Càng nhiều kinh nghiệm, chúng ta càng ít ngạc nhiên.
Rudolf Arnheim 
(1904 - 2007)

KHÔNG GIAN ÂM

Không gian âm là gì? Nó là một thứ rất khó áp dụng trong nhiếp ảnh đường phố, ngoại trừ bạn ăn may toàn tập. Tuy nhiên, có thể dũng cảm tìm tòi nó trong thiết kế đồ hoạ, thiết kế logo, sắp xếp in ấn hay chụp ảnh tĩnh vật, chụp ảnh chân dung có sắp đặt...

Như đã biết, khi không thể so sánh hai đối tượng trong thực tế, vẫn có thể liên hệ chúng trong hình ảnh. Ngoài ra còn một loại liên kết - liên quan tới những đối tượng không tồn tại trực tiếp trong không gian.


Đường viền của đầu con chó được lặp lại một phần bởi bàn tay buông lỏng của cô gái (hình 181). Ngoài ra ta còn nhìn thấy một cô gái khác đang đối diện với mặt chó, và cả hai đối tượng này đều được hai bàn tay phân chia nhau vỗ về. Phần phông nền như thế, trong một số điều kiện xác định sẽ biến thành một đối tượng độc lập, được gọi là không gian âm, hay «negative space» (tiếng Anh), hoặc «контрформа» (tiếng Nga).

Chẳng hạn, khi hoạ sỹ vẽ tranh tĩnh vật (hoa quả rực rỡ trên khăn trải bàn tối màu), đôi khi anh ta không chỉ quan tâm tới việc sắp đặt các hoa quả này, mà còn tới không gian âm đứng giữa chúng.


Một cụ bà áo đen đã đặt tay lên trán của người bệnh, còn cụ ông trong phiên của mình lại đưa cánh tay màu trắng ra níu lấy cụ bà. Thật khó tưởng tượng nếu như trong nhiếp ảnh không thể chấp nhận được tính “dường như” (hình 182). Nhiếp ảnh gia người Czech đã cố tình tạo khoảng trống bên phải để bức ảnh không cân bằng về trọng nhãn. Cánh tay đen của người phụ nữ dường như xuyên vào sự trống vắng của người bệnh và tạo ra sự đối xứng với cõi mơ hồ đó. Sự hướng nhãn của mảng đen tiến vào từ bên trái có tính chất đặc biệt để tạo ra cảm xúc, nó thể hiện năng lượng của tình yêu và sự chia sẻ nỗi buồn. Cần nhấn mạnh rằng, tất cả các cảm giác này sẽ không xuất hiện nếu cụ bà thay vì mặc áo đen lại mặc áo trắng, hoặc, cảm xúc nếu có chỉ đơn thuần là liên kết tâm lý thiếu tương quan về hình ảnh.


Không gian âm màu trắng bỗng nhiên thành mảng và tiến về phía người ngắm ảnh (hình 183, xem thêm: Phối cảnh ngược). Và điều mới mẻ xuất hiện một cách bất ngờ trong tuyệt tác của Eugene Smith. Bây giờ bạn có định cover ý tưởng này không? Tôi nghĩ là không nên, vì ý tưởng đó không phải là của bạn. Ý tưởng mới mẻ chỉ có thể đến một lần. “Đường lên Thiên Đàng” có thể đang chờ chúng ta ở phía trước nếu bạn còn cầm một chiếc máy ảnh trong tay!


Không gian âm tách thành một mảng riêng biệt và diễn xuất trong quan hệ với các mảng khác (hình 184). Ăn may rực rỡ như thế chỉ có thể một lần trong đời. Lapin đã chụp ảnh cuộc thi khiêu vũ và nắm bắt được nụ hôn của một cặp đôi sau bài diễn. Tuy nhiên bức ảnh bị nằm yên nhiều năm trong kho lưu trữ, và chỉ được khai quật khi tác giả phát hiện ra điều chủ yếu của bức ảnh - không gian âm giữa các bạn diễn.

Điều thú vị nhất nằm ở chỗ, bức ảnh như tạo thành từ các phần riêng biệt, và mỗi phần có câu chuyện riêng. Trong tổng thể, các câu chuyện lại được gộp chung với nhau thành một bản tình ca. Người nam vũ công bên trái "vươn" lên như một bông hoa giữa hai đám váy nữ, sau đó bông hoa này đung đưa trong gió, chia tách, quay hướng. Tất nhiên, cũng như biết bao tấm ảnh khác mà bạn đã xem, nụ hôn chính là điểm nhấn cực đại. Không gian âm làm chúng ta nhớ đến một thân hình phụ nữ khoả thân đang co một chân. Cô gái nào thế nhỉ? Cô gái này vừa liên kết vừa chia cắt cặp đôi của chúng ta. Nhưng họ vẫn là một. Họ đang đâm thủng hình tượng khoả thân bằng hai bàn tay đã tìm đến nhau trong cái siết rất chặt. Từ một câu chuyện vặt vãnh, bức ảnh bỗng nhiên như hoá thành một tiểu thuyết tình cảm.


Không gian âm màu trắng thể hiện như một mảng riêng biệt (hình 205).

Không gian âm không thể hiện (hình 206):

Không gian âm tạo thêm các mảng tách biệt khi kết hợp với khung ảnh (hình 207):


Không gian âm có ý nghĩa cực kì quan trọng trong thiết kế đồ hoạ, cũng như trong việc in ấn. Thao tác với các thể ẩn, với phông nền, quan hệ giữa không gian âm và không gian dương - đó chính là điều chủ yếu của thiết kế in ấn. Công việc này nhìn chung liên quan tới một màu duy nhất - màu trắng. Không gian trắng trống rỗng - đó chính là không khí của thiết kế đồ hoạ. Đó là không gian trong các chữ cái, giữa các chữ cái, giữa các dòng và giữa các mô hình, v.v...

Như vậy, ngôn ngữ nhiếp ảnh không phải được tạo nên bởi các dấu hiệu riêng biệt (hạt ảnh, vệt miếng, mảng tròn, mảng nhọn, v.v...), mà bởi các hình tượng của duy vật. Các hình tượng chính là người đưa tin, chúng thể hiện nội dung của hình ảnh, chúng tương tác mật thiết với nhau.

Nhiếp ảnh khác với hội hoạ ở chỗ, nó không cần tính đến các dấu hiệu quá chi tiết như: dấu vết bút vẽ, hướng vẽ, đặc tính của bút vẽ hay đường nét đồ hoạ. Trong hội hoạ thì đó là những dấu hiệu xác thực, chúng vừa có ý nghĩa, đồng thời vừa biểu hiện ý nghĩa, bởi chúng liên quan mật thiết tới tay của hoạ sỹ và được xác định bởi ý niệm cũng như trạng thái tâm lý của anh ta.
Hạt ảnh hoặc sự tích luỹ hạt ảnh không mang tính chất cá thể, chúng chỉ là kết quả của quá trình vật lý + hoá học (đang nói về ảnh phim). Nếu như nhìn chung, hạt to hay hạt nhỏ có thể để lại một dấu ấn có hồn nào đó, thì từng hạt ảnh lại không chứa đựng biểu cảm. Sự tích luỹ hạt ảnh có thể tạo ra một chia tiết nhỏ, ví dụ như cái cúc trên áo vest, hoặc một góc của áo vest. Thành thử, các hình tượng trong nhiếp ảnh được nhìn nhận bắt đầu từ những chi tiết to hơn. Nói khác đi, số lượng chi tiết được xăm soi trong nhiếp ảnh không phải là quá đồ sộ.
Những phần tử chứa nội dung có biểu hình nổi bật, khi tương tác với nhau theo một tuần tự nhất định, sẽ tạo ra riêng biệt những "câu văn" hoặc các đám rác của các "câu".
Nhiếp ảnh - ý niệm trong các hình ảnh, chứ không phải là "hình ảnh bà mẹ" hay "hình ảnh của tuổi trẻ" (trong ảnh luôn luôn là một bà mẹ cụ thể hoặc một cô gái trẻ cụ thể). Đó là hình ảnh nặng nề hoặc mềm mại, khát vọng hoặc nghỉ ngơi, đấu tranh hoặc hòa hợp. Nhiếp ảnh là một trong những nghệ thuật cổ điển. Gần gũi với nó nhất là thơ ca, dựa trên vần âm của hai hoặc ba ngôn từ trong khổ chữ, phát sinh ra tiếng vang vọng mơ hồ.
Người ta nói rằng, thơ ca được sinh ra ở giữa các từ ngữ. Liên kết âm thanh hay ý nghĩa được nghe thấy nguyên văn là ở một khoảng không nào đó nằm giữa chúng. Nắm bắt ý này, bạn hãy liên tưởng luôn: Nội dung của hình ảnh xuất hiện giữa các vật thể hình tượng, như là vần âm, vần điêu, tiếng vang vọng âm thanh của chúng.
Biết cách nhìn, biết cách tạo quan hệ, rồi dựa vào đó tạo ra nội dung đủ độ cụ thể - đó cũng chính là khả năng mà các nhiếp sỹ cần trau dồi cho mình để có thể bắt đầu biết nói bằng ngôn ngữ của hình ảnh.

Nội dung đó cần phải thế nào? Nó cần đủ tính chủ quan, đủ tính đồng nhất đối với các thể loại khán giả khác nhau khi họ cùng thưởng thức một hình ảnh. Điều này tất nhiên còn phụ thuộc vào năng khiếu và quá trình được giáo dục của người thưởng thức ảnh.

5 Oct 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!