Vấn đề nghệ thuật được chia làm ba phần: cái mà tác giả muốn thể hiện, cái mà tác giả biết thể hiện, và cái mà anh ta đã thể hiện nhưng lại ngoài ý muốn.
Sergei Dovlatov 
(1941 - 1990)



ĐẦU ĐUÔI LỘN NGƯỢC

Chúng ta lấy một mô hình, trong đó một trong các trục lấn át vượt trội trên tất cả các trục còn lại. Nếu xoay mô hình này đi một góc 180 độ, thì nó sẽ có một diện mạo khác, thậm chí hình dạng hình học vẫn được giữ nguyên như cũ. Xoay 180 độ là hiện tượng được nhận thức khác hẳn so với nghiêng lệch khỏi tư thế thẳng đứng, và dễ thấy nhất như một mô hình mới với phần chân đế bền vững riêng biệt.


HÌNH DẠNG

Các thuật ngữ «diện mạo» (shape) và «hình dạng» (form) thường được sử dụng như những ý nghĩa khác nhau. Trong cuốn sách này, để làm cho ngôn ngữ thêm phần đa dạng và sinh động, tôi sẽ sử dụng cả hai. Thực ra giữa chúng có một sự khác biệt quan trọng. Trong chương trước chúng ta đã bàn về diện mạo (shape) của vật thể, có nghĩa về hình thức được ngầm hiểu là các khía cạnh không gian cô lập của đối tượng nhận thức. Nhưng một mô hình nhận thức thị giác không chỉ là sự loé sáng bề ngoài. Nội dung của vật thể luôn là một thứ gì đó lớn lao hơn diện mạo bề ngoài của nó. Không phải là vô tình mà người ta nói rằng, mọi sự loé sáng chính là hình thức cùa một nội dung nào đó.


BỘ XƯƠNG KẾT CẤU

Có lẽ, bây giờ chúng ta đã thấu hiểu, hình thức của một đối tượng nhận thức thị giác được tạo thành không chỉ từ đường nét diện mạo của nó. Chúng ta sẽ đưa ra một ví dụ, giúp hiểu rõ điều này một cách trực quan.


CÁC VÍ DỤ TỪ LĨNH VỰC NGHỆ THUẬT

Trong các loại hình nhận thức thị giác của nghệ thuật, kể cả, tất nhiên — ảnh phim — sự tương đồng theo vị trí sắp xếp có khả năng hợp nhóm các đối tượng, khi chúng có vẻ nằm gần gũi với nhau. Rõ ràng, một đám người sẽ được nhận thức như một nhóm toàn vẹn, nổi bật khỏi các hình thù khác nằm tách biệt và cũng trong khoảng cách đó. Sự hợp nhóm liên quan chặt chẽ cũng có thể hình thành giữa đối tượng nằm cách xa nhau hẳn. Điều này có thể đạt được thông qua các nguyên tắc khác về tương đồng.


CÁC QUY TẮC HỢP NHÓM

Sau khi vỡ nhẽ, rằng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các phần chịu ảnh hưởng của kết cấu tổng thể, chúng ta có thể bóc tách và mô tả một số quan hệ đặc thù giữa chúng. Để diễn đạt những mối quan hệ này ở dạng thuần tuý, chúng ta có thể sử dụng, hoặc, các mô hình tương đối hỗn loạn có kết cấu được quy về giản thể ngoại trừ các đặc tính đang được nghiên cứu; hoặc, các mô hình được chọn sao cho tổng thể không ảnh hưởng đến mối tương tác cục bộ giữa các phần. Những quan sát được tiến hành trong những điều kiện đã được đưa ra, — sau đó sẽ có thể được áp dụng để nghiên cứu một tác phẩm nghệ thuật.


NGUYÊN TẮC CHIA PHẦN TRONG NGHỆ THUẬT

Việc phân chia một mô hình nhận thức thị giác ra thành các đơn vị căn bản hơn là một trong những phương tiện cốt yếu của bố cục trong các hình thức nghệ thuật tạo hình và có mặt trên những mức độ khác nhau, tạo ra một hệ cấp bậc nhất định trong mỗi tác phẩm nghệ thuật. Sự phân chia khởi căn sẽ thiết lập những tính cách cơ bản của tác phẩm.


THUYẾT SINH LÝ THỊ GIÁC

Xu hướng tiến tới sự đơn giản bắt nguồn từ đâu? Câu hỏi này đặt ra một tình thế khó xử trước các nhà tâm lý học. Nếu bị gò ép vào những gì có trong ý thức của con người, họ sẽ không thể tiến xa hơn một sự mô phỏng và mô tả các hiện tượng. Giả thiết đặt ra là, để truy tìm nguyên nhân của điều đó, họ cần mổ xẻ các quá trình xảy ra tương ứng trong não bộ. Nhưng sinh lý học về vận hành của não bộ vẫn còn chưa được nghiên cứu đầy đủ để cho phép họ làm được điều này. Suy ra, các nhà tâm lý học chỉ có thể đưa ra một giả thuyết mà thôi, như đang có trong vật lý đại cương (trong các hoàn cảnh tương tự).



More:



QUAN ĐIỂM QUY NẠP BỘ QUÃNG BA

Hợp âm là những «người» đại diện cho giai âm, là những thanh âm vang lên đồng thời hoặc nối tiếp trong một không gian riêng biệt của một ngôi nhà chung mang tên tác phẩm. Bởi vậy các thanh âm của hợp âm có quy luật linh hồn của riêng chúng, không tách rời khỏi giá trị toàn vẹn và thống nhất. Vậy có thể đưa ra một định nghĩa thế nào cho ngôn từ «hợp âm» để vừa phù hợp với các quan niệm cổ điển, vừa không nghịch lý với những diễn biến hiện đại của thế kỷ XX-XXI?


CHƯƠNG III — PHÂN LOẠI GIAI ÂM (P4)

Trước khi chuyển sang nghiên cứu hợp âm, chúng ta cùng tạm khép lại chương III với bài viết phân loại các hệ thống giai âm. Chúng ta cũng đã biết về phép biện chứng quy sự hình thành của các hệ thống giai âm có nguồn gốc từ ngữ âm, tôn giáo, sinh hoạt âm nhạc dân gian. Giai âm là một vấn đề trừu tượng, có thể nói, rất khó để hình dung. Nhưng nếu như ngữ âm có thể hiểu được, thì giai âm cũng không phải là không có kênh tiếp cận.


CHƯƠNG III — GIAI ÂM (P3)

Như đã biết, cái đẹp trong một tác phẩm nghệ thuật bất kỳ, đó là cảm nhận chung. Nói riêng trong âm nhạc, trong vòng 5-10 phút thưởng thức, nếu bộ máy thính giác chỉ nhận được các quãng thuận âm, chỉ phân tích các âm thanh tròn trịa, thẩm mỹ về cái đẹp sẽ gặp tình trạng thoái trào. Tác phẩm nghệ thuật bất kỳ luôn luôn là một cơ thể có cá tính (chủ đề), có phát triển trong mạch xuyên suốt (ngẫu hứng), và có tái hiện, kết ý (finalis), v.v... Mời các bạn tham khảo bài giảng tiếp theo của Kholopov về giai âm.


CHƯƠNG III — GIAI ÂM (P2)

Loài người đang sống trong thế kỷ thứ XXI. Dù là tự nguyện hay ép buộc, chúng ta đang chứng kiến những thay đổi vượt tầm hình dung của các nhạc sỹ cổ điển tây phương những thế kỷ trước. Cũng phải thôi, sự tiến hóa luôn luôn diễn ra, chỉ có điều, với một thời gian quá ngắn ngủi, chúng ta chưa kịp thích một điều gì đó mới mẻ thì đã bị những niềm đam mê xưa cũ chiếm lĩnh toàn bộ thời gian và tâm trí. Giai âm cũng có lịch sử và sự tiến hóa của mình, điều đó được đề cập đến trong phần viết này của tác giả Kholopov.


CHƯƠNG III — GIAI ÂM (P1)

Trong tiếng Nga có từ Лад, đọc là Lad, hàm ý ám chỉ sự đồng thuận đồng ý. Và trong ngôn ngữ dân dã, người ta vẫn thường nói ладно (ladno) — có nghĩa là «thôi được», «thôi cũng được», «nhất trí nhé», vân vân. Vậy phải chăng giai âm là một sự ước lệ của sự thuận tai? Và rất có thể, nó liên quan cụ thể đến các nền văn hoá, khi đó chúng ta có các giai âm khác nhau.


CHƯƠNG II - THUẬN ÂM VÀ NGHỊCH ÂM (P3).

Thuận âm và nghịch âm là vấn đề quan trọng nhất trong mọi thời đại, nếu đề cập tới lý thuyết âm nhạc. Thật thú vị, con người cảm âm, trước tiên, là theo bản năng, rồi sau đó mới theo khía cạnh giáo dục. Còn những vị tổ của môn khoa học hòa âm, những thiên sứ của Vũ Trụ gửi xuống, đã để lại cho chúng ta một kho tàng quá đồ sộ về các bí mật của thế giới âm nhạc. Để đọc nốt nốt chương II, chúng ta dùng nhạc nền là bài hát Julia của John Lennon huyền thoại.


CHƯƠNG II - THUẬN ÂM VÀ NGHỊCH ÂM (P2).

Nếu bạn nói với một đứa trẻ, bảo nó hát hai âm cao bằng nhau, nó sẽ làm được ngay. Nhưng khi câu chuyện tiến xa hơn, liên quan đến các quãng khác, đầu óc như tờ giấy trắng của trẻ nhỏ cần có thời gian tiếp xúc, lắng nghe, ghi nhớ, luyên tập để có thể phản xạ lại chính xác. Trong âm nhạc còn nhiều bí mật ở các khía cạnh khác nhau mà chúng ta có thể tìm hiểu qua sách của Kholopov. P2 nói về vấn để quãng tám, phát hiện ra quy luật tâm sinh lý cũng như toán lý của nó. Và, chính từ đó, đào sâu vào tính chất của các thuận âm và quy tắc cộng hưởng.



More:



TÌNH CA DU MỤC

Bỏ qua những ấn tượng không mấy an toàn về những người Di-gan mà tôi đã từng gặp, họ vẫn luôn là một nhân tố bí ẩn. Có cảm giác như, họ đi đến đâu, nhà cửa mọc ngay ở đó. Âm nhạc của họ, khác với những gì đọng lại từ hình thức bề ngoài, — thường là rách rưới, nheo nhóc, bầy đàn — toát lên một sự quyến rũ khó kiểm soát. Định kiến. Kệ đi.


NGÂY THƠ - EM VẪN YÊU ANH

Thế nào là một ca khúc hay? Đó là khi đau đớn ê chề tìm được tiếng nói chung với đam mê khao khát, để nuôi trong tâm hồn của những kẻ dại khờ một niềm tin phi thực tế, nhưng rất đỗi siêu nhiên. Thế nào là một bức ảnh đẹp? Đó là khi tất cả các chi tiết tả thực đều bị phớt lờ trong đau đáu, nhưng chúng không thể sống thiếu nhau. Chỉ khi cơ thể tiết dịch ra một thứ ngôn ngữ của tổng thể vạn năng, lúc đó bức ảnh mới đáng để xem đi xem lại. Như bẩy ngày trong tuần, như mười hai tháng trong năm, như mười hai năm trong một niên giáp.


Katya - Katyusha

Tiếng phong cầm du dương, trầm bổng, ngân nga, lúc rộ lên, lúc lắng xuống. Bài hát Ca-chiu-sha của Liên Xô không còn xa lạ với mọi thế hệ. Ai đó, khi nghe thấy nó, có thể nghĩ về chiến tranh, còn đối với tôi, nó chỉ là một bài hát đậm chất Nga dịu dàng và hiền dịu. Đâu đó những năm tháng xa thẳm. Những quán nhỏ, những lề đường, những bà già Nga cầm hoa lóc cóc mời mua. Xa rồi nước Nga, Katya - Katyusha!


PHÍA SAU LƯNG NƯỚC NGA

Nước Nga đón tôi bằng một xi lanh hút máu 45ml ở sân bay, làm thằng bé 45kg suýt ngất. Không sao, cô y tá xinh đẹp cho thằng bé ngửi bông tẩm sam-ma-gôn (rượu nút lá chuối của xứ đó), nó tỉnh lại tức thì.


CẢM NGHĨ VỀ MÁY PHIM

Sau đôi ba năm nhìn màn hình laptop hàng ngày trong ánh sáng run bần bật của đèn neon, mắt ai rồi cũng có phần kèm nhèm. Thế nên có dịp Tết nghỉ lâu lâu là tôi lại muốn vút đi đâu đó để lấy lại cảm giác nhìn về vô tận. Đôi mắt là ống kính tốt hơn bất kì ống kính máy ảnh nào, (trừ ống kính có chữ Leitz), nên cần bảo vệ chúng một chút không lại phụ công cha mẹ đã tặng cho mình.



MIDI — THEO DÒNG LỊCH SỬ

Thuật ngữ MIDI đã xuất hiện từ rất lâu. Đó là một ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi trong âm nhạc điện tử. Hiểu biết ngôn ngữ này ở một mức độ nhất định — điều kiện cần cho các nhạc sỹ hoà âm phối khí trong môi trường điện toán.