Nghệ thuật bắt đầu ở nơi bắt đầu của chút chút.
Karl Bryullov 
(1799 - 1852)

TÁC PHẨM "THE SISTINE MADONNA" CỦA RAPHAEL

Mikhail Alpatov đã bình luận về "The Sistine Madonna" của Raphael như sau:

"Trong "The Sistine Madonna" có một chuyển động linh hoạt trên diện rộng, thứ mà thiếu nó thì hội hoạ khó lòng diễn tả ấn tượng về cuộc sống. Cùng với điều đó, tất cả các thứ trong tranh đều cân bằng và tuân thủ luật đo lường và luật hoà hợp (harmony). Chuyển động chủ đạo trong tranh được thể hiện không phải trong các hình thù, mà trong các nếp gấp của trang phục. Chân váy vén lên và khăn choàng đầu bồng bềnh làm cho hình thù Madonna chuyển động mạnh, và vì thế có cảm giác như, Maria đang vừa đang đi, vừa đang bay bổng, trong những lượng không bằng nhau, chính xác là ngoại lực của Nàng đang thu hút Nàng. Phần cạnh ngoài uốn cong của áo choàng giáo hoàng tương đồng với chuyển động chân váy của Madonna. Chuyển động của các nếp gấp trên váy của Madonna được nắm bắt bởi những nếp gấp trên trang phục của Thánh Barbara, và vang vọng vào phần cạnh của tấm rèm vén lên". Và còn nữa: "Không lời nào có thể diễn tả được giai điệu phong phú trong bức tranh của Raphael. Cũng như trong chủ nghĩa cổ điển Hy Lạp, đường viền với phong cách của ông ta không những bao quanh cạnh ngoài của các vật thể, mà còn uốn lượn nhẹ nhàng, lướt trượt khoan thai, dường như vừa hoà quyện các đường nét lại với nhau, vừa biến chúng thành hình ảnh phản chiếu của nhau, và theo cách đó, thị giác của chúng ta bị mê hoặc khi nhìn thấy những hình thể được tạo dựng bền vững, được tô nét rõ ràng, và cùng đó tạo ra một góc nhìn rất hài hoà. Sức sống động, tính hữu cơ trùng khớp với sự chính xác của hình học, và cùng lúc ở đâu đó lại tách biệt với nó".


Có đúng là như thế không? Hoàn toàn là một bài toán và một lời giải khác? Bố cục tổ chức ra nhận thức, nhưng mục đích chủ yếu của nó - sự biểu cảm và tính hài hoà.

Có thể quên ngay về kịch bản, về "sự khôn ngoan già trước tuổi" trong cái nhìn của đứa bé ("không phải sự sợ hãi hay lo lắng, không phải sự giận dữ hay quyền lực"), về "đôi mắt đen kỳ diệu ngây thơ mở to, giống như người thấy lắm và đợi chờ nhiều; chúng căng rộng và đôi chút quá cỡ; đường lông mày lại có đôi phần hơi nhướn lên. Khuôn mặt đứa bé điềm tĩnh không hề run rẩy, chỉ thấy ở trên môi một thứ gì đó rụt rè, hầu như là thơ dại - những dấu nét của sự nhút nhát và lòng nhân hậu - thường thấy ở một người con gái mà chúa tể trần gian cũng phải ngả mũ và quỳ gối trước nàng, chuyển tải cho hình ảnh của đứa bé sự sâu sắc mà không thể có được ở bất kỳ một Madonna nào khác của Raphael" (Mikhail Alpatov).

Thế này nhé, chí ít có thể tiến hành một thực nghiệm hoàn toàn phạm thượng trong tâm tưởng - che mặt của đứa bé và của Maria - ấn tượng chung vẫn không thay đổi, bởi vì điều bảo toàn linh hồn cho nội dung của bức tranh vĩ đại này - không chỉ là những gì được viết lên trên các khuôn mặt, mà chủ yếu còn là bố cục hình ảnh. Nói một cách khác, bức tranh ẩn chứa đầy nội dung tinh tế, nó thể hiện một điều gì đó rất riêng. Một lần nữa, không có một chi tiết thừa, tất cả đều được kích hoạt với mục đích khám phá kịch bản thì ít, khám phá cái đẹp (không phải sự tô vẽ, mà là cái đẹp đích thực trong các mối quan hệ hài hoà) mới là nhiều.

Bố cục của Raphael, khác với Repin (xem bài cũ), không hề che đậy, nó được mở ra cho nhận thức, khán giả cần cảm giác nó, nhận thức nó bằng tình cảm.

Bức tranh của Raphael - một ví dụ nữa về sự kết hợp tuyệt vời giữa đối xứng và bất đối xứng. Sự đối xứng được đưa ra bởi toàn bộ cấu trúc tranh: từ những chân rèm rủ xuống cho đến vị trí của các hình thù. Đây là bố cục Cái Cân. Vì vậy rất nhiều sự chú ý của chúng ta sẽ dành cho các hình thù ngoại biên, sự khác nhau và ý nghĩa trong sự khác nhau của chúng. Nhưng trong sự đối xứng này lại chứa đựng tất cả những thứ bất đối xứng. Hình thù của Giáo hoàng Sixtus (trái) và Thánh Barbara (phải), nếp gấp của các tấm rèm, thậm chí hai Thiên Thần phía cạnh dưới của tranh, về thị giác là cân bằng nhau nhưng không có nghĩa là lặp lại nhau như phản chiếu gương. Vị trí trung tâm của Madonna cùng với đứa bé đánh dấu sự quan trọng của Nàng, đó là trung tâm của ý niệm. Trung tâm hình học của bức tranh là phần áo khoác váy màu xanh da trời. Còn khuôn mặt của Nàng, tay đỡ đứa bé, phần khăn choàng đầu đang no gió, - tất cả những điều này tạo ra một vòng tròn và là trung tâm bố cục (trọng âm của màu sắc bên trong vòng tròn, hình 313).


Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là trung tâm bố cục chủ yếu của bức tranh. Về bản chất, các trung tâm như vậy có ba, thậm chí là bốn, nếu tính thêm cả nhóm hai Thiên Thần. Và chủ đạo nhất trong các trung tâm này - hình thù của Giáo hoàng Sixtus, nổi bật lên bởi màu sắc (màu vàng kim của áo choàng Giáo hoàng, phần vải đệm đỏ thắm, thứ có đường nét cơ bản mà sau này sẽ lặp đi lặp lại nhiều lần trong bức tranh, ba điểm nhấn màu trắng). Chuyển động của mắt nhìn sẽ bắt đầu từ chính hình thù của Sixtus. Vì thế, nói luôn, nếu lật gương bức tranh để Sixtus nằm bên phải, không những sự cân bằng của bức tranh sẽ bị phá huỷ, mà ý nghĩa của nó cũng bị mất hết.

Tiếp theo có hai hướng nhìn tranh. Thứ nhất - đó là đường kích hoạt cái nhìn của Sixtus, nó lập tức dẫn chúng ta tới trung tâm bố cục thứ hai - khuôn mặt của Maria và đứa bé. Tiếp đó, mắt chuyển sang nhìn Thánh Barbara (sự lặp lại của màu đỏ và màu xanh trong trang phục của Barbara. Theo hướng nhìn, mắt Barbara hạ xuống tới chỗ hai Thiên Thần. Cuối cùng, và đây cũng chính là điều hoạ sỹ muốn, cái nhìn của các Thiên Thần lại tạo ra một chuyển động từ dưới lên trên, từ chân Madonna tới khuôn mặt của Nàng, có nghĩa là tới đúng vòng tròn của tình yêu và sự chăm sóc mà Raphael đã biểu hiện.

Chuyển động từ dưới lên trên này cực kì quan trọng, nó tạo ra cảm giác bay bổng bay cao của Madonna trong không khí. Nó cần thiết còn bởi vì, nó dường như ép người xem đầu tiên phải cúi đầu trước Đức Mẹ, ngắm nhìn đôi bàn chân của Người, khăn choàng, và chỉ sau đó mới được ngẩng đầu lên để nhìn khuôn mặt của Người và đứa bé nước Chúa.

Chuyển động trong tranh được tạo ra bởi các dạng hình học sau:
- Các nửa trên hội tụ của hai bên rèm (góc nhọn, pointer);
- Những đường hướng động này được lặp lại hai lần - bởi hình tam giác với ba đỉnh là ba trung tâm bố cục chính (bốn khuôn mặt của các nhân vật); - và bởi những mảng trắng phía phần dưới tranh (tam giác cắt ngắn, hình 314).


Chuyển động tưởng tượng từ dưới lên trên đi kèm chuyển động thực sự của Madonna từ trên xuống dưới - đó chính là điều cơ bản về bức tranh của Raphael.

Trong tác phẩm của mình, hoạ sỹ đã miêu tả điều không thể miêu tả được - đó là sự hoài nghi của Maria. Nàng mang đến cho chúng ta người con của nước Chúa, nhưng tất nhiên Nàng biết, điều gì đang đợi đấng Jesus.

Và sau đây là đường nhìn thứ hai từ Sixtus tới khuôn mặt Mẹ Maria - Đường nhìn này được sắp đặt bởi mối liên kết của phần vải đệm màu đỏ thắm nơi Sixtus và một phần váy đỏ thắm nơi váy dưới chân Mẹ Maria (trong hình minh hoạ được tô bằng đường chấm chấm). Kể cả trong trường hợp này chúng ta cũng thực hiện động thái nhìn từ dưới lên trên theo hình thù của Người, chuyển động mà hoạ sỹ đã cần đến thế (hình 315).


Như vậy, trước mắt chúng ta có thêm một ví dụ, khi hoạ sỹ sắp đặt vào trong tác phẩm của mình một thứ tự định trước của cảm nhận thị giác, thứ tự xác định nội dung của bức tranh, hàm ý tâm linh của nó.

Cũng cần phải đánh dấu, những phản hình của Giáo hoàng Sixtus và Thánh Barbara biểu cảm đến mức nào (hình 316).


Điều chủ yếu nhất trong bức tranh của Raphael, thứ cho phép ta nói về tính nhạc của nhịp điệu tranh, - đó là sắc thái. Khăn choàng đầu no gió, chân áo choàng váy được vén lên, lộ ra một phần đỏ thắm của váy, và chính hình thù của miếng này, đường nét của nó, sự di chuyển của các miếng màu từ hình thù này sang hình thù khác - đó chính là sắc thái.

Vị trí của các hình thù đã được xác lập ngay từ đầu, nhưng có thể vẽ ra hàng trăm bức tranh với vị trí y hệt như thế, mà vẫn không đạt được một phần nhỏ của một tác phẩm THỐNG NHẤT, HÀI HOÀ TRÊN DIỆN RỘNG như bức tranh "The Sistine Madonna" đã vinh danh Raphael.

MiukaFoto - dịch từ Fotografiya Kak...

19 Sep 2017


3

Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!