Không có tuyệt mỹ bên ngoài sự thống nhất; không có sự thống nhất bên ngoài sự đồng thuận (muốn có sự đồng thuận đôi khi phải áp bức).
Denis Diderot 
(1713 - 1784)

ẢNH BỐ CỤC

Người ta thường nhắc đi nhắc lại một câu khá sến: "Không có tình yêu bất tử, chỉ có những khoảnh khắc bất tử trong tình yêu", blah, blah. Nhưng, chúng ta hãy khoan bĩu môi... Câu đó vừa lướt qua hai từ mà các nhiếp ảnh gia hay nhắc đến: "khoảnh khắc". Nó là gì? Khoảnh khắc - đó là một thời lượng rất nhỏ của dòng chảy thời gian, nơi định hình một bố cục vĩnh hằng.

Ảnh bố cục. Trong trường hợp này, nếu hình ảnh đã "chín", nếu tất cả các phần tử của nó thực sự tạo ra một thể thống nhất và toàn vẹn hài hòa, — bài toán của nhiếp ảnh gia đã có lời giải, và chúng ta có quyền nói về một bức ảnh bố cục. Liên hệ và tương tác giữa các phần tử riêng rẽ sẽ xác định nội dung của tác phẩm.

Ta thấy ngay liên kết thị giác giữa cái đầu hói của lãnh tụ và hình bán cầu phía dưới. Khung hình kẹp rất chặt, bức tượng bán thân cùng chân đế hơi dịch sang phải, còn dãy bàn — sang trái. Bố cục toàn vẹn, sự bất đối xứng tranh chấp với đối xứng toàn phần (hình 440)


Ảnh bố cục — đó là loại ảnh, mà ở đó điều chủ yếu là chính bố cục, nó biểu cảm và có nội dung. Thường thì loại ảnh này bỏ qua kịch bản, không quan tâm đến sự kiện. Ánh sáng và đường nét trong ảnh không có giá trị tự sướng. Mặc dù, tất nhiên, trong lý tưởng cái này không cản đường cái kia. Bằng không, ảnh bố cục có thể gọi là ảnh tranh: khung hình kẹp chặt rất nghiêm khắc, không một điều gì từ các mối liên kết (sắc độ, đường nét, hình dạng, v.v...) được phép thay đổi, bởi nó sẽ phá hủy sự hài hòa của tổng thể. Trong bức ảnh đã ngầm gán sẵn hàng ngàn câu trả lời cho hàng ngàn câu hỏi. Chẳng hạn, một đường này cần cắt khung hình chính ở đây, không được thấp hơn, không được cao hơn. Góc này theo sắc độ sáng hơn vệt mảng này và tối hơn mảng vệt kia. Ở chỗ đen kia cần một khoảng hở, và góc xa hơn cần có thêm chi tiết. Và để trả lời mỗi thông điệp đó, trong hình ảnh lập tức có ngay diễn giải. Trong tác phẩm không thể có bất kỳ điều gì ngẫu nhiên: nếu như các đường nét và góc cạnh ở đây nó như vậy, thì nguyên nhân tại các đường nét và góc cạnh ở chỗ khác. Tính hàng xóm trong khung hình nhất loạt dẫn dắt các chi tiết, chúng cần phải thế nào, để trong tổng thể chúng không phá vỡ sự toàn vẹn.

Bố cục — đó là sự lộ diện cao cấp của ảnh thể hiện, là lý tưởng để ảnh thể hiện hướng tới. Điều này nằm trong nghĩa đen của cụm từ sáng tạo hình thức. Hình thức nghệ thuật cho phép nhiếp ảnh gia tự do thể hiện bản thân, thái độ của bản thân và kiến thức của mình. Đây là ảnh tác quyền, bởi vì chính anh ta, tác giả, thực sự xây đắp, tạo dựng nó từ điều gọn gàng tìm được trong thực tế (hình 577).


Tác phẩm của Siomin chứa đựng một đường kích hoạt mạnh. Anh hoạ sỹ dường như đang nhìn vào vị Thánh xuyên qua tấm tranh trên giá vẽ, còn vị kia đang tò mò nhìn lại anh hoạ sỹ. Đường nhìn này kết nối hai trung tâm tâm lý — hai khuôn mặt của họ. Chi tiết quan trọng — sự lõm vào của bức tường, nơi hoạ sỹ đang đứng, bản thân anh ta cũng là nhân vật của một bức tranh nữa... Nhờ có chiếc ghế và chân phải đang gấp góc, hoạ sỹ có kích thước tương tỷ với vị Thánh. Hướng các cánh tay của hoạ sỹ lặp lại đường kích hoạt, tăng cường nó thêm.


Đường chéo đen của thành tàu lập tức chia khung hình thành hai thế giới. Phía dưới là đại dương không đáy, phía trên là cuộc đời. Thoạt nhìn, bạn sẽ không thể hiểu nổi, điều gì đang xảy ra. Người ta đã hải táng quân nhân như thế. Ba trọng âm màu trắng, hai người sống và một người đang được cuốn trong vải liệm, anh ta như vừa đứng giữa hai đồng đội của mình, còn bây giờ đang lao xuống dưới, vào nước biển cóng lạnh... Nhìn tổng quát, tác giả đã cố tình ấn tượng hoá hình thù của những người lính biển còn lại, để tạo nên tác phẩm ám ảnh này bằng ba cú đấm sáng sắc độ.

Đó là bức ảnh nhuốm đỏ bài toán nghệ thuật, và bởi vậy nó rất gần với nghệ thuật biểu hình (hình 574, Eugene Smith - tác giả của một bức ảnh khác — «Đường lên Thiên Đàng»)

Trong ảnh bố cục có những tượng đài ti-tan. Đó, tất nhiên, là Cartier-Bresson, là André Kertész và Eugene Smith, đó là Boris Ignatovich và Anatoly Garanhin. Những tác giả chói sáng nhất của Liên Xô — Lyalya Kuznhetsova và Vladimir Siomin.

Trong loại ảnh này, hình ảnh có giá trị bản lập, đó là sự kết hợp đồng thuận, hài hoà của các phần tử trên mặt phẳng giấy ảnh. Thị giác phát hiện ra tổ chức này, chúng ta nhận thức được không những vật thể thực tế và các hình thù trong không gian (cũng như trong mọi ảnh phẩm), mà còn đồng thời cả giá trị của bố cục. Có nghĩa, có thể thoát xác khỏi giá trị của vật ảnh, và cũng như liên kết tâm lý giữa chúng, để nhìn chúng như những mảng miếng hình học thuần tuý, sự sắp xếp có quy luật trên mặt phẳng ảnh, như một góc trừu tượng có ý nghĩa và sự biểu cảm (hình 444).


Ảnh bố cục — giá trị cao quý nhất của nghệ thuật nhiếp ảnh, — trong cách hiểu truyền thống về nghệ thuật, — như sáng tạo bằng hình thức. Bởi vậy, dĩ nhiên, những tuyệt tác trong thể loại này không thể được tạo ra, mà là bắt gặp, hơn nữa, rất ít khi bắt gặp được chúng. Có thể, trong cả cuộc đời, nhiếp ảnh gia chỉ chụp được một-hai bức ảnh tầm cỡ như thế (hình 445).

Nguyễn Du viết:
«Trăm năm trong cõi người ta,
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng...
»


Vâng, đắng lòng không phải vì chúng ta trông thấy bức ảnh đẹp chấn động của Werner Bischof, mà bởi vì, một bức ảnh xuất sắc như thế chỉ có thể gặp một lần trong cả trăm năm.

Mái hiên kia phủ đầy tuyết trắng, — nó chạy dài từ trái sang phải, bỏ quên lại vần điệu — ở lối cổng vào. Hai bóng người cũng là màu trắng, họ liêu xiêu đáp lại dư âm của điều đã bị bỏ quên. Từ những chiếc ô, giai điệu tiếp theo lại một lần nữa lan toả lên phía trên. Ta nghe thấy nhân bản biến tấu không giới hạn của một bản giao hưởng. Nó thể hiện tác phẩm âm nhạc vô cùng lãng mạn trên chủ đề của nhũng chiếc ô. Những tán lá, các thân cây, — dường như tái hiện lại hình tượng này, nó nhiều lên, nhiều nữa, nhiều mãi...

Nhiếp ảnh gia có điều kiện suy nghĩ trước về bố cục khi chụp. Tất nhiên, cũng như trong mọi thể loại nhiếp ảnh khác, thứ đang chờ anh ta là những điều ngẫu nhiên, thường liên quan tới chuyển động của con người trong khung hình, hiệu ứng đúng nét và lệch nét, và cả những phức tạp trong tính mong manh của các mảng sắc độ, những nhiễu ảnh đọng lại dấu vết liên tục lên trên võng mạc .

«Có đôi khi, bạn, - kẻ săn ảnh thất vọng, đang run cầm cập trong cóng lạnh để đợi khoảnh khắc, đợi con mồi của mình, - thì bỗng nhiên nó đột ngột xuất hiện đến khó tin, thế nhưng bạn vẫn không thể chụp được, chỉ bởi lẽ có ai đó đã đi ngang qua, lọt vào ống kính!» (H. Cartier-Bresson, 53; hình 446).


Trong ảnh bố cục đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong sắp xếp và kết hợp các ảnh tử. Bởi vậy nhiếp ảnh gia không đứng nguyên tại chỗ, anh ta thường xuyên chuyển động xung quanh đối tượng của mình theo những vòng lượn mà chỉ anh ta mới biết, lúc ngồi xuống, lúc nhướn lên. Nhìn từ bên ngoài vào, trông anh ta như đang múa!

«Nhiếp ảnh luôn được nhìn nhận như là một thể toàn vẹn, giống như tranh, bố cục của nó cần luôn luôn là trung tâm chú ý của chúng ta. Điều này đạt được bằng cách kết nối các phần tử thị giác của khung hình. Bố cục của nó trong mọi ảnh tử cần có quy luật nghiêm ngặt, bởi vì không thể nào tách rời nội dung ra khỏi hình thức» (H. Cartier-Bresson, 53).

Điều còn lại cần đính chính: trong ảnh bố cục của một nhiếp gia tài năng, có thể có sự ảnh hưởng từ những ngẫu nhiên, nhưng về chủ yếu, nó là kết quả của sự cố gắng có định hướng từ phía tác giả. Trong mọi trường hợp, chỉ có nghệ sỹ giỏi mới biết đánh giá ưu điểm của điều ngẫu nhiên xuất hiện, hoặc anh ta sẽ tự tin gạt bỏ nó.

Nhìn chung, vai trò của sự ngẫu nhiên trong nhiếp ảnh là cực kỳ lớn, thế nên, nhờ vào sức mạnh dòng chảy phong phú của các hiện tượng, thậm chí một tay máy tầm "thường" vẫn có thể "chộp" được vào âm bản một hình ảnh có bố cục hoàn hảo. Có thể coi đây là trò đùa của tạo hóa, giống như một bức tranh vẽ từ các đám mây trên bầu trời (ai đã tạo ra? và để làm gì?).

2 Nov 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!