Nhiếp ảnh gia, như một cây xương rồng, lớn lên rất chậm. Không được quá tay tưới cho nó, nếu không nó sẽ chết héo.
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

HÌNH TƯỢNG

Trong nhiều năm về trước, người ta đã thực hiện nhiều mưu đồ nghiên cứu ngôn ngữ hình ảnh bằng phương pháp Semiotics (hình ngữ học), nêu ra những biểu tượng cơ bản của ngôn ngữ này. Trong nghệ thuật biểu hình, đó chính là đường nét, hình thù, vệt màu và nhiều thứ khác; trong nhiếp ảnh, người ta tính đến cả hạt ảnh (grain) và mảng ảnh (như là sự kết tụ của các hạt ảnh), hoặc thậm chí từ các chi tiết trong khung hình người ta đã cố gắng tóm bắt những nội dung biết nói, v.v... Bắt đầu từ thế kỉ thứ XVI, một tác phẩm của William Hogarth đã trở nên nổi tiếng, ông đã nêu ra một hình dạng của cái đẹp, - đó chính là đường nét hình chữ S (S-line).


Những mưu đồ mô phỏng điều này đã trở thành dập khuôn, hoạ sỹ đâm đầu vào vẽ, còn các nhiếp gia - chụp, chụp, chụp!

Dù sao vẫn có thể nói về bản chất quen thuộc của hình ảnh, nhưng ở một cấp bậc khác. Chúng ta nhìn thấy tập hợp các vật thể ở trong ảnh: đó là con người, muông thú, nhà cửa, cây cối, mây mưa... Nhưng một số nhà nghiên cứu cho rằng, đó không phải là bản copy chính xác của thế giới thật, cũng không phải là chính các vật thể, mà chỉ đơn giản là những dấu hình của chúng, đôi khi được nhận ra, thậm chí quá rõ ràng, và đôi khi chỉ được lướt qua và hoàn toàn không giống như nguyên bản (hình 153).


Cha đẻ của Semiotics là Charles Sanders Peirce, đã định nghĩa "dấu hiệu (sign) là một cái A biểu thị một cái B để thông ngôn tới một cái C".

Nhiếp ảnh được tạo thành từ các dấu hiệu trung gian giữa chủ thể và ý niệm. Bản thân dấu hiệu biểu hình chỉ là một cái hình bẹt, một chi tiết, một vết bẩn sắc độ nào đó.

- Dấu hiệu chuyển chúng ta tới một đối tượng cụ thể của thực tế;
- Đồng thời dấu hiệu này (chính xác là đối tượng mà nó biểu thị) có ý niệm to lớn hơn. Nó ẩn chứa trong nhận biết và trí nhớ của chúng ta. Dấu hiệu luôn luôn chỉ tới không một cái gì khác ngoài tới chính bản thân nó. Đây là khái niệm, trình bày chứa trong đối tượng được biểu hình, dữ kiện, hiện tượng. (Giọt nước lăn trên má, nhẫn cưới, cặp mắt mở to, nụ hôn, cái bắt tay - tất cả các dấu hiệu hình ảnh có ý nghĩa lớn hơn điều chúng biểu hiện, và chúng ta diễn giải chúng trong sự phụ thuộc vào bối cảnh);
- Nếu nhìn dấu hiệu một cách trừu tượng như hình học, nó có thể có hình dạng biểu nghĩa, tức là, có ngữ điệu và sắc màu nhạy cảm. Điều đó ảnh hưởng tới sự thông ngôn theo cách ấn tượng.

Các dấu hiệu biểu hình được chia ra thành các loại sau:
- Dấu hiệu tượng hình: chúng hơi giống sự chỉ định (ICONS);
- Dấu hiệu tượng trưng: vòng nguyệt quế tượng trưng cho chiến thắng (SYMBOLS);
- Dấu hiệu chỉ hướng: chỉ tay, mũi tên (POINTERS);
- Dấu hiệu chỉ số: chúng "gọi tên" vật thể, nhưng lại không giống như vật thể đó, như dấu chân trên cát (INDEXES).

Thậm chí đôi khi các dấu hiệu trộn lẫn các chức năng khác nhau. Một bức ảnh trong khung treo trên tường, đó là dấu hiệu chỉ số, và trong bối cảnh nhất định lại đồng thời là dấu hiệu hình tượng hoặc biểu tượng, đôi khi lại là dấu hiệu chỉ hướng.

Các dấu hiệu tượng hình gây cho ta sự thú vị lớn nhất. Chúng biểu hiện (trực tiếp hoặc gián tiếp) một đối tượng thực tế nào đó. Chức năng quan trọng nhất của dấu hiệu tượng hình - chức năng gọi tên, dấu hiệu gọi đối tượng đang thể hiện và đẩy ta tới nội dung và định hướng, nhưng đồng thời lại có thể xem như một tưởng tượng, như một hình thù bẹt.


Dấu hiệu tượng hình ở hình 154 không những có một hình bình hành, mà còn ba đoạn thẳng ngắn. Ta nhận ra trong dấu hiệu này một cái bàn, đồng thời tưởng tượng ra cả một cái bàn với mọi toạ độ. Đó là một cái bàn, nói thế nào nhỉ, nói chung, đó là ý tưởng về một cái bàn.

Ngược lại, trong bốn ảnh tiếp theo, các hình thù đen (các dấu hiệu) trong mỗi trường hợp lại có những cái riêng:
- Cá tính,
- Sức biểu cảm,
- và suy ra, Nội dung, - mặc dù dấu hiệu ở đây chỉ có một - Bóng đổ (hình 155-158).


Những dấu hiệu này (chính xác hơn, ngôn từ và khái niệm mà chúng thể hiện) có thể xây dựng được một câu văn tưởng tượng. Nhưng khi đó ta cần có CÚ PHÁP, dấu chấm, dấu phẩy... Cần một hệ thống liên kết có thể gắn liền chúng với nhau.

Dấu hiệu tượng hình (ICONS) biểu hiện hai người đang chạm vào nhau: hoặc ôm, hoặc hôn, hoặc chỉ đang nhìn nhau. Nhưng dấu hiệu này có muôn vàn phương án: chạm thế nào? ôm ra sao? hôn hay nhìn kiểu gì? Có nghĩa là, tất cả phụ thuộc vào các dấu "?" này: ngại ngùng, xấu hổ, khao khát, thân ái, v.v... Ở đây ta xét đến tính phức tạp của hình ảnh. Như vậy, ý nghĩa của tượng hình không tương đương với dữ kiện diễn nghĩa. Đúng là trong mỗi trường hợp, sự thông ngôn có một ý niệm riêng, hình bóng riêng, không phải lúc nào cũng trùng khớp với ý niệm mà ta nhận thức trong thực tế (hình 159-162).


Vì vậy không thể qui đổi tất cả những va chạm và tương quan trong cuộc sống về một cái gì đó có trong từ điển hay ngôn ngữ. Chẳng hạn, nếu một người đang đút tay vào túi hoặc giấu tay vào khe áo ngực, điều đó sẽ có ý nghĩa hoặc chẳng có nghĩa gì. Không thể khảng định bàn tay trong khe áo ngực tương đương với độ nguy hiểm (mặt khác, ta vẫn nghĩ về điều đó). Ý niệm không quy bằng với giá trị thông lệ, nó phụ thuộc vào khối lượng khổng lồ của độ phức tạp và tình huống.

Tuy nhiên, có thể nghiên cứu ngôn ngữ của quan hệ và tương tác xảy ra trong cấp độ hình ảnh. Nội dung ảnh được sắp đặt từ nội hình (hiện tượng hay dữ kiện được thể hiện trong ảnh) và ý niệm được biểu định bởi hình ảnh đó, nếu, - tất nhiên - nó được tổ chức bằng cách tương ứng, và sau đó có một nội dung hoàn toàn độc lập.


An ninh tóm được một người quá khích cởi chuồng nhảy vào sân cỏ. Tất cả những ai lúc đó có máy ảnh trong tay đều không bỏ qua tình huống thật tếu táo này. Hình 163 là một trong những cú chụp đó.

Cố ý hay vô tình, người chụp đã cố định tình huống đã nêu vào thời điểm đó, và không gì để nói hơn nữa? Người đàn ông giống như bị đóng đinh trong tay cảnh sát. Điều này là nhạt nhẽo, là chuyện vui? Hình tượng - bản chiếu phẳng từ cơ thể 3D của một người - phụ thuộc vào các tình huống tình cờ: dáng dấp, trang phục, địa điểm, ánh sáng và bóng tối, - khi lên ảnh sẽ có ý nghĩa xác xuất: bị đe doạ, đang chiếm lĩnh, giống con quạ, như cái cây v.v... Dáng đàn ông có thế biến thành giáng đàn bà. Hình tượng còn có thể mất tay hoặc cụt đầu.

Hình dáng như thế để lại dấu hiệu về một người, đồng thời lại có ý nghĩa hoàn toàn khác, đôi khi không phải là tiền định. Tình trạng này kết hợp với tương tác giữa các hình tượng sẽ tạo ra nền móng của ngôn ngữ biểu hình. Hình ảnh khác với nghĩa ảnh rất lớn. Trong nhiều trường hợp, hình ảnh nắm bắt sự biểu cảm và ý niệm của riêng mình.

23 Sep 2017


2

Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Hashtags:
Hình tượng
 

Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!