Từ cổ chí kim chưa từng có tiền lệ về một người có khả năng sáng tạo trước khi anh ta được học về nghệ thuật. Thiếu sự bất ngờ khách quan, một trò chơi chủ quan sẽ biến tướng thành một trò hề nhạt nhẽo, thứ không gây ngạc nhiên và không thể gây ngạc nhiên. Thủ pháp khác với thủ đoạn ở chỗ, cái thứ hai có thể bị vạch trần, còn cái thứ nhất thì không. Nghệ sỹ, ai cũng muốn làm nghệ thuật. Nhưng nghệ thuật là cái quái gì? Chỉ cần đúng ba từ thôi: «gây ngạc nhiên», nhưng cần thêm vào hai chữ nữa — «vô thức». Nhưng trước khi gây ngạc nhiên trong vô thức, nghệ sỹ phải biết tự ngạc nhiên có ý thức.
MiukaFoto 
(born in 1972)

CUỘC ĐỐI THOẠI VỀ HCB

Cuối tuần, tạm gác các sơ đồ, tạm gạt sang một bên các hình vẽ, để đọc bài phỏng vấn về một huyền thoại nhé các bạn!


Độc giả: Tôi không làm sao có thể hiểu nổi, ông Bresson của thầy có gì hay. Tại sao tất cả mọi người đều khâm phục ông ta? Những bức ảnh thường nhật nhất, không có gì mới, không có gì thú vị.


Aleksandr Lapin: Tôi thấu hiểu tâm sự của bạn. Đã có lúc tôi phải bỏ ra năm hay tám năm để làm rõ điều này. Tôi giới thiệu các bức ảnh của Bresson tới tất cả bạn bè, nhiếp gia, hoạ sỹ. Và trước mặt tất cả bọn họ, tôi hỏi: «Có cái gì ở đây thế? Hãy giải thích cho tôi bằng ngôn ngữ có thể hiểu được».

Và điều đó cũng là bình thường mà. Trong các trường hợp đòi hỏi nhận thức, khi nhận thức đòi hỏi một khẩu vị đặc biệt (khẩu vị âm nhạc, văn học hay nghệ thuật), cần được đào tạo chuyên sâu và sự cố gắng vượt bậc từ phía thính giả, độc giả hoặc khán giả.

Nhưng trước hết tôi muốn hỏi bạn: vậy bạn cảm thấy thú vị với điều gì?

Đ.G.: Thầy hiểu không, trong ảnh của Bresson không có gì diễn ra cả, người thì đi, người thì ngồi, đôi khi họ hôn nhau hoặc nhảy qua vũng nước. Đây nhé, thầy chắc biết, bức ảnh chụp tại Auschwitz, nơi bọn Đức hỏi cung người bảo vệ, bức ảnh đó thực sự là thú vị. Hoặc một ví dụ khác: bức ảnh «Đám tang nghệ sỹ Kabuki», không nhìn thấy đám tang nào cả, chỉ thấy một số phụ nữ đi theo vòng tròn và lau nước mắt bằng khăn. Ảnh này nói về điều gì?



А.L.: Tôi cần nói luôn: Người ta hay gọi Bresson là phóng viên hay thậm chí là nhà báo. Điều đó thực sự không đúng, ông ta không có chủ định miêu tả dân Nhật tổ chức đám tang ra sao và họ sống thế nào. Bresson từng viết sách về Trung Quốc, Ấn Độ hay về nước Nga, ở đó bạn cũng không tìm thấy những thông tin cụ thể, bù lại bạn sẽ phát hiện ra các khoảnh khắc ngẫu nhiên tình cờ về cuộc sống của họ, hoặc, chính xác hơn, về chính cuộc đời nói chung. Vậy Bresson không thể nào là một nhà báo, trước hết ông ta là nhà hiền triết lang thang, len lỏi giữa loài người và nhận ra những điều mà họ không nhận ra.

Nhưng tôi có hiểu đúng ý bạn không nhỉ? Theo bạn, nhiếp ảnh là thú vị chỉ khi nó miêu khắc một sự kiện thực sự trọng đại? Còn nếu một người đơn thuần ngồi trên ghế đá, đi bộ trên phố hoặc nhảy qua vũng nước, khi đó đối với bạn không có gì là thú vị?

Đ.G.: Vâng tất nhiên là vậy. Khi đó cần gì đến nhiếp ảnh, nếu như nó không nói cho tôi biết về một điều gì đó mới mẻ, nói dễ hiểu là, nếu ảnh không có thông tin?


А.L.: Vậy, ảnh đối với bạn chỉ là phương tiện để ghi chép các sự kiện có giá trị hoặc đặc biệt. Khi đó, suy ra, sự kiện càng hay, bức ảnh sẽ càng đạt. Có nghĩa, nó sẽ giống như một cái gương phản chiếu y nguyên thực tế, mà có thể nhìn thấy trong đó những điều đang diễn ra từ xa, và ưu tiên loại gương phẳng và gương chân thật. Trong mọi trường hợp, ý kiến cá nhân của cái gương chẳng cần thiết cho ai cả. Vậy khi đó, tốt nhất là bạn nên đọc báo hoặc xem TV, ở đó tha hồ mà theo dõi sự kiện. Tha hồ chuyển kênh luôn nhé!


Đ.G.: Vậy khi đó tài năng của nhiếp ảnh gia nằm ở đâu? Chả nhẽ lại không phải sao, anh ta cần có mặt đúng lúc đúng chỗ, đi ra chiến trường, lặn xuống dưới nước hoặc lẻn vào nhà tắm để tiếp cận chính trị gia?


А.L.: Uồi, điều đó cũng cần thiết và cần được tôn trọng. Nhưng đó là nói về ảnh báo chí, chúng ta không đề cập đến ở đây.

Trước hết, trong bất kỳ một sự kiện nào, kể cả sự kiện nhỏ, cũng có thể phát hiện ra không những ý nghĩa, mà đôi khi thậm chí còn tìm thấy cái đẹp. Và trong nền tảng này là tiên đề của ảnh nghệ thuật, ảnh sáng tác (ảnh gì thì bạn tự gọi tên), chỉ có loại ảnh đó mới có thể tạo ấn tượng một cách thời sự các khoảnh khắc tương tự của cuộc sống.

Ảnh nghệ thuật — không phải là bản tin nóng hổi, mà trước hết là thơ. Ngoài tất cả ra, nó không phải là cái máy định hình, mà là nghiên cứu cuộc sống trong đúng nghĩa đen đầy đủ của từ này. Phân tích và liên tưởng của nhiếp ảnh gia, suy nghĩ có một không hai của anh ta — đó đó, cái này mới là điều thú vị nhất.

Để trở thành một nhiếp ảnh gia giỏi, trước hết cần trở thành một khán giả giỏi. Học cách nhìn và hiểu hình ảnh cuộc sống trong ảnh. Và sau đó mới cố gắng hiểu và tìm nó trong thực tế. Tất cả phụ thuộc vào bạn, vào khẩu vị và kiến thức sống của bạn.

Đ.G.: Vậy đối với những người không có khẩu vị trời cho, hoặc những người còn chưa kịp phát triển, họ phải làm gì bây giờ?


А.L.: Câu trả lời rất gọn — phát triển khẩu vị của mình, không tiếc sức lực và thời gian.

Theo kinh nghiệm của tôi, trước hết khẩu vị sinh ra trong tự học hỏi, sau đó trong quá trình tiếp thu từ tiền bối, khẩu vị sẽ phát triển đến một chừng mực nào đó. Tiếp theo tất cả phụ thuộc vào năng lực, ai đó sẽ mạnh hơn, người khác — yếu hơn. Nhưng không nhất thiết tất cả chúng ta phải theo đuổi con đường nhiếp ảnh nghệ thuật, hoặc là, thậm chí một bộ môn nghệ thuật nào đó khác. Còn có ảnh báo chí, ảnh sự kiện, ảnh ứng dụng hay ảnh khoa học. Và trong mỗi một lĩnh vực bạn cần phải có sự sáng tạo nhất định, đợi bạn là những thất bại buồn tủi hoặc những thành công ngọt ngào. Chiến thắng vật chất, chiến thắng chính mình, chinh phục công nghệ hoặc các vấn đề khác - bạn phải sẵn sàng.

Bởi vậy, để trả lời câu hỏi bạn cần phải làm gì, tốt hơn là tôi sẽ khuyên bạn không nên làm gì. Điều này có ích hơn hẳn. Trước hết — không được tức giận và không được cảm thấy mình bị châm chọc hoặc bị lừa dối. Nếu như các khối óc tinh hoa nhất của nhân loại từ thế hệ này đến thế hệ khác đều khảng định, rằng F. M. Dostoevsky là vĩ nhân, còn tôi không cảm nhận được sự vĩ đại của ông ta, thì, tôi không có quyền nói về âm mưu của người có phong thái cao chống lại những người bình thường (nghĩa là chống lại tôi) hoặc của những cao thủ chém gió theo chủ nghĩa Masonic. Tôi có thể kính cẩn nói «tôi không hiểu» với những người đồng thuận với ý kiến trái chiều chống lại người còn sống cũng như người đã khuất. Lý do đơn giản: rất có thể là tất cả họ dường như đều không ngu hơn tôi. Còn tôi, như đã nói, chưa đạt đến tầm cao của Dostoevsky.


Có anh hoạ sỹ luôn luôn kể lể về giá trị lịch sử toàn cầu trong các tác phẩm của mình, đồng thời luôn tìm dịp để tự ca ngợi tài năng của bản thân. Tip này gây ra những hoài nghi không biết đâu mà lần. Anh ta làm điều đó rất điệu nghệ, rất ngon nghẻ. Loại «khẩu hoạ» này cực kỳ phổ biến và được đón nhận nhiệt liệt bởi công chúng - những người dễ tin vào những lời diễn giải phù phiếm, những người từ lâu đã không còn biết gì về nghệ thuật hiện đại.

Nếu tôi không hiểu điều mà tất cả mọi người đều hiểu, có hai khả năng xảy ra. Có thể vì một lý do khuyết tật nào đó mà số phận đã sắp đặt không cho phép tôi hiểu nó. Và cần tạm thời lạc quan, cần chiến đấu với khiếm khuyết này. Hoặc là tôi mới là người đúng, còn lại sai hết. Nhưng đây là một ý nghĩ quá dũng cảm. Còn phải chứng minh bằng cái gì đó có thật: sách vở, tranh ảnh, có nghĩa là bằng cả cuộc đời. Đồng thời cần lặng lẽ tin vào học thuyết của mình (nhưng đừng nghĩ đang tin vào cái của mình, mà như là đang tin vào cái của người khác!) và nghi ngờ vào từng từ ngữ của nó, để thường xuyên chứng minh với chính bản thân, rằng bạn đã không sai. Nghi hoặc rồi chứng minh, chứng minh để lại nghi ngờ.


Tại sao tôi lại nói «không được tức giận»? Nói «Bresson là một nhiếp sỹ tệ, nhìn tớ đây này, danh thiếp của tớ đây...» là bất lịch sự đối với một người có văn hoá, chẳng khác gì xì mũi lên bàn. Người ta nói: «Ồ, Bresson, hiển nhiên là đáng yêu rồi, biết bao nhiêu cảm xúc!». Nhưng người ta nghĩ thì lại khác.

Có hàng nghìn người (trong số đó, tôi biết đến hàng chục người) hùng hục muốn xuyên thủng bí mật của Bresson, nhưng không thể nào thành. Và những người này đã vội vã kết luận, rằng họ đã bị cố tình lừa dối, bị giễu cợt. Thực ra họ đang tức giận và cảm thấy mình bị lừa. Bạn hãy nhìn xem, ở khắp nơi trên thế giới đã diễn ra biểu tình của các nhiếp sỹ tự ái, họ giăng khẩu hiệu «Bresson hãy biến đi!», «Chẳng có khoảnh khắc quết định nào cả! Khi tao có cảm xúc thì tao chụp!».

Bạn không thể tự hạ thấp mình xuống cấp độ phi thường như vậy trong bất kỳ trường hợp nào. Hiểu biết nghệ thuật nhiếp ảnh, cũng như bất kỳ nghệ thuật nào khác, được trao tặng với sự lao động không mệt mỏi, không trao cho tất cả mọi người, và trong mọi trường hợp, không trao ngay lập tức. Bạn cần phải tự thân vận động, nắm bắt trong cô đơn. Đòi hỏi ngay sự diễn giải từ các chuyên gia là điều hoàn toàn vô ích, nhất là khi bạn còn cảm thấy bị che đậy thông tin, còn điều gì chưa được nói hết.


Người dịch: MiukaFoto
Nguồn ảnh: Magnum Photos

Have a gr8 weekend, my Dears!❤️

7 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
HenriCartier-Bresson
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!