Càng nhiều kinh nghiệm, chúng ta càng ít ngạc nhiên.
Rudolf Arnheim 
(1904 - 2007)

SẮP XẾP. KẾT CẤU. BỐ CỤC.

Sau khi đã làm quen với các công cụ cơ bản của bố cục: cân bằng, đối xứng, nhịp điệu, tương tỷ, cũng như với các khái niệm về thống nhất, hài hoà và toàn vẹn, chúng ta lại quay về nghiên cứu bố cục, để xem xét các vấn đề phức tạp hơn.


Tổ chức của một hình ảnh được xem xét trên ba cấp độ.

Cấp độ thứ nhất - đó là sự sắp xếp, sự định vị của các vật thể và hình thù trên mặt phẳng biểu hình (khung ảnh). Mục đích chính của sắp xếp — đong đầy mặt phẳng, làm các bước cân bằng tối thiểu. Nếu có cái gì đó ở bên phải, cần cân bằng nó với một thứ khác ở bên trái để không có khoảng trống.

Có những qui tắc đơn giản về sắp xếp (người ta thường hướng các bố cục, ít nhất là bố cục nhiếp ảnh, tới các qui tắc này), nhưng sắp xếp và bố cục được ví von tương ứng với chữ nghĩa của bức điện tín và của một bài thơ.

Vấn để không hề đơn giản. Sẽ là không đúng nếu khảng định, chẳng hạn, rằng đường chia đôi khung ảnh ra làm hai phần, là không thể được chấp nhận. Luật sắp xếp nói như vậy, còn trong bố cục — không hề thế. Bởi vì trong bố cục không có những giải pháp đơn giản.

Các phương án sắp đặt có thể đếm trên đầu ngón tay, còn các khả năng của bố cục là vô cùng tận, ở đó không có và không thể có qui tắc và những điều cấm kị, cũng giống như không bao giờ có giới hạn trong sáng tạo. Về bản chất, điều đó cũng chính là sự sáng tạo, sáng tạo bằng hình thể.

Dù đẹp hay xấu, một sự sắp xếp nào đó luôn có mặt trong bất kỳ hình ảnh nào, thậm chí trong câu văn tượng hình vụng về nhất. Nhưng không phải hình ảnh nào cũng có bố cục. Khác với sắp đặt, bố cục nhất định phải gắn liền với ý niệm.

Cấp độ thứ hai — đó là kết cấu, sơ đồ kiến tạo bố cục. Trong hội hoạ đã có một số kiểu thiết kế thông dụng — trong tam giác, đường tròn, đường oval. Kết cấu động chạm tới tất cả chỉ vài phần tử chủ yếu của hình ảnh, sự kết hợp và tương tác của chúng. Đó là bộ xương, mà dựa vào đó da thịt của chi tiết, của cụ thể và nhiễu hình sẽ phát triển.

Kết cấu — đó là kế hoạch của một tổ chức, chứ không phải là một tổ chức hoàn chỉnh. Các phần tử của nó có thể đổi tráo, dịch chuyển, co nở.

Và cấp độ thứ ba — đó chính là bản thân bố cục.

Như vậy, sắp đặt — là chính tả, kết cấu — là ngữ pháp của câu văn. Còn bố cục — là thi ca, sự cung cấp cho câu văn này tính biểu cảm và ý niệm.

Nền tảng của kết cấu — những liên kết thị giác (kết cấu) và tâm lý. Kết cấu mặc định có trong điều được biểu hiện, từ đó nó chịu hao tổn ít nhiều khi chui vào hình ảnh.

Hoạ sỹ vẽ sơ đồ và phác thảo sơ bộ, sau đó trong quá trình làm việc mới hiệu chỉnh vị trí, kích thước và hình dạng các phần tử hình ảnh, hạn chế một số liên kết và tăng cường một số liên kết khác.

Nhiếp ảnh gia bị tước bỏ những bước đi đó. Anh ta cần nhìn nhận kết cấu của đối tượng và khả năng xây dựng bố cục từ kết cấu này vào lúc chụp ảnh. Anh ta có thể chỉnh lại tương quan sắc độ vào lúc in ảnh, bỏ bớt chi tiết thừa bằng cách cắt cúp, nhưng những quan hệ và liên kết chủ yếu đã có từ lúc bấm máy.

Bởi vậy đối với nhiếp ảnh gia, ba bước của công việc tạo bố cục chỉ tồn tại trong ý thức, còn trong thực tế chúng chỉ là một quá trình duy nhất.

«Điều mà bản thân thực tại tự nói về mình thông qua tác phẩm, đó là kết cấu trong tác phẩm; còn điều mà hoạ sỹ nói về thực tại này, đó chính là bố cục của tác phẩm.
Kết cấu — phương pháp tỏ thái độ của các phần tử trong bản thân tác phẩm. Còn bố cục — quan hệ của các phần tử mà dựa vào chúng thực tại được thể hiện, có nghĩa là sự xây dựng tác phẩm.
Kết cấu hướng đến ý niệm và nó vô tình trước các phương tiện biểu hình» (P. Florensky, 12-48).

Để xây dựng bố cục, cần làm rõ mọi thái độ, dẫn dắt mọi thành phần của hình ảnh tiến tới đồng thuận, đạt được sự thống nhất của những thành phần này và đạt được sự hài hoà trong quan hệ giữa chúng. Các thành phần mà bố cục sẽ dùng đến — đó là những hình tượng trên mặt phẳng ảnh, cũng như liên hiệp và sự tạo nhóm của chúng.

Làm việc với khái niệm "bố cục" — lĩnh vực có tính "gần như, hơi hơi, chút chút". Chúng ta chưa một lần nào khảng định với các hình vẽ và sơ đồ: chỉ cần chút chút dịch chuyển, định vị hoặc định cỡ một hình thể — và từ liên hợp tình cờ sẽ xuất hiện một dàn nhạc có qui tắc, hài hoà và bền vững.

Nếu như những thành phần chủ yếu của hình ảnh được liên kết bởi các quan hệ hài hoà và thống nhất, nếu như tất cả chúng giằng co với nhau, và mỗi cá thể liên quan tới tổng thể, còn những chi tiết vụn vặt và cụ thể thứ cấp không phá hoại liên hiệp đó, — có nghĩa, bố cục đã được xây dựng.

Kết cấu, liên kết xác lập ý nghĩa của hình ảnh, còn bố cục cùng với những thái độ tinh tế của hài hoà và thống nhất, — sự biểu cảm, sự nhạy cảm và sức sống của tâm hồn.

Kết cấu — sơ đồ thiết kế, bố cục — tổng thể biểu cảm và hoàn chỉnh.

Kết cấu giao kết với đối tượng cụ thể của thực tại, còn bố cục — với các hình tượng, mảng miếng, sắc độ, cân bằng, đối xứng, bất đối xứng, sự đồng điệu thị giác và sự tương phản của các mảng miếng và hình thù này.

Bố cục tác phẩm — tổ chức hoàn thiện của tất cả các mối quan hệ trên mặt phẳng. Nó vẽ ra một thế giới ngập cảm xúc và đầy ý tưởng, thế giới mà chúng ta nhận thức trong hình ảnh (hình 332).


Vậy, bố cục tác phẩm — đó là kết cấu toàn vẹn và hoàn thiện bởi những thành phần được định hình chứa đựng thống nhất thị giác và thống nhất ý tưởng. Các thành phần của nó không thể đổi tráo hoặc thay đổi bằng bất kì cách nào, chúng phản kháng lại sự thay tráo đó và hiên ngang quay lại tình trạng ban đầu!

11 Oct 2017


2

Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!

4 comments

Trần Thái Sơn:
cảm ơn anh đã dịch <3
Hơn mười phút trước
MiukaFoto:
Sơn là người đầu tiên comment ở site này đấy. Thank you!
Vài phút trước

nho dao van:
cảm ơn bạn đã dành thời gian dịch và chia sẻ cho mọi người!chúc bạn luôn manh khỏe và thành công!
Hơn nửa tiếng trước
Tan:
Cám ơn bạn. Nhiếp ảnh thật tuyệt vời. Nó có vô vàn bí mật và tế nhị khiến chúng ta thay đổi.
Hơn mười phút trước