Không có tuyệt mỹ bên ngoài sự thống nhất; không có sự thống nhất bên ngoài sự đồng thuận (muốn có sự đồng thuận đôi khi phải áp bức).
Denis Diderot 
(1713 - 1784)

PHẢI LÀM GÌ ĐÂY?

Vậy thì kết luận của bài trước nằm ở đâu, độc giả có quyền đòi hỏi: Tất cả những khổ chữ dài dòng văn tự đã nói lên điều gì? Bố cục, sự thống nhất và toàn vẹn, — hiển nhiên đó là câu chuyện đỏng đảnh. Một người nói «thống nhất», còn người kia gật gù. Có nghĩa cả hai đều sở hữu ngôn ngữ thầm kín này và họ có thể trao đổi ý niệm dựa vào ngôn ngữ đó.

Vẫn biết, cái nhìn bố cục không sai sót (trong âm nhạc — thẩm âm) không phải nhiều người có được, nhưng phát triển ở bản thân cảm giác bố cục ở một mức độ nào đó, học cách nhìn theo kiểu bố cục, — tất cả là khả thi. Ít nhất là để hiểu nghệ thuật hội hoạ hoặc ảnh nghệ thuật. Để nghiên cứu ngôn ngữ bố cục, có thể đưa ra ba con đường.

Con đường thứ nhất — so sánh. Vẫn chưa một ai giải thích được cho người khác hiểu được, tại sao bức tranh này đẹp, còn bức kia — không. Thay vì những giải thích, tốt hơn rất nhiều là, nên chăng treo chúng ở bên cạnh nhau và nói: «Hãy nhìn đi!». Ai có khả năng, người đó sẽ nhìn thấy ngay. Còn ai không có khả năng, người đó cần để cho hàng trăm, hàng nghìn lần so sánh như thế đi qua đời mình. Và đâu đó ở vài năm về sau, người ấy cũng sẽ nhìn ra.

Hai bức tranh — đó là, ví dụ, hai sự sắp xếp với những mảng hình học như nhau, chỉ khác nhau về vị trí sắp đặt của chúng. Hoặc hai bức ảnh như nhau, trong một trong hai bức có một chi tiết nào đó được tạm che đậy (sẽ giải thích sau). Hoặc là hai bản in của cùng một bức ảnh nhưng với kiểu cắt cúp (crop) khác nhau.

Có nghĩa, sự so sánh cần thực hiện không phải với hai bức ảnh hay hai bức tranh nói chung, mà với hai phiên bản sắp xếp khác nhau của cùng một nguyên bản. Chỉ có điều việc nhìn chúng cần không chỉ một ngày, mà là dài hạn, nửa đêm thức giấc bật đèn lại ngắm nhìn chúng (hình 357-362).




Nhưng nhìn như thế nào? Dễ thôi: «Hãy nhìn đi!» — điều này đâu có cần phải học. Thường thì kịch bản và thông tin bề mặt làm ta bị cuốn vào. Điều đó có nghĩa là — cái đầu của ta đang làm hại chính ta, chúng ta đang nhìn theo logic. Loài người thường không nhìn, mà nghĩ bằng mắt.

Cần phải thoát ra khỏi thông tin bề mặt, rồi nhận thức các mảng miếng và hình thù được thể hiện trên tờ giấy, cả sự liên hợp giữa chúng. Nhưng làm sao để học cách nhìn phân tán đây?

Để làm được điều đó, có thể treo ảnh lộn ngược lại. Nhìn nó trong một điều kiện ánh sáng khác đi cũng rất có lợi, chẳng hạn, dưới ánh trăng đêm (ở Hà Nội lấy đâu ra ánh trăng đêm, ha-ha 😂). Hoặc là không phải nhìn vào tranh, mà nhìn vào hình ảnh của nó qua gương. Hoặc lùi lại nhiều bước và nhìn vào nó từ xa. Còn một lời khuyên hữu ích nữa: bạn nào bị cận, hãy bỏ kính ra và nhìn, còn bác nào mắt tốt, ngược lại, hãy đeo kính cận vào. Và còn có thể nhìn theo kiểu lác mắt (đứng gần ảnh và nhìn xuyên qua về một điểm tưởng tượng ở phía thật xa). Ảo ảnh sẽ hiện ra: nhìn thấy càng ít, chúng ta nhận thức được càng nhiều.

Thực ra mà nói, không có gì khác thường ở đây cả. Khi nhìn hình ảnh lộn ngược, hay trong ánh sáng yếu, qua kính hay thiếu kính, điều sau đây sẽ xảy ra: những chi tiết thứ cấp bé nhỏ, và các mảng bán sắc độ sẽ không được hiện ra, bù lại, một vài mảng chính, rõ rệt bởi thị giác, sẽ được chuyển lên tuyến đầu. Đó cũng chính là điều giúp chúng ta phân thân khỏi sự vật trong thị giác.

Nếu bất thình lình lộn ngược một bức tranh, thì trong một thời gian nào đó nó sẽ như là hoàn toàn lạ lẫm. Và đó là thời gian đặc biệt có giá trị, các bạn có thể sẽ nhìn thấy một điều gì đó mà trước đây bạn không nhìn thấy hoặc không thể nhìn thấy bằng bất kỳ cách nào khác.

Điều đầu tiên chúng ta nhìn thấy trong một bức ảnh (tranh) là những phần tử nào đó của hình ảnh, những mảng miếng tổng quát nào đó quan trọng nhất cho thị giác, có nghĩa, chúng đóng vai chính trong tác phẩm. Liên quan tới việc này, có thể đưa ra thêm một phương pháp nữa. Hãy đặt bức tranh trước mặt (không được nhìn trộm), nhắm mắt lại, sau đó mở mắt ta trong một tia chớp ngắn nhất có thể, sau đó lại nhắm mắt lại. Một lưu ảnh sẽ ở lại trong hốc mắt, phần còn lại sau quá trình càn quét nhanh gọn của thị giác, đó chính là thứ ta tìm.

«Mây bay trên đầu và nắng trên vai» — sẽ không còn là mây và nắng nữa, mà dường như chỉ là những hình thù bẹt sáng trắng được cắt trên tờ giấy ảnh. Và bây giờ, cuối cùng có thể nhìn thấy và đánh giá sự biểu cảm của chúng. Một vài mảng trắng đồng thuận như thế — đó là chính nền tảng của bố cục. Điều tương tự còn xảy ra với các mảng đen, các chi tiết dừng thể hiện sự khác biệt. Để làm ví dụ, người đàn ông và chiếc bóng của ông ta sẽ được nhận thức cùng nhau như một mảng tổng quát (hình. 363).


Sự đánh lừa thị giác, nhận thức tưởng tượng sẽ trở thành khả thi duy nhất, khi câu chuyện đề cập tới bố cục và hình thức nghệ thuật. Ai có năng khiếu nhìn tổng quát, người đó sẽ ấm vào thân. Và những người còn lại cần áp dụng phương pháp tiếp tân nhân tạo. Họ sẽ được giới thiệu ở đây những chỉ dẫn tiếp theo.

Luyện tập nhận thức của mình, — có thể sử dụng Photoshop của máy tính (sẽ được giới thiệu ở một bài sau này).


Nền tảng biểu cảm của bức ảnh trên — quan hệ hài hoà của các hình chữ nhật tạo nên hình ảnh, cũng như sự thống nhất về sắc độ. Điều này động chạm tới phần bên phải của khung hình nơi có bức tường trắng và hai hình chữ nhật, cũng như đụng chạm tới hình chữ nhật đen với những hình thù nội vi của nó theo cách tương tự một cách chính xác. Hình chữ nhật đen gieo vần với các cánh cửa, còn những mảng trắng — với hai cửa sổ ở bên trong chúng. Từ đó suy ra những đòi hỏi khi in ảnh. Không thể chấp nhận nếu hình chữ nhật trung tâm bị biến dạng, hoặc lẫn vào hình chữ nhật đen to. Vì vậy đường đi phải cần sáng hơn hình chữ nhật này, còn bản thân nó — sáng hơn hình chữ nhật đen, để tự làm nổi bật mình. Cũng không thể thay đổi cả sắc độ của bức tường trắng, vì khi đó chúng ta phá huỷ sự đồng thuận sắc độ của bức ảnh. Bản thân hình ảnh sẽ chỉ tay năm ngón, rằng cần phải in ấn như thế nào, chỉ cần lắng nghe âm điệu của nó, âm điệu của bố cục, thứ hiển hiện một cách thầm lặng, nhưng lại được tạo nên bởi kỹ năng của nhiếp ảnh gia với một tâm hồn hài hoà.

19 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!