Nghệ thuật — đó là khi biết cách làm ra một thứ gì đó từ không có gì và bán nó.
Frank Vincent Zappa 
(1940 - 1993)



MÀU SẮC CÓ ĐO ĐƯỢC KHÔNG? PHẦN 3.

Một trong những phương pháp trực tiếp nhất để nghiên cứu cách thức, mà nhờ đó mắt cho chúng ta khả năng nhận thức được màu sắc, là cộng hợp các nguồn sáng hoặc, chính xác hơn, làm quen với phép cộng của các kích thích màu. Đầu tiên chúng ta chiếu một chùm sáng (chẳng hạn, từ một bóng đèn sợi đốt) sao cho nó tạo một vùng được chiếu sáng trên màn ảnh màu trắng. Năng lượng bức xạ được phản xạ từ vùng này và được khúc xạ bằng các hạt sắc tố tạo màu màn ảnh. Năng lượng phản xạ có một phân bố trong không gian nên người quan sát có thể nhìn thấy một vùng sáng như nhau từ các vị trí khác nhau trước màn ảnh. Ở bất kỳ vị trí nào trong số đó, chỉ có một phần nhỏ năng lượng luồng phản xạ lọt được tới mắt và trở thành kích thích màu. Bởi vì các hạt sắc tố màu trắng tác động đến năng lượng bức xạ của một độ dài bước sóng nào đó của vùng quang phổ nhìn thấy được tương đối giống như đến bức xạ của một độ dài bước sóng khác (hình 1.11 trong phần 2 của tài liệu), nên, thành phần quang phổ của kích thích màu sẽ rất gần với thành phần quang phổ của luồng bức xạ chiếu tới màn ảnh. Người quan sát lập tức nắm bắt giá trị của tình huống vật lý phức tạp này. Họ nhìn thấy một đốm vàng trên màn ảnh trắng. Nói chính xác hơn, đốm này có màu vàng đói ám đỏ. Người quan sát quá biết rằng, màu mà họ đang nhận thức — là màu không phải của màn ảnh, mà của bức xạ chiếu sáng nó.


MÀU SẮC CÓ ĐO ĐƯỢC KHÔNG? PHẦN 2.

Qua tài liệu đã được giới thiệu ở phần 1, chắc chắn bạn đọc đã thấy được rằng, nhận thức về màu sắc là một quá trình cực kỳ phức tạp. Các phần khác nhau của quá trình này được nghiên cứu qua các môn khoa học khác nhau — hoá học, vật lý, sinh học và tâm lý học. Cho đến thời điểm này chúng ta mới chủ yếu đề cập tới sinh học; đã đến lúc phải chuyển sang các khía cạnh khoa học khác.


MÀU SẮC CÓ ĐO ĐƯỢC KHÔNG? PHẦN 1.

Nhận thức màu sắс — liên quan đến một trong những hiện tượng căn bản, mà nhờ đó chúng ta nhìn thấy các vật thể ở xung quanh. Để hiểu được bản chất của màu sắc, chúng ta cần biết một chút về mắt người, cụ thể là nó được cấu tạo và hoạt động thế nào. Chúng ta cần biết về các loại mắt: mắt tốt hay mắt lỗi, mắt khoẻ hay mắt bệnh, làm thế nào để chúng có thể đưa ra thông tin cụ thể đến kinh ngạc, và làm thế nào để chúng có thể làm si mê hồn người. Chúng ta cũng cần biết chút ít về năng lượng bức xạ — các tia sáng, thoát ra từ nguồn sáng, thay đổi khi phản xạ trên bề mặt của các đối tượng, và các tia sáng này bị khúc xạ, thay đổi trước khi chạm đến mắt của chúng ta. Chúng ta sẽ cần hiểu vai trò quan trọng của hoá chất trong chế tạo, trong ứng dụng và kiểm soát chất lượng vật liệu trong sản xuất (phẩm màu và sắc tố), nhằm truyền tải một màu sắc nhất định cho các sản phẩm. Tất cả những điều đó là cần thiết, bởi vì cảm giác về màu sắc phụ thuộc vào cả các yếu tố hoá học và cả yếu tố vật lý. Tuy nhiên bản thân màu sắc lại không được quy về các hiện tượng thuần túy vật lý hay thuần tuý tâm lý. Nó là năng lượng ánh sáng (vật lý) thông quá nhận thức thị giác (tâm lý học). Tính cách này có được từ các tính chất của mắt người.


CÁC NGUYÊN TỐ CỦA THANG MÀU

Chúng ta biết được bao nhiêu về cú pháp của màu sắc — có nghĩa, về những thuộc tính nhận thức khiến các mô hình có tổ chức của màu sắc trở thành điều có thể? Trước hết, các đơn vị sơ cấp của bố cục màu sắc là gì, và có bao nhiêu đơn vị như thế? Vật chất thô sơ xuất hiện trong những thang độ trượt chuyển liên tục. Thang độ của các góc màu (hue) được biết đến rõ nhất từ quang phổ ánh sáng mặt trời. Độ sáng (brightness, lightness) và độ bão hoà (saturation) còn tạo nên những thang độ chạy từ giá trị thấp nhất đến giá trị cao nhất của những thuộc tính này. Số lượng lớn nhất của các sắc thái xám (shade of gray) trong thang độ giữa đen và trắng mà một người bình thường có thể phân biệt được, theo một số nguồn tin, là khoảng 200. Đáng chú ý rằng, số lượng của các góc màu có thể phân biệt được trong một quang phổ của các màu thuần khiết nằm giữa hai điểm cực đại của tím nhạt (violet) và đỏ tía (purplish red) đâu đó còn là nhỏ hơn, khoảng 160.


ĐI TÌM SỰ HÀI HÒA CỦA MÀU SẮC

Các màu sắc nói chuyện với nhau như thế nào? Hầu hết các chuyên gia về màu sắc đã phải đối diện với điều này như một vấn đề hóc búa: những màu nào đi với nhau mới gọi là hài hòa? Họ đã thử xác định các nhóm màu sao cho trong đó tất cả được pha trộn thuận tiện và vừa ý. Đơn thuốc của họ bắt nguồn từ những cố gắng phân loại tất cả các giá trị màu vào một hệ thống tiêu chuẩn khách quan. Những hệ thống sớm nhất trong số đó là hai chiều, miêu tả tuần tự và một số quan hệ của màu sắc bằng một đường tròn hay một hình đa giác. Sau này, khi người ta nhận thấy một màu được xác định bằng ít nhất một sắc thể ba chiều, bao gồm HUE (góc màu), SATURATION (độ bão hoà) và LIGHTNESS (độ sáng), thì các mô hình ba chiều đã lộ diện.


CÁC CẶP BÙ TRỪ TẠO SINH

Nếu bạn đọc còn đồng hành với tôi, tôi sẽ mạn phép chỉ ra rằng, bởi vì phép cộng và phép trừ là các quá trình khác hẳn nhau, chúng liên quan đến các điều kiện khác nhau cho sự bổ sung màu (complementarity). Khi sự khác biệt này bị bỏ qua, người ta dễ dàng nhầm lẫn trong giả định hoặc bị bối rối bởi những mâu thuẫn mười mươi giữa các mệnh đề mà thực ra đang đề cập tới các sự thật khác nhau. Trong một bài báo đáng chú ý về kỹ thuật của trường phái ấn tượng (The Technique of impressionism), J. Carson Webster đã ghi điểm cho một niềm tin phổ biến rộng nhưng lại nhầm lẫn khi cho rằng, những hoạ sỹ này nhận được hiệu ứng của xanh lá cây sáng màu bằng cách đặt các chấm màu lam và vàng cạnh nhau (hình h.1A) như thể chúng bị «nấu chảy» trong mắt người nhìn. Webster nhận ra rằng, các ấn tượng gia đó đã không làm gì cả, chỉ đơn giản là các vị trí kề nhau của lam và vàng sẽ sinh ra hiệu ứng cộng màu của trắng hoặc xám (hình h.1B). Chỉ khi trộn các sắc tố lam và vàng thì người ta mới có thể nhận được màu xanh lá cây.


MÀU SẮC DIỄN RA THẾ NÀO

Ở đây không cần thiết phải miêu tả cặn kẽ các nguyên tắc quang học và sinh lý thần kinh học, mà dựa vào đó, nhận thức về màu sắc đã từng được giải thích trong quá khứ và đang được trình bày ngày hôm nay. Tuy nhiên, một số đặc điểm chung, hữu ích để làm rõ tính cách tổng quát của hiện tượng màu sắc, có thể bị coi nhẹ khi một sinh viên nghệ thuật đang cố gắng tìm ra con đường của mình vượt qua rào cản của các vấn đề kỹ thuật liên quan đến các hạt nguyên tử và các bước sóng, các tế bào hình nón và hình que, các loại ánh sáng và các sắc tố. Hơn nữa, một số khái niệm chìa khoá nhất định đã từng được trình bày rộng rãi theo cách dễ gây hiểu lầm.



More:



NHỮNG DẠNG THỨC CƠ BẢN CỦA HỢP ÂM

Những gì có trong đầu óc của chúng ta về khái niệm hợp âm, có lẽ, đã thuộc về một thời đã qua — thời hoàng kim của âm nhạc cổ điển châu Âu. Hệ hợp âm của các thế kỷ đầu 2, có nghĩa XX, XXI... cần được xem xét trong một đề tài chuyên biệt, chẳng hạn, hãy đọc «Dẫn thuyết về hoà âm hiện đại» của N. S. Gulyanitskaya.


VÒNG QUÃNG NĂM BÍ ẨN

Vòng quãng năm của các âm điệu (hay vòng kvarto-kvint) – đó là một sơ đồ được các nhạc sỹ sử dụng để giao diện hóa các quan hệ giữa các âm điệu (giọng). Nói cách khác, đó là một phương pháp thuận tiện để tổ chức mười hai nốt nhạc của gam cromatic.



NHẠC TRÊN BOONG TÀU ĐANG RÉO RẮT

Lời bài hát khiến tôi nhớ lại câu chuyện mơ hồ về những sỹ quan thủy thủ tàu viễn dương. Họ lênh đênh trên biển cả hàng năm trời. Và mỗi dịp cập bến là một dịp cặp bồ. Tất cả đã và đang trôi qua trong nhịp đời hối hả của những buồn vui lẫn lộn. Bao nhiêu cô gái đang có chung tâm trạng réo rắt này?


PHÍA SAU LƯNG NƯỚC NGA

Nước Nga đón tôi bằng một xi lanh hút máu 45ml ở sân bay, làm thằng bé 45kg suýt ngất. Không sao, cô y tá xinh đẹp cho thằng bé ngửi bông tẩm sam-ma-gôn (rượu nút lá chuối của xứ đó), nó tỉnh lại tức thì.