Cấp độ bề mặt, thông tin, hay thuyết âm mưu của nhận thức đã có trong cả hội hoạ. Tiện thể nói ngay và luôn, nhiều khán giả khó có thể tiến xa hơn được điều đó. Nghịch lý nằm ở chỗ, người ta thường nói, tranh đẹp «như ảnh», còn ảnh đẹp — «như tranh».
Aleksandr Lapin 
(1945 - 2012)

VẤN ĐỀ BÊN TRÁI VÀ BÊN PHẢI

Bên trái và bên phải của mặt phẳng biểu hình không có ý nghĩa bằng nhau. Nếu nhìn bức hình trong phản chiếu gương, một nguyên tác kỳ diệu có thể biến thành một sản phẩm không đạt, nhiều khi còn mất hết ý nghĩa.


Trước mắt các bạn là nháp lại từ hoạ phẩm "The Sistine Madonna" của Raphael cùng với bản đối xứng gương của nó (hình 126, 127).


Sự cân bằng của tranh bị vỡ trận: để cứu vãn, buộc phải giảm trọng nhãn của hình thù bên phải (hình 128). Cũng y như thế trong trường hợp ảnh bị lật gương. Lối vào mê cung bị biến thành lối ra của nó (hình 129, 130).


Một hình ảnh cân bằng nhưng sau khi lật gương lại trở thành hoàn toàn bập bênh (hình 131, 132).


Hình ảnh lật gương của một bức ảnh là không thể chấp nhận được, phần không gian trống rỗng bên phải là chúng ta nhức mắt (hình 133, 134).


Đến tận bây giờ người ta vẫn đang tranh cãi, rằng Rembrandt có tính đến sự phản gương trong các bản khắc in của mình hay không, và bố cục nào "đẹp" hơn: trên chân đế gỗ hay trên tờ giấy sau khi in.

Hàng loạt thay đổi quan trọng khi phản gương hình ảnh, được gây ra bởi một nguyên nhân không được biết đến. Thường thì người ta hay liên hệ đến thứ tự đọc chữ của người châu Âu, từ trái qua phải. Một cách giải thích khác - sự bất đối xứng của não bộ. Vật thể bên phải chúng ta "nhìn" bằng bán cầu não trái, còn vật thể bên trái - bằng bán cầu não phải. Mỗi một bên mắt được kết nối xuyên chéo sang phần nghịch đảo của não bộ. Các bạn thử luôn đi, sẽ thấy điều này rất "đúng" (cẩn thận không người khác thấy mắt bạn liếc ngang như người hâm).


Hai từ OLYMPUS và SUPMYLO được "viết" từ trái qua phải, bạn hãy thử đọc xem nào! Từ thứ nhất đọc khá khù khoằm, vì trọng âm của thị giác bị hút vào "O", nên ta buộc phải chật vật vượt qua nó để tập trung đọc hết từ này (nói thêm: I ❤ OM1). Còn từ thứ hai được đọc một cách khá tao nhã, chữ cái "O" cuối cùng rất hút mắt, ta nhẩy cóc tới đó rồi ngẩn ngơ đọc ngược lại, vẫn ra được tên hãng máy "Leica châu Á".

Vậy nên, thói quen "bá đạo" của mắt (đọc từ trái qua phải) nhiều khi cũng bị thua đau đớn khi đọc chữ. Chính điều đó cũng nói về một bức tranh hay một bức ảnh, khi trung tâm của chú ý được đặt vào trung tâm hình học từ phía trái hoặc từ phía phải, - chúng ta bắt đầu "đọc" từ chính điểm nhấn đó. Thứ tự nhận thức một bức ảnh được gò ép bởi bố cục, không phải bởi bất kì điều gì khác.

Trong tranh ảnh, điều đầu tiên ta nhận thức chính là trung tâm thị giác được nhấn mạnh của bố cục, những hình thù hay chi tiết có trọng âm nổi trội nhất. Chúng có một cái gì đó rất thứ bậc, hằn sâu trong bản năng đao to búa lớn của thị giác, xác định tuần tự của nhận thức.

Tuỳ biến vào sự sắp xếp của những trọng âm thị giác này, cũng như sự phụ thuộc LẪN NHAU của chúng, bức ảnh có thể được "đọc" từ tâm, từ phải qua trái, từ dưới lên trên hoặc thậm chí từ tiền cảnh đến phần sâu hoắm của không gian biểu hình.

Bạn có thể thấy điều đó là ngược lại so với những gì đã từng được từ các nhiếp giáo? Xin đừng hoang mang, hãy đọc tiếp, cứ từ từ, rồi thịt chó sẽ có rau thơm:

Nếu như trong bố cục không có bất kì điều nào như đã mô tả ở trên, khi đó mắt sẽ chuyển động từ trái qua phải giống như bản năng. Một hình ảnh không có trọng âm sẽ được tiếp thu như một hình chữ nhật hay hình vuông nhét đầy chữ, và sẽ được đọc như chữ.

Hãy nhìn hình 2:

2. Leica

Tuần tự đọc ảnh được tổ chức bởi nhận thức có sắp xếp trong cỡ chữ, và sẽ đọc ra được một từ rất đáng yêu. Nguyên nhân nằm trong sự thuận giảm kích thước của các chữ cái.


Còn trong hình số 3, một loại phim mà tôi rất yêu thích, được đọc từ dưới lên trên.

Không cần biết sự khác nhau trong tiếp nhận phía trái và phía phải có nguyên nhân là gì, hiệu ứng này vẫn tồn tại, và là hiệu ứng cực mạnh. Thậm chí, các chuyên gia tâm lý còn giải thích rằng, khán giả tự nhận diện từ phía bên trái, nhưng cái gì xảy ra ở bên phải lại đóng một vai trò quan trọng. Wassily Kandinsky đã so sánh phần bên trái của hình ảnh với NƠI XA, và phần phải – với NGÔI NHÀ.

Có thể hiểu điều đó như sau: Từ NƠI XA chúng ta đi tới NGÔI NHÀ (mục đích của hành trình), và từ NGÔI NHÀ chúng ta thoát về NƠI XA. Cái này đặc biệt quan trọng trong bố cục Cái Cân. Hai trung tâm bố cục từ bên trái và từ bên phải được kết nối bởi một liên hệ mạnh nhất là ĐỐI XỨNG, ta nhiều lần quay đi quay lại từ NƠI XA về NGÔI NHÀ và ngược lại, khi đó xuất hiện sự tương đồng và khác biệt.

Hiệu ứng này còn bị cường kích hơn nữa khi phân bên trái có tính động đậy hướng về bên phải, còn phần bên phải – động đậy về bên trái – khi đó nó tát cho cái nhìn một cái và ép mắt quay về hình ảnh.

Đôi cánh của Cái Cân cần phải hơi giống nhau nhưng lại đủ khác nhau. Sự giống nhau tạo ra mối quan hệ thị giác giữa chúng, sự khác nhau trong những nan giải làm giảm nhẹ tính đối xứng gương và chuyển tới mắt một sự thoả mãn đặc biệt.

Trong cuối hành trình của mắt, thường thì chúng ta rơi vào phần bên phải, vì thế một chi tiết có ý nghĩa nào đó nằm ở phần bên phải sẽ dừng nhận thức lại, nó xuất hiện bất ngờ, và dựa vào điều này có thể xây dựng được một câu chuyện. Vậy, nếu bạn muốn giấu một điều gì đó ở PHẦN TRƯỚC của THỜI GIAN, hãy ẩn nó vào phần bên phải của khung hình (hình 100).

100.

Ở đây sự kéo giữ chú ý được gây ra bởi những cô gái đang chụp ảnh cho nhau và đang selfi ở đài phun nước. Bốn cô gái này tạo ra hai cặp đôi đối xứng theo sơ đồ “sáng” – “tối” – “tối” – “sáng” qua tâm điểm là nơi Miuka ngồi. Miuka lại nhìn ra chỗ khác, và chỗ đó chính là nơi dừng lại của mắt cuối hành trình ảnh – chi tiết quan trọng của nửa bên phải hình ảnh – một cậu bé bé đang dừng xe đạp ba bánh nhìn chằm chằm vào ống kính.

101.

Phương án lật chiều của ảnh trên (hình 101) mất hết ý nghĩa. Ở đây cậu bé không được “trốn” như trước. Mà trong khi đó, ý nghĩa hay ho của bức ảnh nằm ở sự xuất hiện bất ngờ của cậu bé – người duy nhất nhìn vào ống kính người chụp.

Ngày xưa các cụ nhiếp gia đôi lúc còn lật ngược âm bản để có thể in được hình ảnh trái chiều, nếu điều này làm bố cục tốt hơn. Tất nhiên, không được làm như thế, nếu bạn chụp một người nổi tiếng, những toà nhà dễ nhận ra trong thành phố, hoặc trong khung hình có chữ nghĩa. Nói thêm, một số bức ảnh lật ngược sẽ mất ý nghĩa (và có thể ngược lại, có một ý nghĩa mới).


Một hiện tượng nữa của phân biệt bên trái và bên phải: chân dung quay ngang của một người (hình 141, 142). Trong hình 141 anh ta cởi mở lòng nhìn vào hướng nhìn của ta, còn trong hình 142 – tự kỷ và ngoảnh mặt đi. Chính xác như vậy, giả sử có một khán giả nhỏ đang ở góc dưới và nhìn sang ảnh từ bên trái. Trong trường hợp thứ nhất, khán giả nhìn thấy mặt nhân vật, còn ở trường hợp thứ hai, khán giả chỉ nhìn thấy gáy!

www.miukafoto.com

20 Sep 2017


2

Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!