đúng hơn, phân tâm tốt hoặc, ngược lại, thiểu năng trí tuệ), còn đối với số đông, thính giác rõ ràng có góc tiếp nhận thông tin rộng hơn mắt.

Vật ảnh trong hình ảnh nhiếp ảnh là đơn thời và duy nhất, còn các nốt nhạc trong âm nhạc là kéo dài và lặp đi lặp lại. Mỗi bức ảnh phóng sự là khoảnh khắc một phần của một giây, món ăn tinh thần của nhiếp ảnh luôn luôn tỏa hương vị của quá khứ. Ngược lại, để thưởng thức âm nhạc, chúng ta luôn luôn nằm trong trạng thái diễn biến của cốt truyện, một khi bản nhạc chưa kết thúc. Để ngắm một bức ảnh, thường chúng ta mất ít thời gian hơn cho quá trình nhận thức so với một bản nhạc. Hình ảnh có thể xem đi xem lại, nhưng nó vẫn là tác phẩm đó, tác giả đó, bản in đó, còn một bản nhạc - không thể để dành, nếu đã bắt đầu nghe.

 ÂM THANH


Để hình dung được chất liệu và hình thức của âm nhạc, có lẽ phải nhớ đến nhận xét sau đây về hội hoạ:

"Một bức tranh, trước khi trở thành chiến mã, một người đàn bà loã thể hay một câu chuyện tiếu lâm, đều là một mặt phẳng chất liệu phủ đầy phẩm màu theo một thứ tự nhất định"(Maurice Denis).

Vậy, chúng ta lập tức có ngay một khái niệm. Trước khi trở thành bản nhạc, ê-tuýt, ca khúc hay một tác phẩm giao hưởng đồ sộ, âm nhạc chính là những âm thanh được vang lên trong một thời lượng xác định, theo những tương tác đặc trưng và tuần tự thẩm mỹ nhất định.

Khoan, ở đây cần hiểu là những âm thanh có tính nhạc, chứ không phải những tạp âm của đời thường. Mỗi một tạp âm được hiểu là một miếng thịt dai, một cọng hành úa, một sợi phở vụn hay thứ nước dùng khó hiểu trong tác phẩm mang tên bát phở.

Âm thanh mà chúng ta buộc phải nghe trong cuộc sống, thường là sự hoà quyện vỡ vụn, nhiễu loạn của những sóng âm mang những màu sắc quá khác nhau. Trong kết quả, thính giác không tiếp thu được nhận thức xác định trong sự tinh giản của chất liệu.

Trong phần đóng gói của bài viết này, có thể đưa ra một kết luận chập chững để bước những bước tiếp theo vào thế giới kỳ diệu của âm nhạc. Nếu như nó — âm nhạc — là một bát phở gà, thì cô hàng phở phải để tâm vào khâu chuẩn bị những âm thanh ẩm thực với những tính chất sau: cao độ, trường độ, cường độ và sắc thái. Chỉ sau đó, trong một buổi tối lãng du của tâm hồn, cô ta, nếu may mắn, sẽ có thể sắp sếp chúng vào một thể hoàn thiện của tâm tưởng nghệ thuật.

MiukaFoto

1 Dec 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Âm nhạc
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!

2 comments

Nguyễn Bảo:
Bằng 1 sự tình cờ, rất cảm ơn tác giả đã có 1 bài viết thật khách quan và sâu sắc.Và bài viết gắn liền sự chuyển biến sự nghiệp của em: thiết kế nội thất- hòa âm phối khí.Mong tác giả sẽ chia sẻ nhiều hơn nữa.
Khoảng nửa tiếng trước
MiukaFoto:
Chào Bảo,
Chào mừng bạn đã đến với góc nhỏ của những suy nghĩ và chia sẻ về âm nhạc. Hòa âm phối khí là một việc rất hay, đó là công việc của một thế giới khác, thế giới hòa quyện của hai thái cực của kiến thức và sự ngạc nhiên. Hy vọng có thể đồng hành cùng với bạn trong những suy ngẫm từ vụn vặt đến tổng quát.
Hơn mười phút trước