Nhiếp ảnh gia vĩ đại chụp cũng nhiều như nhiếp ảnh gia vĩ trung bình. Bù lại, người thứ nhất biết xóa ảnh theo cách vĩ đại.
MiukaFoto 
(born in 1972)

LẠI ĐỊNH NGHĨA

Chúng ta sẽ quay về ý nghĩa của các khái niệm như: bố cục, thống nhất và toàn vẹn (hay hoàn chỉnh). Ngay lập tức cần nhập ngôn luôn rằng, bố cục là phạm trù cực kỳ phức tạp của nghệ thuật, đến mức, — đưa ra định nghĩa nhất quán về nó là một điều không thể. Có nghĩa là những định nghĩa như vậy có hàng chục, nếu như không phải là hàng trăm, nhưng không có một định nghĩa nào trong số đó, kể cả khi chúng kết hợp lại cùng với nhau, cũng không thể thay thế giao cảm của bạn với bố cục.

Photo: A. Lapin

Thường thấy nhất, người ta định nghĩa bố cục như sự thống nhất và toàn vẹn của hình ảnh trong khung. Nhưng làm sao để hiểu sự thống nhất và toàn vẹn này? Đầu tiên, ta cũng buộc phải cung cấp cho chúng một định nghĩa đầy đủ, không hề dễ hơn việc tìm lời giải chặt chẽ cho khái niệm về bố cục.

Hãy nói như sau: những khái niệm đó — tên gọi của những cảm giác đặc thù, được nếm trải một cách nghệ thuật bởi người có năng khiếu khi nhận thức một tác phẩm hoàn chỉnh.

Photo: Marco Mancini

Chúng ta nhắc tới hội hoạ. Lịch sử phát triển của nó, khác với nhiếp ảnh, đã được tính bằng hàng nghìn năm, và dường như trong lý thuyết của nghệ thuật này đã có lời giải hoàn thiện về vấn đề bố cục.

«Bố cục — khái niệm phức tạp nhất trong nghệ thuật biểu hình. Bố cục — bản chất của sáng tạo. Nó quyết định chất lượng tác phẩm và cấp độ tác động của tác phẩm tới khán giả. Không có gì trong hội hoạ liên quan tới ý tưởng, sáng tạo, kịch bản tranh vẽ tương đương bằng bố cục. Hoạ sỹ không có bất kỳ phương pháp nào khác để thể hiện ý tưởng, sáng tạo, làm cho tranh của mình có thể hiểu được, có giá trị và có tính nghệ thuật» (S. Grigoriev, 15 - 29).

Thành thử, thứ khổ ải nhất trong hội hoạ — đó chính là bố cục. Để nói một điều cụ thể về nó, thậm chí là khó khăn. Tất nhiên, có thể đánh dấu tính đối xứng, sự cân bằng hoặc ở đâu đó có những nét tương đồng. Đây là điều kiện cần, nhưng chưa phải là điều kiện đủ. Không phải chúng biến bố cục thành tác phẩm, mà chính là các nhiễu hình hiện hữu. Đến một giới hạn nào đó, rồi sau đó giải thích bằng lời sẽ thực sự bất khả thi.

Photo: Stefano Mirabella

«Các vấn đề về bố cục trong hội hoạ rất khó thông dịch qua ngôn ngữ của lời nói còn bởi vì hiệu lực đặc thù của chính hoạ nghệ...». Nhưng câu tiếp theo mới là tuyệt hảo. «Một bức tranh là đáng yêu hay đáng ghét, ai cũng có thể nhận định theo mức độ lý trí của mình. Nhưng bố cục bức tranh là đẹp hay không đẹp, chỉ có các cao thủ hay người sành điệu mới có thể đánh giá. Họ có thể đưa ra kết luận sạch sẽ: cái gì hay, cái gì còn dở trong bố cục, — trên cơ sở tinh tế của nghệ thuật nội vi... nhưng cũng chính họ đôi khi cũng bị bí từ để giải thích tại sao bố cục lại yểu chất hoặc siêu phàm» (S. Grigoriev, 15 - 30).

Tất cả trở thành vô cùng phức tạp, và như đã được thấy rõ, tranh luận về bố cục là việc dành riêng cho các nghệ nhân đã được bình bầu. Không phải họa sỹ nào cũng có tố chất về bố cục, bù lại đã có người sành sỏi. Câu hỏi của chúng ta chưa có câu trả lời.

Photo: Tony Marciante

Nghệ thuật, và tất cả những gì liên quan đến nó — luôn luôn là bí mật. Tìm ra định nghĩa cho bố cục không hề dễ hơn định nghĩa thế nào là Chân, Ái, Thiện và Ác.

Để giải thích được cụ thể, — sự thống nhất nào và sự toàn vẹn nào là phù hợp với đòi hỏi của chúng ta, tồn tại một khái niệm duy nhất — «tính bố cục».

Giời ạ, hóa ra chả biết con gà có trước hay quả trứng có trước, chúng ta đành phải nôm na — bố cục là sự giao hòa của các chi tiết có tính bố cục, và là sự toàn vẹn có tính bố cục. Và như vậy, bố cục — đó là khi có bố cục, còn toàn vẹn — đó là khi có sự toàn vẹn. Định nghĩa bá đạo!

Họa sỹ sẽ nói: «Ờ thì hôm qua trong tranh của tôi không có sự thống nhất và toàn vẹn, nhưng đây, hôm nay tôi sửa đôi chút và chúng đã xuất hiện». Tại sao không, tại sao xuất hiện? Câu trả lời thành thật duy nhất: «Hôm qua tôi không cảm giác được chúng, còn hôm nay tôi đã có cảm giác».

Nhưng truyền đạt được cảm giác cũng là điều rất khó. Có thể nói: «Lúc đó tôi như bị điện chạy dọc sống lưng» hay «Lồng ngực tôi như thắt lại». Một người chưa từng trải những điều tương tự, liệu có hiểu không?

Photo: Artur

Các cảm giác đặc biệt, — sinh ra trong quá trình nhận thức tác phẩm nghệ thuật, người ta hay gọi là cảm xúc thẩm mỹ. Vậy khi đó, tác phẩm nghệ thuật — đó chính là cái khêu gợi nhận thức thẩm mỹ. Không thể nói tốt hơn. Để phân biệt một tác phẩm nghệ thuật đã được xác thực của nghệ nhân với một dị bản ăn cắp, còn cách nào ngoài cách đó không? Hay coi mọi điều được viết ra trên giấy đều là màu sơn dầu tinh xảo của họa nghệ, hay coi mọi đoạn chữ có vần điệu đều là thơ?

Khi đó xuất hiện một câu hỏi qui luật: nhận thức thẩm mỹ là gì? Và (lại trả lời): nó là thứ có thể được gọi ra bằng một tác phẩm nghệ thuật thứ thiệt. Và (chúng ta) lại một lần nữa quay lại điểm xuất phát: vậy tác phẩm nghệ thuật là cái gì?

Photo: André Kertész

Tóm lại, định nghĩa về nghệ thuật gây ra những khó khăn đa chiều, cũng như chính định nghĩa về bố cục. Điều này cũng là dễ hiểu, bởi vì, nghệ thuật và bố cục — những khái niệm với cấp độ phức tạp ngang nhau. Phương tiện cơ bản của bất kỳ bộ môn nghệ thuật nào — xây dựng hình thức nghệ thuật, và đó cũng chính là bố cục.

18 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!