Hoạ sỹ nói thật, còn nhiếp ảnh gia nói dối, bởi vì trong thực tế, thời gian chưa bao giờ dừng lại.
François-Auguste-René Rodin 
(1840 - 1917)

QUY TẮC 7 (± 2) CỦA MILLER

Trong một bức tranh hội hoạ có thể có hàng chục, nếu không muốn nói là hàng trăm nhân vật. Nhưng dù sao thì hoạ sỹ cũng đã tính trước tất cả: động thái của từng người, hình dáng của họ, màu sắc trang phục, v.v... để sao cho tương ứng với ý tưởng và nhiệm vụ cơ bản của bố cục - sự toàn vẹn của bức tranh.


Quy tắc Miller rất nổi tiếng trong tâm lý học: mắt (nhận biết) của con người không thể đồng thời nhận thức nhiều hơn 7 (± 2) đối tượng độc lập. Và hoạ sỹ giỏi biết rất rõ điều này, anh ta chia các nhân vật trong bức tranh lịch sử hoặc bức tranh chiến đấu ra thành từng nhóm. Bố cục của toàn bộ bức tranh được qui về một tổ chức hài hoà của vài nhóm này tương ứng với nội dung và nhiệm vụ hoạ thuật.

Mỗi một nhóm như đã nói ở trên đã là một thể hoàn chỉnh — đó là tranh lồng tranh, ở đó được chỉ ra các nhân vật chính và nhân vật phụ, trong vị trí và liên hợp của họ không có bất cứ điều gì ngẫu nhiên hoặc tạp lẩu.

Trong nhiếp ảnh, kể cả khi số lượng đầu người đã được giảm thiểu, một tổ chức chặt chẽ như thế, tất nhiên, là không thể có, bởi điều này nghịch lý với bản chất của nó. Vì vậy hỗn loạn và hài hoà, ngẫu nhiên và qui luật trong nhiếp ảnh luôn luôn đồng thời tồn tại; tất cả phụ thuộc vào cái này hoặc cái kia.

Có trường hợp, đơn giản là không hề thấy một tổ chức hiện hữu nào, chỉ thấy một sự định hình theo kiểu liệt kê (hình 336).


Trong bức ảnh tiếp theo có dấu ấn mờ nhạt của một sắp xếp nào đó, xuất hiện ngẫu nhiên, nhưng không được hoàn thiện bởi nhiếp ảnh gia (hình 337).


Bạn đọc không phải đợi lâu, và cuối cùng, trong ví dụ thứ ba, nồi tạp lẩu đã thành nồi nghệ lẩu. Đó là sự giao cắt có một không hai của đời ta, nó xuất hiện đúng vào lúc đó và được chuyển tải lên bề mặt của phim âm bản, cũng như là sự cố gắng vĩ đại của tác giả, người đã biết tức thời nhận định được tình huống đã xảy ra. Trong trường hợp này bức ảnh có cơ hội lớn để trở thành một tác phẩm nghệ thuật. Bởi vì tất cả phụ thuộc vào bố cục được định hình, nó vô cùng biểu cảm (hình 338).


Bố cục được sắp xếp quá mức, tính «tranh vẽ hoá» cũng là có hại cho nhiếp ảnh, chẳng khác gì tính cẩu thả hoặc sự không nhất quán trong hội hoạ. Bố cục nhiếp ảnh — sự đồng thuận của một vài phần tử được nhấn mạnh trên nền của tiếng ồn và nhiễu sóng trong sự sắp xếp ngẫu nhiên của các chi tiết phụ. Yêu cầu của bố cục nhiếp ảnh không đến mức quá khe khắt, nhưng đồng thời nó là rất cần thiết, như trong bất kỳ hình ảnh nào khác.

Bản chất của nhiếp ảnh là các câu hỏi. Vì vậy câu hỏi đặt ra ở đây: tác phẩm được dựng lên thể hiện điều gì, rõ ràng là nó có thể là nực cười hoặc vô lý, thông thái hoặc ngây ngô, tính nhạc, chất thơ, tượng trưng, v.v...?

Chúng ta nhắc lại một lần nữa: tác phẩm sinh ra ở vùng ngoại biên tách biệt với sự kiện được trình bày. Lúc khởi điểm chúng không có bất cứ một liên hệ gì. Và chỉ sau đó nhiếp ảnh gia mới cần nhận biết nội dung từ bố cục nhận được, thắt nút nó với điều đang diễn ra, và, nếu cần thiết, đưa những hiệu chỉnh cá nhân của mình vào. Đây cũng chính là «đong đầy tác phẩm bằng ý niệm». Thế nên tất cả phụ thuộc vào sự tương ứng giữa nội dung diễn biến và nội dung tác phẩm. Song kiếm hợp bích, khi kết hợp cùng nhau, chúng cho ta vị trí của đảo giấu vàng - nội dung của hình ảnh.

Bởi lẽ đó, bố cục được sinh ra mỗi lần một khác, nó không bao giờ lặp lại. Có thể, một người đàn ông ngồi trên chiếc ghế, thay vì một phụ nữ. Khi đó tác phẩm hoá ra hơi ngây ngô hoặc có ý nghĩa đa chiều (hình 339). Bởi vậy, không thể nào tách rời bố cục khỏi nội dung. Người ta thường nói về liên hệ giữa nội dung và hình thức, nhưng bố cục đồng thời là cả hai thứ đó, hai mặt trái trái chiều này của bố cục là không thể tách rời.


Có thể gặp những bố cục hoàn toàn đúng đắn, nhưng lại khô khan và thiếu sức sống toàn tập, tất cả được quyết định trên cấp độ của nhiễu hình. Có thể sắp đặt vài người vào khung hình theo qui tắc hài hoà và mặc quần áo cho họ theo định luật phối cảnh, từ đen đậm đến sáng nhạt, và không nhận được gì ở kết quả, sẽ thiếu yếu tố bất ngờ, sự sai lệch của chính cuộc sống.

Ở đây, tóm ý ngay, là sự khác nhau giữa bố cục được nghĩ trước và bố cục được phát hiện. Và có thể là, nhiệm vụ chủ yếu của nhiếp ảnh thể hiện — đó là tìm ra bố cục có một không hai trong chính thực tế.

Để diễn giải các bố cục, ta cần những định nghĩa: bố cục biểu cảm, bố cục sắc bén, bố cục tính động, bố cục hoàn chỉnh hay chỉ đơn thuần là bố cục đẹp.

Trong hội hoạ, ví dụ, đang có hai bức tranh giống nhau đến mức chúng khiến người ta thốt nghĩ, rằng các hoạ sỹ đã so tài với nhau, xem ai giải quyết bài toán hình ảnh tốt hơn. Đó là «Lễ cưới của Đức Mẹ đồng trinh» của Perugino (hình 340) và «Lễ cưới của Đức Mẹ đồng trinh» của Raphael (hình 341).



Chiến thắng có phần nghiêng về phía Raphael, bức tranh của ông đong đầy chất sang trọng và sự hài hoà trong mọi chi tiết và nhiễu hình. Mỗi một đường nét, từng chuyển động đều thống nhất và nối tiếp nhau. Còn bức tranh của Perugino có vẻ như là bản sao của học trò, người đã không thể làm rõ ưu việt của bản gốc. Nhưng rồi chính phương án tranh của Raphael lại trở thành nguyên bản.

Có thể nói một câu “xanh rờn” như sau: Nếu như trong một bức ảnh, trong số mười chi tiết hình ảnh nổi bật, có hai phần tử chính ăn giơ “kín kẽ” với nhau, thì đó đã là một bức ảnh hay, còn nếu như có đến ba-bốn — nó đơn giản là một bố cục xuất sắc (hình 342, ảnh này ta sẽ đụng chạm đến ở bài sau). Còn phương án không thể tốt hơn: điều gì sẽ xảy ra, nếu như tất cả mười chi tiết đó cùng hoà hợp? Thực tế, đó là một điều không thể có, không cần bận tâm đến những điều ảo tưởng như vậy.


Một bố cục bất kỳ — đó là một hệ thống đã được xác định, nó dựa trên nền móng của sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các phần từ chính và các phần tử ít giá trị hơn, cũng như các phần tử thứ cấp. Trong nhiếp ảnh, thông thường các phần tử thứ cấp không được trình bày đến người xem, chúng hầu như không được nhận ra và không đóng vai trò gì to tát. Đặc biệt điều đó rất đúng với ảnh đen-trắng, ở đó, lấy ví dụ, thảm màu đỏ, váy màu xanh lục và hoa màu tím dễ dàng hợp nhất lại thành một sắc độ như nhau.

Nếu như điều chủ đạo của bức ảnh đã được xác định, còn thường không có quá hai-ba chi tiết chính (bằng không, buộc phải tách "chính chủ" ra khỏi "chính chủ"), thì cần phải làm việc với chính hai-ba chi tiết nói trên.

Trong hội hoạ, mỗi một chi tiết nhỏ nhặt đã được hoạ sỹ tính đến và sẽ tham gia vào giàn nhạc chung. Còn trong nhiếp ảnh, phần lớn các chi tiết — là bổ xung thụ động và lặng lẽ. Nghệ thuật của nhiếp ảnh gia nằm ở chính chỗ này, anh ta cần lấy vào khung hình chỉ vẻn vẹn từ hai đến ba chi tiết nổi bật và kết nối chúng với nhau thật chắc chắn!

Trời lạnh, hãy giữ cho mình ấm áp. Hãy đăng ký để nhận tin bài viết mới. Thank you all!

15 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!