Không có tuyệt mỹ bên ngoài sự thống nhất; không có sự thống nhất bên ngoài sự đồng thuận (muốn có sự đồng thuận đôi khi phải áp bức).
Denis Diderot 
(1713 - 1784)

BÍ MẬT CỦA CÁI ĐẸP

Mối liên hệ giữa tương đồng và tương phản, cân bằng và đối xứng, thống nhất và hợp nhất, và tất cả các tương quan khác mà chúng ta nghiên cứu với những sơ đồ - đó chính là ngôn ngữ để các mảng "nói chuyện" với nhau, với mặt phẳng ảnh với chính khung hình.

Chúng ta coi tương quan biểu hình giữa chúng như là một ý niệm - đó là đồng thuận hoặc phản đối, hợp tác hoặc xung khắc. Đó là một cuộc chiến vì sự tương bằng, hay nói một cách khác, vì sự nhất quán của những chính kiến (lãnh đạo bọn nghệ sỹ rất khó - là vì thế. Mới đây có một cuộc tranh cãi nảy lửa giữa các "nghệ sỹ nhiếp ảnh" - một bên là "nhà báo", một bên là anh em chơi phim tham gia triển lãm - có kết niệm hay không? Nếu có kết niệm, nó cũng sẽ thành một bức ảnh có ý niệm).

Khi sở hữu kiến thức "lãnh đạo bọn nghệ sỹ", chúng ta có thể diễn tả bất kỳ câu chuyện nào - từ tình yêu của Romeo và Juliet (sức hút của các mảng giữa các nhóm xung đột) đến truyền thuyết về Khổng Minh (khi có sự xuất hiện của ông ta, quân ngũ đang hỗn độn bỗng trở nên chỉnh chu ).


Quay về tính thực hữu của tranh hoặc ảnh, cần nhớ đến lời khuyên của Maurice Denis "rằng một bức tranh, trước khi trở thành chiến mã, một người đàn bà loã thể hay một câu chuyện tiếu lâm, đều là một mặt phẳng chất liệu phủ đầy phẩm màu theo một thứ tự nhất định".

Để tưởng tượng một thực tại có giáo dục như "ôi bà già đang phe phẩy quạt kìa, ơ con chó đang kiễng chân chìa, hay, ơ bàn tay đang làm dáng để cho thằng cầm D850 chụp kìa..." thành những mảng đơn thuần như cái nhìn của một đứa trẻ, phải có năng khiếu và biết nheo mắt khi đang mở mắt. Cần phải kích hoạt trí nhớ ngoại biên để xem xét xem những mảng đó có nói chuyện được với nhau hay không, và khi nói chuyện xong thì có một cái kết chung hay không, hay lại lan man. Khi chúng ta lan man trong chụp ảnh thì chẳng khác gì đang xem một đoạn Video 4K rồi dừng hình bắt cảnh một cách hỗn loạn.

Mắt (não, nhận thức) luôn cố gắng tạo ra một tổ chức từ sự sắp xếp của những chi tiết. Không những thế, tổ chức đó phải là đơn giản và không mâu thuẫn trong tổng thể. Tổ chức đó được gọi là gì? Câu trả lời: CÁI ĐẸP.

Tổ chức đơn giản nhất và bền bỉ nhất - đó là sự đối xứng gương. Nhưng nếu chỉ có vậy thì mắt sẽ bị đói. Mắt lập tức tóm gọn bố cục này, lập tức đánh giá, và sau đó nó thất nghiệp, vì chẳng còn gì để nhìn nữa.

Thức ăn cơ bản của mắt là thứ ép nó quay đi quay lại trong một bức tranh bằng sự đa dạng của nhiễu hình. Độ đơn giản và sự đa dạng giải quyết mọi vấn đề. Một bố cục có sự đối xứng tự do (từng phần) - là một trong những bố cục đẹp nhất. Trong hội hoạ có thể tìm ra rất nhiều tác phẩm như thế.

«Không có tuyệt mỹ bên ngoài sự thống nhất; không có sự thống nhất bên ngoài sự đồng thuận (muốn có sự đồng thuận đôi khi phải áp bức)» (Denis Diderot).

Có vẻ như điều này là nghịch lý với điều kia, nhưng không phải như vậy.
Sự thống nhất xảy ra từ những phần tử biết vâng lời; và từ những phần tử ngoan ngoãn này sẽ sinh ra sự hài hoà - thứ sẽ mất điện khi không có sự đa dạng.
Sự thống nhất cũng khác với sự đồng nhất, điều đó giống như sự khác nhau giữa một giai điệu đẹp và một âm thanh duy nhất kéo dài".

Cái đẹp đích thực được thu nhận từ trí tuệ ngoại biên, hầu hết đều do cảm thấy chứ không bởi nhận thấy. Khi một bố cục đạt tới một mức hoàn hảo, ta thốt lên "RẤT ĐẸP!" (xem ảnh của HCB).

Bố cục không thể nghĩ ra, chúng chỉ có thể được đi tìm trong một mớ bòng bong của đời thường. Một bức ảnh có mục tiêu như thế hoàn toàn có thể ngạo nghễ gọi là ĐẸP. Đặc biệt là khi người chụp không cố tình nghĩ ra bố cục, không cố tình sắp đặt, mà chỉ theo dõi, liên tưởng và nắm bắt.

Để nói về bí mật của cái đẹp, không thể không nhớ đến một nhận định rất tinh tế của Joseph Joubert: "Hiển nhiên một điều: trong tuyệt mỹ luôn luôn có sự kết hợp của cái đẹp hữu hình và vô hình.
Hiển nhiên một điều nữa: không bao giờ sự tuyệt mỹ lại làm cho chúng ta thất vọng mạnh mẽ như khi chúng ta hoảng loạn ngắm nhìn nó mà chỉ hiểu được một nửa ngôn ngữ của nó".
Tóm lại, sự hài hoà vô hình luôn luôn có giá trị hơn hữu hình. Cái đẹp hữu hình nằm ở bề ngoài - một ánh sáng đẹp hay một khuôn mặt đẹp. Còn cái đẹp vô hình - sự chính xác của các mối quan hệ và tinh tế. Chúng được tiếp thu nhưng lại không được nhận ra.

Nói một cách khác, có dạng thức hữu hình và dạng thức vô hình. Điều thứ nhất là tổ chức của hình ảnh và được đọc vị. Còn ở điều thứ hai - sự hài hoà của bố cục và "một chút" tinh tế - chỉ có thể cảm thấy mơ hồ.

Sự bất hài hoà làm đau mắt ngay lập tức. Sự hài hoà, ngược lại, không đập vào mắt ngay từ cái nhìn đầu tiên, nó ngấm vào chúng ta từ từ và sau đó tăng cường lên vô hạn nhờ những tế nhị trong quá trình soi ảnh.

Trước hết, chúng ta nhìn thấy sự hoà trong thiếu vắng của bất hài hoà. Cũng giống như ta nhìn thấy sự yên bình khi thiếu vắng sự chuyển động. Dàn nhạc của những mảng miếng, đường nét, sắc độ - dàn nhạc hài hoà.

Một trạng thái quan trọng: khi một người nói "cái này đẹp", thực ra là "tôi nghĩ là cái này đẹp" hay "tôi biết rằng cái này đẹp". Rõ ràng những khảng định như thế không có bất kì một điểm chung nào với cảm giác và sự lay hồn của sắc đẹp. Ý nghĩ xuất hiện đi theo sau kết quả của cảm nhận, nhưng không phải nguyên nhân của nó.

R. Arnheim nói về suy diễn biểu hình như một suy diễn hệ quả của công đoạn biểu hình. Nhưng sự suy diễn chỉ có thể biểu đạt bằng lời, không có ngôn từ sẽ không có thể có sự suy diễn. Tác phẩm nghệ thuật không phải là mô phỏng ý nghĩ của tác giả, mà là sự xuất hiện cuối cùng của ý nghĩ. Lời lẽ sau đó mới xuất hiện, như một mưu đồ giải thích sự ngạc nhiên.

Vậy, khi đánh giá một hoạ sỹ hay một nhiếp ảnh gia, không nên chỉ nhìn vào tiểu sử hay đồn đại, mà quan trọng nhất là nhìn vào quá trình anh ta xây tạo nên tác phẩm và quá trình người nghệ sỹ cảm nhận CÁI ĐẸP.


Một bức ảnh rất đẹp và chỉn chu, được tạo ra bởi sự đồng thuận của một vài đường nét. Tác phẩm là một ví dụ điển hình của chuyển động. Đó là nhịp điệu âm nhạc của những đường cong và những đoạn thẳng ngắn. Mặc dù vậy, trong bức ảnh "biết động đậy" này vẫn có thể tìm thấy những phần tử đối xứng: của hai bức tường cánh phải và cánh trái. Mảng tối của người đi xe đạp được đối trọng bởi mảng tối của góc cửa bên phải phía trên. Nội dung được sắp xếp trong hình thù. Đó là hoàn mỹ, đó là CÁI ĐẸP!

3 Sep 2017


Cảm ơn bạn đã đọc. Hãy Đăng ký một tài khoản để nhận tin bài mới từ MiukaFoto. Thank you!




Back to List

Bạn muốn để lại lời nhắn? Hãy đăng nhập nhé <3!