Một nghệ phẩm là một mô hình dừng lại của một thế giới bất tận.
Yury Tynyanov 
(1894 - 1943)

BỐ CỤC LÀ CƠ THỂ SỐNG

Có thể nói rằng, bố cục — đó là đời sống riêng tư của hình ảnh, nhưng lại không phụ thuộc vào cái được thể hiện trong hình ảnh, là cuộc đối thoại thầm kín giữa các chi tiết riêng lẻ, cuộc đối thoại lặng lẽ, và đôi khi hiện hữu — nhưng không trước mắt tất cả mọi người.

Hình ảnh có bố cục thực sự sống động, có thể giết chết nó, nếu dịch chuyển hoặc loại bỏ một thứ gì đó. Sự tương tự với vật thể sống không phải là điều ngẫu nhiên, trên thực tế nó biết thở, biết nghĩ, biết chuyển động, chứ không hề như một sơ đồ chết (hình 343). Nhưng điều này cho phép hoạ sỹ hay nhiếp ảnh gia thể hiện mọi sự phức tạp, xung đột và nghịch lý của đời thường bằng phương tiện ngôn ngữ nghệ thuật.

343.

Sự cân bằng của bố cục (đặc biệt liên quan đến ảnh phóng sự) là kẻ lừa đảo, nó — chỉ là một cái chớp mắt, có một chuyển động ẩn náu ở trong nó. Bởi vậy trong một bố cục hoàn hảo — tất cả đều sống động, tất cả đều động đậy, biến dạng, kết nối và giao tiếp với nhau.

«Một nghệ phẩm là một mô hình tạm tận của một thế giới bất tận» (Yury Tynyanov, 42-57).

Hình tròn nhỏ ở trung tâm không tương cỡ với các hình tròn to (kích thước xác nhận của chúng được phỏng đoán), nhưng lại tương cỡ với các phần bị cắt bởi khung hình. Nó bị o bế ở phần giữa khung hình, bởi vì cả ba mảnng này cùng nằm trên cùng một mặt phẳng (hình 344).


Bất kỳ sự thay đổi vị trí nào của vòng tròn trung tâm sẽ tạo ức chế, xuất hiện lực thị giác cố gắng đẩy hình tròn về vị trí ban đầu (hình 345, 346). Sự xê dịch của hình tròn là quá nhỏ, nó không những huỷ diệt sự cân bằng, mà còn kết liễu một thứ gì đó khác. Bố cục như chống đối lại các lực ngoại vi, cố gắng giữ trọn sự toàn vẹn. Một lần nữa bố cục lại được đem ra so sánh với một cơ thể sống.

Khi bị phá huỷ và chết đói, bố cục kêu gào thảm thiết và lên cơn co giật. Đơn giản là nàng không thể sống nếu thiếu các anh chàng vệ tinh mà chúng ta có ý định loại bỏ khỏi cuộc đời nàng. Lũ đàn ông này hoàn toàn cần thiết để nàng một lần nữa trở thành người đàn bà toàn vẹncân đối. Nếu ai đó đã bỏ đủ xa loài vượn để tiến hoá đến sự hoàn thiện, họ nhất định phải cảm nhận được tiếng rên xiết thảm thương của nàng, người phụ nữ bị hãm hại, đôi mắt họ phải ngấn lệ xót xa trước sự tra tấn dã man. (*)





(* - Bản gốc được lặp lại bốn lần bên trái để tiện so sánh với các dị bản bên phải)

Một bố cục rất đẹp xuất hiện như một dấu vết thống nhất của vẻn vẹn vài đường nét. Và còn nữa, tất nhiên, chiếc bóng mỹ miều của người nằm võng, nhưng chiếc bóng «được thu hoạch» từ đời thường, và kìa, sự đồng thuận đường nét của tất cả các lớp cảnh (layers) trước và sau, chỉ có thể có trong hình ảnh của mặt phẳng tờ giấy ảnh (hình 355).


Một bức ảnh với tinh thần mạnh mẽ (hình 356), từ cái nhìn đầu tiên chỉ như ảnh thông tin. Thậm chí thoạt nghĩ, người lính tiện đường đi ngang qua, ở đây anh ta chỉ có chức năng «tạo vệt mảng», và không quan trọng gì. Tuy nhiên thử bỏ anh ta đi — và bức ảnh sẽ không còn «sống» nữa.


Bố cục, — trong trường hợp này được xây dựng bởi sự kết hợp của đúng hai hình thù — có nền tảng trên sự thắt nút duy nhất: «pho tượng + người lính». Và chính ở đây chúng ta cần tìm nội dung của bức ảnh vĩ đại này, nó sâu sắc hơn nhiều lần dấu ấn dữ kiện chứa đựng trong nó.

Nội dung không nằm trong hình thức tạm bợ của khu mộ những người anh em đã ngã xuống. Tại sao không phải là khu mộ đàng hoàng như thường thấy? Câu hỏi này là quan trọng, nhưng dù sao cũng chỉ là chi tiết. Và nội dung cũng không nằm trong bước chân đi ngang qua của người lính, đó chỉ là cốt truyện lấy ra từ cuộc đời.

Nội dung được thể hiện trong hình thức, đó là — trong sự tương đồng của pho tượng và người lính, sự tương tự của họ trong sắc độ và kích thước. Ngay sau khi nhận thức, giao cảm được hình thức đó, chúng ta phát hiện ra nội dung đích thực: một người (còn sống) bỏ đi, còn người kia (phần còn lại của cặp đôi, vần điệu, hình bóng) ở lại mãi mãi.

Như vậy, thông tin bề mặt (danh mục chi tiết, danh sách đầu người) - đó là cốt truyện. Hình ảnh trên mặt phẳng, tính đặc biệt trong xây dựng của nó, bố cục hình ảnh — đó là hình thức. Chúng ta đón chào nó theo cách nhạy cảm, nhận thức là tưởng tượng ở cấp độ cao, nó không thể điều khiển bằng trí khôn; không phải tất cả những gì được thể hiện cũng có quan hệ nghĩa đen với ý niệm về điều đang diễn ra. Nhưng nhận thức hình thức, kể cả khi vô thức, sẽ kéo theo sự trăn trở, suy nghĩ liên tưởng về nó. Đó là kịch bản (nhận thức kịch bản bằng ngôn ngữ hình ảnh). Và nó sẽ trao tặng cho chúng ta nội dung.


Bố cục tinh xảo này được xây dựng dựa vào kết nối biểu cảm của hai đường nét — tấm thảm đang treo và ống khói thẳng đứng. Các chi tiết còn lại chỉ có chức năng tăng cường quan hệ khăng khít của chúng. Đường cong cô độc của tấm thảm không tìm thấy phản hồi trong khung hình (có lẽ ngoại trừ chút khói thoát ra từ trên ống), vì vậy nó không được yên tĩnh, nó tròng trành, như con thuyền trên mặt nước. Nhưng có một chuyển động cơ bản bắt đầu từ bên trái, dọc theo tấm thảm và tiến sát vào chân ống khói, sau đó nó trèo lên phía trên và quay ngược lại (khói bếp và cái thang gỗ) tới điểm khởi đầu của tấm thảm, và rồi sẽ được lặp lại nhiều lần.


Kết cấu của bức ảnh tiếp theo vô cùng bền vững, tất cả liên kết với tổng thể, tất cả hướng đến sự toàn vẹn: nơ đen + quần cậu bé; đầu người vác + đầu cô bé (đoạn này bị cắt bởi đường chân trời theo liên tưởng sâu sắc); mái tóc trắng của cô bé + vải buộc trên tay cậu bé + nền bê tông của cột điện; thậm chí đám cây ở nơi xa, nơi một con đường được khởi đầu, chúng cũng lặp lại hình dạng dải nơ gắn trên nóc quan tài. Chỉ cần tưởng tượng thêm rằng con đường có màu đen, khi đó nó cùng với đám cây đối xứng phía xa sẽ tạo ra chính xác một chiếc nơ áo quan nữa, đó chính là con đường mà người kia đang mang theo một nóc nhà màu trắng, còn trên nóc nhà là gì?... Nhưng điều bất ngờ nhất ở đây — cái cột điện.

Có thể bạn sẽ ngạc nhiên: cái cột này để làm gì? Nó không chứa đựng bất kỳ một liên tưởng tâm lý nào, hoạ chăng nó chỉ lặp lại đường thẳng đứng của một đời người đang độc hành, hoạ chăng nó chỉ tương đồng với chiều cao của người đó trên cùng một mặt phẳng thị giác? Nhưng không, hãy thử bỏ cái cột điện đi (hình 553, 554). Rồi sao? Bức ảnh sẽ chết, nó không sống nữa. Hai trung tâm của bố cục (phương án Cái Cân) và nhiều mối liên kết đa dạng giữa chúng bắt buộc chúng ta di chuyển từ điều này sang điều khác, so sánh chúng, tìm tòi ý nghĩa trong sự thống nhất này.

"Một ngôi nhà xinh anh hoạ sỹ... gửi trong tranh vẽ những nỗi buồn...". Bức tranh tuyệt niệm này được chụp bởi nhiếp ảnh gia Vladimir Siomin. Sau bức ảnh mà ta đã vơ vào chính đời ta kia, Siomin có thể không cần thiết phải chụp ảnh nữa (tôi chợt nhớ đến bức «Em bé na-pan» của Nick Ut chụp vào ngày 8/6/1972). Thế mà Siomin vẫn tiếp tục chụp, chụp nữa, chụp mãi...

16 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!