Trong tin học, một biến số logic không thể nhận cả hai giá trị 0 và 1 vào cùng một thời điểm. Nhưng nếu như ma thuật có thể nắm giữ sự thật bằng tay trái và buông bỏ nó bằng tay phải, thì nghệ thuật phải biết nâng niu cả hai vế, chỉ có thế - chúng ta mới đạt được trạng thái uyển mỹ và trọn vẹn.
MiukaFoto 
(born in 1972)

THỐNG NHẤT

Nếu ta muốn kết nối bền vững hai mảng đồng dạng nhưng khác cỡ trong khung hình, ta áp dụng quy tắc cân bằng. Trong kết quả đạt được có thể nói về sự hoàn tác của sắp xếp. Bây giờ hai mảng không cô đơn nữa, chúng tạo ra một cái gì đó thống nhất đủ đồng thuận và không nghịch mắt. Không một mảng nào có ý muốn tự thay đổi vị trí, kích thước hoặc sắc độ, có nghĩa là chúng kẹp chặt với nhau từ xa, và hơn nữa, đạt được ý nghĩa trong sự xe duyên đó. Mảng bé được bù trừ bằng sắc độ đậm, nhờ đó nó môn đăng hộ đối với vòng tròn to hơn hẳn nhưng nhạt sắc (hình 194). Xung đột của sự bất đồng kích cỡ đã được giải toả, bố cục của chúng đứng yên trên đòn cân hơi lệch tâm về bên phải, nó có vẻ bền vững và đủ độ xác định.


Nếu các mảng tương phản về hình dạng, khi đó chỉ dựa vào cân bằng là chưa đủ.

Như đã chỉ ra ở bài trước, cân bằng chỉ là bước đầu tiên để giảng hoà xung đột cho hai mảng tương phản trong khung hình. Cân bằng dẫn đến sự bền vững của liên kết đó, tuy nhiên lại không làm nó trở thành một thể THỐNG NHẤT. Khi sắp xếp cân bằng hai hoặc nhiều mảng tương phản về hình dạng, kích thước, sắc độ, màu sắc cũng như tương phản về hướng mà chỉ dựa trên đồng thuận về TRỌNG NHÃN (rất quan trọng), thì các mảng vẫn có thể còn là người dưng nước lã của nhau, chẳng liên hệ gì với nhau. Sự sắp xếp đó có vẻ như là một sự ép duyên, một liên hiệp tình cờ giữa chúng (hình 195).

195.

Tuy nhiên chỉ cần định hướng hình tam giác khác đi một chút, tình huống lập tức thay đổi. Bây giờ xung đột đã giảm đi rõ rệt, liên kết giữa hai mảng có vẻ như đã có chủ đề (hình 196).


Nói một cách khác, hình vuông và hình tam giác đã đạt được một sự thống nhất nào đó. Sự thống nhất xuất hiện trong sự đồng thuận của hình dáng, tuy hình thù của chúng vẫn xung đột với nhau, nhưng đâu đó có chi tiết của chúng giống nhau, đồng điệu. Cạnh phải của hình chữ nhật song song với cạnh đứng bên trái của hình tam giác, đồng thời bức vẽ đối xứng theo trục ngang.

Suy ra, sự thống nhất không những có ở những hình thù động dạng, mà còn có giữa các mảng tương phản. Nếu không thì hoạ sỹ đã không thể nào kết nối to với nhỏ, tròn với nhọn, đứng với ngang, sáng với tối.

Để đạt được giá trị nhất quán giữa hai mảng tương phản đột ngột, đầu tiên chúng phải có những phần tử liên kết, nếu không sự sắp xếp sẽ bị vỡ trận.

Nếu bây giờ dịch hình vuông và hình tam giác lại gần nhau hơn, và cân bằng độ dài hai cạnh song song của chúng, sự thống nhất sẽ được tăng cường, tương tác giữa chúng mạnh mẽ đến mức chúng như hút vào nhau, cố gắng hợp lại thành một (hình 197).

197.

Và đúng là như vậy, khi hợp nhất, hình vuông và hình tam giác tạo ra một hình thù có dạng thức đơn giản hơn (hình 198).


Điều đó phù hợp với luật cơ bản về nhận thức thị giác, dựa trên đó, tâm lý học hình thức (gestalt psychology) đã nói: "...Một mô hình kích thích bất kỳ (mô hình thị giác) được nhận thức sao cho hình mẫu ở kết quả càng đơn giản càng tốt trong những điều kiện cho phép” (Rudolf Arnheim).

Trong tổng thể, sự tạo nhóm của các nhạc cụ dựa trên liên kết tương đồng sẽ giảm thiểu số lượng các nhạc cụ được nhận thức riêng rẽ của dàn nhạc, điều đó cũng phù hợp với luật đơn giản hoá. Các đoạn nhạc cũng liên kết lại thành các chương nhạc toàn vẹn, giúp đơn giản hoá nhận thức một cách đáng kể.

Những ví dụ đưa ra ở trên mô phỏng sự xuất hiện của thống nhất - nó là liên hiệp cụ thể, liên hiệp vật lý của hai hình thù gộp lại làm một, hoặc, sự cố gắng của chúng để đạt được sự liên hiệp đó.

Bây giờ chúng ta thử làm ngược lại, nghĩa là không liên hiệp, mà chia tách một mảng ra hai phần. Cần nói rằng, sự phản kháng của mảng "chuột bạch" này mạnh mẽ vô cùng, khiến ta lúc đầu cảm thấy rất không hiệu quả. Chẳng hạn, không thể nào chia tách một hình cầu ra thành hai bán cầu. Nếu cắt đôi hình tròn và tách đôi hai nửa ra với một khoảng cách nhỏ, ban đầu chúng chống đối lại sự chia cắt đó một cách giận dữ, - hình tròn vẫn là hình tròn, còn không gian âm đứng giữa chúng (phải chịu đựng các lực thị giác cực đại, nên rất bị co ép và rất trắng) được nhìn như thể một dải giấy hẹp dán lên hình tròn, chứ không thể nào là không gian trống rỗng giữa hai bán cầu. Đối với nhiều người, dải giấy này thực sự sáng trắng hơn giấy bao bọc xung quanh (hình 199).


Và chỉ khi kéo giãn khoảng cách giữa hai bán cầu, chúng mới bắt đầu cảm thấy mình là những mảng riêng rẽ, đồng thời hình cầu không còn là một thể thống nhất nữa (hình 200).

200.

Khi tăng cường hơn nữa khoảng cách giữa hai bên, các bán cầu từ bỏ ý định hút nhau, chúng hoàn toàn an phận (hình 201).


Điều tương tự cũng xảy ra với một hình chữ nhật và, cần học một hiểu mười, với tất cả các mảng toàn vẹn khi có ý đồ chia tách chúng ra thành từng mảnh (hình 202-203).


Ngoài ra, có các trường hợp các mảng lân la nhau rồi hút nhau rất mạnh khi ĐỦ GẦN nhau, đồng thời sự đồng thuận về hìng dáng của các mảng cũng biến mất khi nối kết chúng trực tiếp với nhau (hình 204-205, 206-207).


206. – 207.

Và đôi khi có các mảng đồng dạng nhất quyết không chịu liên kết, mặc dù có một cặp cạnh song song. Điều này có nghĩa là, dạng hoà gộp của chúng không trở thành đơn giản hơn, các mảng dường như chống đối lại sự liên hiệp đó (hình 208-210).


Trong ba cặp hình tròn vẽ trên giấy, chỉ có cặp ở giữa là có vẻ như hút nhau (hình 211-213, cũng như 214-216).



Như chúng ta thấy, các hình tròn hút nhau khi kích thước thực tế của chúng khác nhau một lượng không lớn quá và cũng không bé quá, nói nôm na theo tiếng Việt là chúng lệch nhau vừa miếng. Và khi đó có thể giả giả thiết rằng sự tương phản kích thước của các hình đồng dạng, khi đạt được một tỷ lệ nhất định sẽ biến thành công cụ của kết nối, của thống nhất, chứ không phải chia rẽ chúng. Khi sự tương phản quá nhỏ hoặc quá lớn, nó bị bỏ rơi, và liên kết bị tan rã.

Tiêu chí để kết nối các mảng có kích thước khác nhau dựa trên sự đồng thuận về tỷ lệ giữa chúng, Lapin gọi là "соразмерность", còn MiukaFoto xin tạm dịch là sự TƯƠNG TỶ. Vậy chúng ta có thêm một loại kết nối mới, - kết nối giữa các hình tượng tương tỷ!

Cả ba phương án liên hiệp hai hình vuông đã ví dụ ở trên (hình 208-210) có cái gì đó làm ta tức mắt, có thể nói là không đẹp. Ở đây có sự bất tương tỷ giữa chúng (tỷ lệ cạnh là 2:1).

Chiểu theo những điều vừa nói, chúng ta thấy sự tương tỷ ngang cơ với sự tương cỡ ở hình 217. Thấy rõ hai tam giác tạo thành từ hai nhóm ba hình tròn tương cỡ, đồng thời bức hoạ này trình diễn mạch lạc ba cặp đôi hình tròn tương tỷ theo ba đường thẳng đứng.

217.

Bạn thân mến, bạn không nên nhầm sự tương tỷ với sự tương cỡ. Sự tương cỡ - (xin nhắc lại, là một tiêu chí để tạo bè nhóm giữa các mảng tương đồng) - là một khái niệm rộng hơn. Các mảng to nhỏ đúng bằng nhau hoặc gần như nhau là tương cỡ nhưng chúng không tương tỷ.

Sự tương tỷ có thể không được thể hiện bằng một con số cụ thể - đó là tỷ lệ về kích thước hoặc diện tích giữa các mảng. Số lượng các hình thể tương tỷ nhau là khá lớn, dù con số đó là giới hạn nằm giữa các kích thước cực đại và cực tiểu.

Cuối cùng, các mảng có thể đạt được sự thống nhất ngay cả khi đứng cách rất xa nhau (hình 218).

218.

Hai tam giác nhỏ - thống nhất về hình dạng, kích thước và tương đồng hình học. Hai hình tròn đen - thống nhất về sắc độ.

Tam giác to và hình vuông - thống nhất về kích cỡ và sự song song của một cặp cạnh, chúng đều có góc vuông. Cả ba tam giác đều có cạnh song song, có góc bằng nhau. Hai tam giác từ bên trái thẳng hàng nhau ở một cạnh.

Sự đối xứng - liên kết mạnh mẽ đến mức, nó có mặt ở khắp nơi mọi chỗ. Bạn hãy tưởng tượng hình vẽ này như một khu phố đông dân cư, họ tạo ra những cái cân, và mỗi một cái cân là một thể toàn vẹn. Như vậy khu phố này rất bền vững, sẵn sàng đánh nhừ đòn bọn trộm chó trộm mèo (hình 219-221).


Những liên kết bá đạo như sự tương đồng và đối xứng giữa các hình tượng ở xa nhau sẽ tạo nên sự toàn vẹn của sắp đặt, nơi mà mỗi mảng cần tới một mảng khác, quan hệ với nhau.

Như vậy, nền tảng của thống nhất là các tinh tế rất "dễ" nắm bắt khi chụp ảnh - đó là tất cả những liên kết có thể bắt gặp giữa các mảng, sự đồng dạng, tương cỡ, tương sắc, tương hướng, quan hệ vị trí, đối xứng và tương tỷ. Ngoài ra còn rất nhiều nhiễu hình khác có thể sử dụng để tương tác: sự lặp lại phần tử hình học: góc, cạnh, đường, nét, còn lâu mới liệt kê hết.


Nhiễu hình - sự khác nhau nho nhỏ giữa các phần tử làm nổi bật sự giống nhau của chúng, hoặc ngược lại, - những tiểu tiết của hai phần tử tương phản làm dịu đi xung đột giữa chúng.

Tồn tại ba loại liên kết cơ bản giữa các phần tử: Sự tương đồng, sự nhân bản và sự tương phản. Sự tương đồng đã được nhắc đến nhiều lần ở các bài trước. Sự nhân bản - đó là khi các phần tử giống nhau được lặp đi lặp lại.

Sự tương phản — đó là quan hệ của các mảng xung đột không tìm được sự đồng thuận, của các đường nét, hình dạng, sắc độ và màu sắc, phương hướng và nhiều thứ khác nữa, dẫn đến tận cùng của sự đối nghịch toàn phần. Đó là to và nhỏ, đen và trắng, tròn và nhọn. Tuy nhiên, như chúng ta đã nhận thấy, sự tương phản cũng có khi trở thành cầu nối — đó là sự tương tỷ của các hình thể.

Từ những hình thể hình học đơn giản, thứ có xung đột mạnh nhất với các hình khác — tất nhiên, đó là hình tam giác. đặc biệt là các góc nhọn thể hiện hướng nhìn (hình như thế luôn luôn giống như mũi tên chỉ đường). Tam giác — hình thể có tính"động đậy" lớn nhất.

Các tam giác tạo ra sự sắp xếp có định hướng (hình 242).

242.

Các tam giác ở phần trên của thế trận đưa hướng chuyển động của mắt chạy từ trái qua phải dọc theo dãy hình, ta ép mắt di chuyển theo đúng hướng ta mong muốn, tuy nhiên thông thường chuyển động theo tuần tự như thế của các mảng sẽ hướng về phía các kích thước nhỏ dần đi (hình 243).


Hình tròn và hình vuông ít tương phản nhất trong các kết nối vì chúng khá gọn gàng và nhờ đó đã có một sự thống nhất sẵn có nhất định.

Sự tương phản của đường thẳng đứng và đường nằm ngang, nhìn chung là với hướng xoay bất kỳ, tạo ra góc vuông (hình 244).


Các đường nét cũng tương phản với nhau: thẳng và cong, hai cung tròn khác bán kính, mịn màng và răng cưa, v.v... (hình 245).


Tương phản còn thấy ở tương quan sắc độ hoặc màu sắc bất đồng: trắng và đen, tím và vàng.

Sự tương phản kích cỡ và hình dạng, sắc độ, hướng, v.v... tạo ra xung đột khi liên hiệp các mảng. Chỉ có một cách xoa dịu và giảng hoà xung đột này — tìm ra sự thống nhất giữa các mảng tương phản.

Khi kết hợp mảng tương đồng ta cần có những nhiễu hình tạo khác biệt, còn trong kết hợp các mảng tương phản ta cần các nhiễu hình tạo sự giống nhau. Ngược lại sẽ không có sự kết hợp nào trở thành đồng thuận và hài hoà.

Sự thống nhất của hai hoặc nhiều nhóm mảng cũng được hỗ trợ bởi chính các liên kết đó. Bản thân sự kết bè tạo nhóm cũng dựa vào các tương quan đa dạng giữa các hình mảng riêng rẽ, nhưng trong tổng thể sự tạo nhóm gọn gàng có thể được liên kết với cả sự kết hợp toàn diện, có nghĩa là nó trở thành một hình thể độc lập, có hình dạng, kích thước, sắc độ và hướng. Và hơn thế nữa, hai bè nhóm lại có thể liên hệ với nhau bởi sự xuất hiện của nhau (sắc độ, màu, phần tử định dạng).

Sự kết hợp đa dạng giữa các mảng riêng rẽ tạo ra thống nhất, thứ sẽ biến sắp xếp trở thành toàn vẹn. Tuy nhiên không phải chúng ta bao giờ cũng hài lòng với cái đã thống nhất hoặc toàn vẹn. Trong một số trường hợp thể thống nhất là quá yếu ớt, quá nhỏ bé, còn trong tình huống khác lại quá nhiều (ví dụ sự liên hiệp của các mảng giống hệt nhau). Không phải sự sắp xếp thống nhất nào cũng trở thành bố cục đẹp. Có thể nói về cái đẹp trong sự thống nhất của bờ dậu hàng rào hay của các ô vuông trong một bàn cờ hay không? Sự đối xứng gương toàn phần có phải là toàn vẹn hay thống nhất hay không?

Đã có thời thuật ngữ «compositio» (bố cục tác phẩm) mang một ý nghĩa khác — sự cầu hoà giữa các bên tranh chấp tại toà án. Những «kẻ thù» như thế tồn tại khá nhiều trong tranh hoặc ảnh — đó là to và nhỏ, đen và trắng, tròn và nhọn, v.v... Công cụ để hoà giải chúng — sự thống nhất, còn mục đích — sự hài hoà (harmony).

Tất cả những hình thù, đại lượng và sắc màu mà từ cái nhìn đầu tiên có vẻ như không thể chấp nhận nhau, bố cục không những sẽ giảng hoà cho chúng, mà còn dẫn chúng đến một kết cục hài hoà. Điều đó giống như một dàn đồng ca từ nhiều chất giọng hay một dàn nhạc từ nhiều nhạc khí. Còn trong kết quả là một bản giao hưởng.

Bố cục — đó là «...sự toàn vẹn của một thể bị chia cắt, trong đó từng phần đủ biểu cảm và có thể được tự cảm nhận theo góc của mình, mặc dù đồng thời thấy rõ quan hệ của nó đối với tổng thể, sự tham gia của nó vào dạng thức tổng thể» (Heinrich Wölfflin, 9 - 183).

«Không có bất cứ điều gì trong bố cục được phép lập lại. Không đại lượng, không vệt mảng, không khoảng giữa — "dấu lặng", không thể thức, không động thái... Toàn vẹn là một thể đơn giản và không thể tan rã với các chi tiết đời đời đa dạng» (Eugenius Kibrik, 33 - 38, 39).

Vậy thì «...sự toàn vẹn đề xuất sự phức tạp; chỉ có điều phức tạp mới có thể toàn vẹn. Và đó không phải là sự phức tạp dễ hiểu. Sự phức tạp đến mức, nó gợi ý về sự tổng hợp các điều đối nghịch» (Vladimir Favorsky, 33 - 80).

Sự bất toàn vẹn được nhận thức như sự phân mảnh, sự không nhất quán của các thành phần.

Nếu như sự cân bằng — đó chỉ là bước đầu tiên để tiến tới toàn vẹn, thì sự toàn vẹn mà chưa có hài hoà, — đó chỉ là bước đầu tiên để tiến tới sự đồng thuận được xác thực của các phần tử riêng rẽ trong bố cục.

Ví dụ về sự toàn vẹn như một sự hợp nhất nghĩa đen. Sự thống nhất của thị giác nhấn mạnh sự thống nhất của ý niệm (hình 246, phỏng theo tượng của Constantin Brâncuși).


Đường nét mềm mại của các mảng và hầu như thiếu chi tiết ở vùng tối tạo ra thống nhất thị giác. Kết quả — sự thống nhất của ý niệm, sự hoà quyện của hai con người (chồng và vợ). Hai khuôn mặt, bàn tay và cuốn sách sáng màu tạo ra một hình oval, tăng cường sự đồng thuận của các mảng (hình 247).


«Sự tương tỷ — là khái niệm tương ứng với một mức độ nào đó, nó đồng thuận với một phép đo».
««Khẩu vị thứ thiệt ...nằm trong cảm nhận về sự tương tỷ và sự phù hợp» (A. S. Pushkin)».

(Từ điển giải thích ngôn ngữ Nga của Д. Н. Ушаков)


10 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!